• Quartz
  • Politiek
  • Een Chinese hoofdredacteur loopt constant op eieren

Een Chinese hoofdredacteur loopt constant op eieren

Quartz | New York | Zheping Huang | 06 september 2016

Hu Xijin is oud-militair en hoofdredacteur van de Chinese krant Huanqiu Shibao . In een interview met de Amerikaanse site _Quartz spreekt hij eerlijk maar voorzichtig over de persvrijheid in zijn land. Belangrijk is dat hij twee bazen te vriend houdt: de regering en de markt.

Om te beginnen: is het juist om de Global Times een orgaan van de Communistische Partij te noemen, of een Chinees staatsmedium?

‘Dat vind ik niet. Benamingen als partijorgaan of staatsmedium kloppen niet. Southern Weekly (een invloedrijke, naar liberaal neigende krant die gevestigd is in Guangzhou) is ook aan de partij gelieerd. Maar zijn wij gelijk? We opereren onder hetzelfde systeem. We zijn allebei “partijorgaan” en “staatsmedium”. Maar we hebben elk onze eigen waarde. Ook People’s Daily en Xinhua zijn partijorgaan en staatsmedium. Vanuit dat oogpunt moet je niet naar onze kranten kijken. We zijn marktgedreven media. Die omschrijving past beter bij China. We zijn afhankelijk van de markt, niet van overheidsfinanciering of iets dergelijks. De Global Times is zelf verantwoordelijk voor zijn winst of verlies. Onze winst komt voornamelijk uit onze verkoop- en reclame-inkomsten.’

Dus u hebt twee bazen – de regering en de markt. Welke van de twee is voor u het belangrijkst?

‘Momenteel is de regering belangrijker. Want als die tegen ons is, worden we gestraft. Op de lange termijn zijn ze allebei even belangrijk.’

Veel buitenlandse nieuwsmedia vatten uw artikelen en commentaren op als de officiële stem van de Communistische Partij. Is dat een misverstand?

‘Die vraag is niet zo makkelijk te beantwoorden. Ik ben benoemd door de Communistische Partij, dus die kan mij beïnvloeden. Ik houd me aan de lijn van de Communistische Partij. Ik zal me nooit tegen de partij keren. We horen tot hetzelfde systeem. We hebben veel dezelfde opvattingen, meningen en waarden.

Als marktgedreven nieuwsmedium hebben we meer journalistieke vrijheid. We kunnen allerlei dingen zeggen, terwijl partijmedia of staatsmedia dat niet kunnen. Wat wij zeggen is waarschijnlijk vaak wat politici denken. Maar ook al denken politici wat wij zeggen, dat betekent nog niet dat ze daar beleid van kunnen maken.’

‘Buitenlandse media zien ons vaak als de officiële spreekbuis van China. Dat is niet helemaal onjuist en ook niet helemaal juist’

Hoe weet u wat de partijbonzen denken?

‘Ik ben ook lid van de partij. Ik heb voor het leger gewerkt. Ik heb veel vrienden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Veiligheidsdienst. We spreken elkaar vaak. We delen dezelfde waarden. Over het algemeen denken we hetzelfde. Buitenlandse media zien ons vaak als de officiële spreekbuis van China. Dat is niet helemaal onjuist en ook niet helemaal juist. Spreekt The New York Times voor Barack Obama of het Witte Huis? Nee. Spreken wij voor de Chinese regering? Nee. Onze banden met het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Binnenlandse Veiligheid zijn waarschijnlijk net zoals de banden van The New York Times met het Witte Huis en de State Council.’

Hebben overheidsfunctionarissen de Global Times ooit opdracht gegeven om een bepaald artikel te schrijven, of dat op een bepaalde manier te doen?

‘Ik kan niet zeggen dat het nooit gebeurd is. Maar heel zelden.’

In welke gevallen?

‘Daar geef ik geen antwoord op.’

Hu Xijin. – © Getty
Hu Xijin. – © Getty

Weerspiegelt de Global Times de algemene opinie in China?

‘Ik kan niet voor iedereen spreken; ik spreek alleen voor onze nieuwsredactie. Maar ik sta heel dicht bij de algemene opinie, omdat ik de belangen van de staat verdedig. De belangen van de staat zijn in de grond de belangen van het publiek – de grootste gemene deler van ieders belangen.’

Botsen overheidsbelangen niet af en toe met de belangen van de gewone man?

‘In termen van beleid wel, ja. Bijvoorbeeld als de partij een bepaald beleid voert dat de mensen niet aanvaarden, dan zullen er kleine conflicten zijn. Maar ik geloof dat de fundamentele belangen van de Communistische Partij in lijn zijn met de belangen van de gewone man.’

Als u een conflict ziet tussen de belangen van mensen en die van de regering, welke kant kiest u dan?

‘Dat hangt ervan af wie er gelijk heeft. Als de gewone mensen gelijk hebben, sta ik aan hun kant. Maar ik zal wel voorzichtig zijn in mijn kritiek op de regering. Ik kan niet al te hard tekeergaan, want ik moet een goede relatie met de overheid in stand houden. Ik zet niet aan tot strijd tussen de autoriteiten en het publiek, ik hoop dat ze met elkaar in gesprek kunnen blijven.’

‘Bij de Global Times wordt elk jaar gestemd of ik kan aanblijven. Ben ik niet meer welkom, dan heb ik een probleem’

Bent u ooit door de regering gestraft voor een artikel?

‘Het komt wel voor. We hebben een mediamanagementsysteem waarin ik dan bekritiseerd word.’

Is het systeem volgens u opener of geslotener geworden sinds u elf jaar geleden hoofdredacteur werd?

‘Het gaat in golven. Over het algemeen is het veel opener dan elf jaar geleden. Het internet heeft veel opengebroken.’

Wat bedoelt u met golven?

‘Soms is het een tijdlang opener, maar dan moet het weer geslotener worden als er zich problemen voordoen. Na een tijdje wordt het dan weer opener. Dat komt doordat ons land geen ervaring heeft met een vrije pers. We moeten experimenteren en telkens nieuwe dingen uitproberen. Over het algemeen denk ik dat het Chinese systeem open wil worden.’

Zitten we nu op een top of in een dal?

‘Het is belangrijker om te kijken naar de grote lijn dan naar de stand van zaken op een specifiek moment.

Media zijn uitgevonden door het Westen, ze verschenen in het Westen. Toen ze China binnenkwamen, moesten ze zich aan het land aanpassen. China kent persvrijheid en vrijheid van meningsuiting, dat staat in de grondwet. Hoe zorgen we voor persvrijheid? We moeten tegelijkertijd voldoen aan de persvrijheid en aan het leiderschap van de partij. Hoe combineren we die twee? We moeten het telkens opnieuw uitvinden.

Ons land streeft naar een op Chinese leest geschoeide, gezonde en duurzame vrijheid van meningsuiting, die aanvaardbaar is voor de samenleving en zich verdraagt met het systeem. We moeten het blijven proberen: nu eens wat opener, dan weer wat geslotener. Zo gaat het altijd.’

Laten we het over de Amerikaanse presidentsverkiezingen hebben. Wie heeft uw voorkeur: Hillary Clinton of Donald Trump?

‘Hoe zou ik een voorkeur kunnen uitspreken? Het is een Amerikaanse aangelegenheid.’

Zijn zij allebei een bedreiging voor China? Clinton lanceerde de ‘pivot to Asia’ [‘draai naar Azië’] en Trump heeft veel negatiefs over China gezegd.

‘Ik zie de verkiezingen als een theaterspektakel. Ik weet niet wie van de twee het gunstigst voor China zou zijn. Maar ik geloof wel één ding, namelijk dat ze geen van beiden invloed hebben op het grote geheel van de betrekkingen tussen China en de VS. Aan zo’n groot systeem van belangen kan noch Clinton noch Trump zomaar iets veranderen. Ik geloof dat de betrekkingen tussen China en de VS een bepaalde samenhang moeten hebben. Natuurlijk is de relatie nu een beetje gespannen. Dat komt door een structureel conflict – de VS maken zich zorgen om de opkomst van China en er ontstaat een nieuw evenwicht in de Aziatisch-Pacifische regio. Maar dat conflict heeft zijn eigen patroon.’

De Global Times in een krantenkiosk in Shanghai. – © HH
De Global Times in een krantenkiosk in Shanghai. – © HH

In een van uw artikelen stond dat Trump een voorbeeld is van de problemen waarmee de westerse democratie kampt.

‘Zeker. Hij zegt extreme dingen. Zo verwerft hij de positie van presidentskandidaat en iedereen heet hem welkom. Is dat geen probleem? In de VS zelf denkt men er ook zo over. Zelfs de Republikeinen zijn tegen hem. De westerse democratie heeft problemen. China’s systeem heeft ook problemen. Als wij problemen hebben, hervormen we. Maar dat doet het Westen niet. Westerlingen denken dat alles wat zij doen, goed is.’

Heeft China democratie nodig?

‘Natuurlijk. We zijn al jarenlang voorstander van democratie. En die is in aantocht, ook op de laagste niveaus. Bij de Global Times wordt elk jaar gestemd of ik kan aanblijven [als hoofdredacteur]. Ben ik niet meer welkom, dan heb ik een probleem.’

Dus China heeft democratie nodig, maar geen Westerse democratie?

‘Precies. Ik denk dat de westerse democratie niet zal werken voor China. Zo is het systeem van één persoon, één stem in China zeker niet wenselijk. China heeft een consensusdemocratie nodig, een echte democratie, waarin de mening van gewone mensen serieus genomen wordt en de autoriteiten werken voor de belangen van gewone mensen. Zo worden de opvattingen van de meeste gewone Chinezen onmiddellijk weerspiegeld in het beleid. Democratie is heel tastbaar in het leven van de Chinezen.

Als bij ons een moordende strijd zou woeden, zoals in Amerika, waarin iedereen mag stemmen, als China verkiezingen zou houden zoals in de VS gebeurt, denk ik dat er onmiddellijk onrust in China zou ontstaan. Dat zou het eind van het land zijn. Dus nee, geen westerse democratie.’

Volgens sommigen verkoopt u ‘patriottische complottheorieën’. Bent u het daarmee eens?

‘Nee. Het is net als met de ruzie tussen China en het Westen. Zij dagen ons uit en wij bekritiseren hen. Het is onvermijdelijk dat aan beide kanten wel eens iets wordt gezegd dat niet klopt. De kritiek van het Westen op China, ook de nadruk die wordt gelegd op de (ontwikkeling van de) mensenrechten in China, is over het algemeen constructief. Maar dat betekent niet dat we maar alles accepteren wat ze zeggen. We kunnen nooit toelaten dat het Westen de agenda, de route en het tijdschema bepaalt voor de ontwikkeling van mensenrechten in China. Dan zouden de mensenrechten het Westen macht over China geven.’

U hebt meegedaan aan de protesten van 4 juni 1989, nietwaar? Hoe ging dat?

‘Ik was toen op het Tiananmenplein. Ik was erg radicaal.’

Bent u gefilmd?

‘Nee, ik denk het niet. Ik was militair. Dus ik was voorzichtiger.’

U bent weggegaan voordat het plein werd ontruimd, niet? Anders had u niet kunnen afstuderen en daarna voor de Global Times kunnen werken.

‘Ik wil hier niet dieper op ingaan. Maar in ieder geval ben ik weggegaan voor de ontruiming.’

‘Op dit moment kan China niet zonder een Great Firewall. Maar het land mag er niet afhankelijk van zijn’

Tijdens de oorlog in Joegoslavië werkte u daar drie jaar lang als oorlogscorrespondent. Hoe was dat?

‘Ik heb van dichtbij gezien hoe een geweldig land door oorlog uiteenviel. Ik leerde er een ervaren Amerikaanse journalist kennen. Hij zei tegen me dat de Communistische Partij in China voor samenhang zorgt. Dat het leiderschap daarvan nooit verzwakt moest worden. Dat meende hij oprecht.’

Besefte u dat niet voor u daarheen ging?

‘Kort na 4 juni ben ik naar de Sovjet-Unie gegaan. Dat was in de periode dat de Sovjet-Unie uiteenviel. Iedereen was in shock. Ik studeerde Russisch. De Sovjet-Unie was zo’n geweldig land, ooit in mijn ogen een paradijs. Maar na het einde van de Unie was het land zo arm en op de rand van uithongering, nog erger zelfs dan China. Daarna ging ik naar Joegoslavië. Dat land werd verscheurd door de oorlog. Dat was echt een schok voor me. Ik besefte dat we in het verleden idealistisch waren geweest, maar dat de werkelijkheid anders is dan onze idealen. Twee of drie jaar geleden, toen ik in Oekraïne was, vroeg ik een adviseur van de Oekraïense president naar zijn mening over leiderschap. Hij dacht even na en zei toen: “Als een land in transitie is, moet een regering nooit de controle over de hervormingen verliezen.”’

U krijgt online veel kritiek, ook van anderen uit de Chinese journalistiek. Maar u hebt gezegd dat u zich daar niet druk om maakt.

‘Bij degenen die mij online uitschelden zitten ook liberale journalisten. Die uiten vaak kritiek op me. Dat geeft niet, het hoort erbij. De Chinese samenleving verandert en de waarden van mensen veranderen ook. Wie actief is in de media zal altijd lof krijgen en nog meer kritiek. Hoe duidelijker je standpunten zijn, hoe meer steun, maar ook hoe meer tegenstand je krijgt.’


U hebt in het openbaar gezegd dat de internetcensuur, de ‘Great Firewall’ van China, op de lange termijn niet goed is voor het land.

‘Natuurlijk vond ik dat, dat vind ik nog steeds.’

U hebt ook de regering opgeroepen om meer vrijheid van meningsuiting toe te staan en negatieve kritiek te laten passeren, ook als die niet constructief is.

‘Laat ik die kritiek niet ook passeren? Er zijn zoveel mensen die me uitschelden – en ik laat het over me heen komen. Ik hoop dat de regering ook wat meer kan accepteren.

Ik denk wel dat de Great Firewall nuttig is. Op dit moment kan China niet zonder een Great Firewall. Maar het land mag er niet afhankelijk van zijn; het is een tijdelijke maatregel. Naarmate China van binnenuit sterker wordt, zal de Great Firewall minder nut hebben. Uiteindelijk zullen andere mensen zich tegen ons moeten beschermen. Dan zullen zij op hun beurt misschien wel een Great Firewall bouwen.’

Hebt u ooit overwogen om de wereld een positiever beeld van China te geven?

‘Ik denk dat een waarheidsgetrouw beeld het meest positieve beeld is. Ik kan dat niet fabriceren. Ik ben loyaal aan mijn land en ik dien het land en zijn inwoners. Op dit moment zijn er veel geopolitieke spanningen en conflicten. Hoe zou ik dat moeten veranderen? Ik ben bang dat alleen machten in westerse landen tegen ons zijn. Voor veel mensen is het Westen de internationale gemeenschap en de wereld. Dat is kortzichtig. De wereld bestaat uit meer dan alleen het Westen. Ik kan de elites in de VS en Japan, en de inwoners van Hongkong die voor de VS en Japan zijn, niet naar de mond praten. Ik kan mijn principes niet verloochenen om hun een plezier te doen.’

Hoe zal het Chinese medialandschap er de komende tien jaar uitzien?

‘Dat hangt samen met verschillende factoren. De belangrijkste factor is de technologie, de grootste drijvende kracht voor de toekomst. De tweede is de politiek. Ons land probeert nieuwe leiderschapsmethoden uit. De staat hoopt ook dat de hele samenleving flexibel is. Het is niet goed om je flexibiliteit kwijt te raken.

Technologische ontwikkeling en globalisering vertellen ons dat de Chinese samenleving open moet blijven. Hoe houden we haar open? Dat is wat de staat moet blijven uitzoeken. Als China betere verhoudingen met het Westen krijgt, zal dat goed zijn voor de openheid van het land. Zijn de betrekkingen met het Westen gespannen, en is er onrust in het land, dan zullen de omstandigheden slecht zijn.’

China heeft geprobeerd om zijn eigen waarden, zoals de Chinese Droom, aan de wereld over te brengen. Is dat een succes?

‘Als het gaat over het vertellen van Chinese verhalen aan de buitenwereld, denk ik dat er nog ruimte voor verbetering is. Dat is niet alleen iets voor het ministerie van Propaganda. Het ligt ingewikkeld. Daden zijn ook een effectieve manier om je verhaal te vertellen. Als de relatie tussen China en de VS beter was, zou er meer ruimte zijn voor onze boodschap. De afgelopen paar jaar zijn er problemen geweest in de relatie tussen China en de VS, en tussen China en Japan; zouden zij luisteren naar wat wij zeggen? Maar bij derdewereldlanden is onze boodschap heel duidelijk overgekomen.’

Auteur: Zheping Huang

Hu Xijin is sinds 2005 hoofdredacteur van de Global Times. Onder zijn leiding onderscheidt het medium zich vooral door ultranationalistische opvattingen en commentaren.

Quartz
Verenigde Staten | website | qz.com

Deze ‘web-app’ werd in 2012 opgericht door onlinefanaten die met dit nieuwsportal in willen spelen op de nieuwe wereld, ontstaan na de wereldwijde financiële crisis. De redactie hecht aan eigentijdse criteria als transparantie en vernieuwing en wil de ‘voordelen van een vrij toegankelijk web combineren met de elegantie van een applicatie’. Gericht op economie en technologie.

CONTEXT: Brutale staatskrant

De Global Times wordt uitgegeven door de spreekbuis van de Chinese Communistische Partij, de People’s Daily. Maar de Times gaat veel verder dan de saaie Daily. De krant staat bekend om zijn havikachtige commentaren en agressieve aanvallen op tegenstanders, waaruit internationale media gretig quoten. Zo werd een film uit Hongkong beschreven als ‘een virus van de geest’, de onafhankelijkheidswens van Taiwan als een oorlogsverklaring aan China, en Australië als een ‘papieren kat’.

Behalve een Chinese heeft de krant intussen ook een Amerikaanse, een Zuid-Afrikaanse en een Europese editie. Bij de lancering van die laatste werd naar goede gewoonte meteen de Brexit bespot.

Dit artikel van Zheping Huang verscheen eerder in Quartz.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.