• 360 Magazine
  • Europa
  • Een historische uitspraak in Koblenz tegen Syrische oorlogsmisdadiger

Een historische uitspraak in Koblenz tegen Syrische oorlogsmisdadiger

© Mesut Zeyrek / Anadolu Agency via Getty
360 Magazine | Amsterdam | 25 februari 2021

Eyad A. is de eerste handlanger van het Assad-regime die veroordeeld is voor oorlogsmisdaden. Woensdag deed een Duitse rechter de historische uitspraak. ‘Het vonnis schept een precedent om degenen die in Syrië blijven moorden ter verantwoording te roepen voor hun daden.’

In ’s werelds eerste proces wegens misdaden tegen de menselijkheid door de Syrische staat, heeft de rechtbank in de Duitse stad Koblenz een vonnis geveld. Eyad A., werkzaam voor de Syrische geheime dienst, moet een gevangenisstraf van vierenhalf jaar uitzitten, bericht Deutsche Welle.

Eyad A. werd schuldig bevonden aan medeplichtigheid aan foltering en ernstige vrijheidsberoving. In het vonnis staat dat A., als onderdeel van ‘een wijdverbreide en systematische aanval op de burgerbevolking’, anderen heeft geholpen bij het van hun vrijheid beroven en het folteren van dertig in hechtenis genomen personen, meldt de Frankfurter Allgemeine Zeitung. ‘De rechtbank noemt Eyad A. een “medeplichtige” en beschuldigt hem niet persoonlijk van marteling, maar stelt dat hij op de hoogte was van de “regelmatige en systematische folteringen in de gevangenis (…) en de folteringen van de gedetineerden heeft gedoogd”.’

De federale aanklager had vijfenhalf jaar gevangenisstraf geëist tegen A. Maar de verdediging vroeg om vrijspraak met het argument dat A.’s leven in gevaar zou zijn geweest als hij bevelen niet had opgevolgd en dat hij zou zijn terechtgesteld als hij was gevlucht. Inderdaad nam hij weliswaar deel aan de arrestatie van demonstranten tegen het Assad-regime, maar gehoorzaamde hij niet aan het bevel van een meerdere om op hen te schieten.

Een reactie van de European Center for Constitutional and Human Rights

Eyad A. was slechts een ‘radertje’, oordeelt de Süddeutsche Zeitung in een commentaar. Omdat zijn verklaringen de procedure tegen hem in de eerste plaats mogelijk maakten en de procedure tegen hoofdverdachte Anwar R., die als kolonel van de Syrische geheime dienst leiding had over de beruchte Al-Khatib-gevangenis, vergemakkelijkten, viel de straf lager uit.

Anwar R. wordt beschuldigd van medeplichtigheid aan ten minste 4000 gevallen van foltering en 58 moorden. Zijn proces werd vorige week gescheiden van het proces tegen Eyad A., in oktober wordt een vonnis verwacht, schrijft de Neue Zürcher Zeitung.

‘De naar Duitsland gevluchte mensen zijn in eerste plaats slachtoffers van de oorlog, maar er zitten ook daders tussen’

De rechtszaken tegen Eyad A. en Anwar R. tonen sterke gelijkenissen: beiden waren als vluchteling Duitsland binnengekomen nadat ze zich hadden losgemaakt van het regime van Assad en Syrië waren ontvlucht, aldus SZ in een ander artikel. De rechtszaak tegen R. loopt nog.

‘De naar Duitsland gevluchte mensen zijn in eerste plaats slachtoffers van de oorlog, maar er zitten ook daders tussen. Syriërs die in naam van de staat of als lid van milities misdaden begaan hebben’, schrijft Süddeutsche Zeitung in april bij de start van het proces tegen Eyad A. en Anwar R. In het artikel ‘De spion, de aanklager, de meeloper en het regime’ beschrijft SZ hoe de Syrische vluchteling Anwar al-Bunni strijdt voor de berechting van Syrische oorlogsmisdadigers in Duitsland.

Lees het artikel van SZ in onze digitale editie (gereserveerd voor abonnees).

Universele jurisdictie

De rechtszaak in Koblenz is het eerste strafproces tegen leden van het Syrische regime wegens misdaden tegen de menselijkheid. Het proces werd mogelijk gemaakt door het sinds 2002 in Duitsland geldende beginsel van ‘universele jurisdictie’ dat het mogelijk maakt ernstige misdrijven op het gebied van de mensenrechten te bestraffen, ongeacht waar zij zijn gepleegd en tegen wie zij zijn gericht.

De Syrische beklaagden Anwar Raslan en Eyad al-Gharib in het eerste proces in zijn soort, Koblenz, West-Duitsland.
– © Thomas Lohnes / AFP / POOL

Zulke procedures in derde landen zijn des te belangrijker omdat een rechtszaak bij het Internationaal Strafhof niet mogelijk is, schrijft NZZ in een commentaar. De reden hiervoor is dat Syrië geen lid is van het tribunaal en dat Rusland in de VN-Veiligheidsraad een proces in het hof in Den Haag blokkeert.

‘Voor veel Syriërs heeft de uitspraak een grote symbolische betekenis’, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Zij hopen dat het proces een signaal aan Damascus zal zijn dat geen enkele dader nog veilig is.

Ook SZ schrijft dat ‘het vonnis in Koblenz een precedent schept om degenen die in Syrië blijven moorden ter verantwoording te roepen voor hun daden’.

Maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen bij de veroordeling. ‘Nu kan men aanvoeren dat een proces tegen een simpele stroman als Eyad A. slechts een zwak substituut is voor een proces tegen de werkelijke plegers van foltering en oorlogsmisdaden in Syrië, in de eerste plaats president Bashar al-Asad’, aldus het commentaar van NZZ. ‘Hij wordt niet alleen als staatshoofd beschermd door immuniteit tegen vervolging in derde landen. Hij is ook veilig voor het Internationaal Strafhof, dankzij de bescherming Rusland.’

‘Voor het eerst erkent een rechtbank de martelingen voor wat ze zijn: een misdaad tegen de menselijkheid’

‘Ook kan worden aangevoerd dat een vonnis tegen een deserteur als Eyad A. een verkeerd signaal afgeeft aan andere aanhangers van het regime die overwegen naar het buitenland over te lopen’, vervolgt NZZ. ‘De medewerker van de Al-Khatib-gevangenis in Damascus brak al vrij vroeg met het regime en toonde tijdens het proces berouw voor zijn daden. Zijn advocaten voerden aan dat hij geen andere keuze had dan om mee te werken met het regime.’

NZZ plaatst ook vraagtekens bij het feit dat de rechtszaak in Duitsland wordt gevoerd: ‘Is een proces in Koblenz, dat niet eens in het Arabisch wordt vertaald, een geschikte manier om de burgeroorlog in Syrië aan te pakken? Kan een Duitse provinciale rechtbank recht doen aan de complexiteit van een conflict waarbij verschillende machten betrokken zijn, die ook bloed aan hun handen hebben?’

Al die bezwaren zijn gerechtvaardigd, concludeert NZZ, maar ‘dankzij de zorgvuldige voorbereiding van het federale parket en de geëngageerde steun van Syrische advocaten en Duitse mensenrechtenactivisten, heeft het proces ook belangrijke inzichten opgeleverd in het martelapparaat van Assad. Voor de overlevenden en alle andere gemartelde slachtoffers van het regime biedt het vonnis voldoening, omdat voor het eerst een rechtbank hun mishandeling erkent voor wat die is: een misdaad tegen de menselijkheid.’

Martelgevangenissen

De folterpraktijken in de Syrische gevangenissen zijn nauwgezet onderzocht in het proces dat sinds april vorig jaar bij de rechtbank van Koblenz loopt. Zowel overlevenden als familieleden van slachtoffers van foltering zijn als getuige en medeaanklager opgetreden. Zij beschreven herhaaldelijk gruwelijke details uit de martelgevangenissen.

Volgens hen was er sprake van verkrachtingen, werden gevangenen aan hun polsen opgehangen, mishandeld met elektrische schokken, overgoten met kokend water en werden hun vingernagels uitgetrokken, aldus het dagblad uit Frankfurt. Volgens een getuigenissenrapport waren systematische foltering, uithongering en afranselingen aan de orde van de dag in de gevangenissen van het Syrische regime, aldus FAZ.

Sinds hun arrestatie zijn bijna 100.000 Syriërs ‘verdwenen’, onder wie bijna 1740 kinderen

‘De getuigenissen werden geïllustreerd door schokkende foto’s die door een ex-militair fotograaf het land uit werden gesmokkeld en die in het geheugen blijven hangen van iedereen die ze ooit onder ogen kreeg’, aldus SZ.

Volgens de organisatie Syrian Network for Human Rights zijn van maart 2011 tot eind 2020 in Syrië bijna 15.000 mensen aantoonbaar vermoord door foltering, waarvan 98,7 procent door medewerkers van het Syrische regime. Bovendien zijn sinds hun arrestatie bijna 100.000 Syriërs ‘verdwenen’, onder wie bijna 1740 kinderen.

Niet alleen in Duitsland, maar ook in Zweden, Noorwegen en Oostenrijk zijn aanklachten tegen hooggeplaatste ambtenaren van het Syrische staatsapparaat ingediend. Tot dusver wordt alleen in Koblenz een proces gevoerd, bericht FAZ.

Volgens schattingen van Syrische mensenrechtenactivisten, zoals Al-Bunni, die het proces in Koblenz steunen en begeleiden, wonen in Duitsland tussen de vierhonderd en vijfhonderd criminele handlangers van het regime.

Syrische oorlogsmisdadigers in Nederland

Ook in Nederland zijn aanwijzingen dat zich hier Syrische oorlogsmisdadigers bevinden die asiel hebben gekregen, zo blijkt uit onderzoek van NRC van afgelopen december. Het artikel rept van ‘enkele tientallen [Syriërs in Nederland] die door het regime zijn ingezet om demonstranten in elkaar te slaan, burgers te martelen of te vermoorden’.

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.