• 360 Magazine
  • Selectie van de week
  • FC Sheriff, een voetbalclub in de Champions League uit een niet-bestaand land

FC Sheriff, een voetbalclub in de Champions League uit een niet-bestaand land

© Sergei Gapon / AFP
360 Magazine | Amsterdam | 21 september 2021

Ontstaan uit een mix van corruptie, sigarettensmokkel, geopolitiek en voetbal, strijdt FC Sheriff dit seizoen mee in de Champions League. De club is gevestigd in Tiraspol, de hoofdstad van Transnistrië, een strook land tussen Moldavië en Oekraïne, dat zich in 1990 onafhankelijk verklaarde maar sindsdien door vrijwel niemand is erkend.

‘Een kleine club uit een piepklein land weet zich voor het eerst te kwalificeren voor het belangrijkste voetbaltoernooi van Europa: de Champions League’, begint Fabian Held zijn relaas over de voetbalclub FC Sheriff Tiraspol in de Duitse Krant Die Zeit. ‘Deze club, afkomstig uit een voor het voetbal onbeduidend gebied, gaat het opnemen tegen grote Europese clubs uit Milaan en Madrid, en het verhaal zou wel eens hét sprookje kunnen zijn van het nieuwe Champions League-seizoen.’

Voor het eerst neemt een club uit de Republiek Moldavië deel aan de hoogste clubcompetitie van het continent. En daarmee wordt het ingewikkeld, aldus Held. FC Sheriff Tiraspol is namelijk kampioen van Moldavië, maar speelt in de hoofdstad van Transnistrië. En Transnistrië is een staat die niet echt bestaat. De kleine strook land ligt ingeklemd tussen de rivier de Dnjestr en de grens met Oekraïne in het oosten van de Republiek Moldavië. Het is volledig in handen van een bedrijf met de naam Sheriff, dat werd opgericht door twee voormalige politieagenten.

Rusland

Marcel Röthig, is werkzaam in Oekraïne en de Republiek Moldavië voor de Friedrich Ebert Stichting, een aan de Duitse SPD gelieerde stichting ter bevordering van democratie, politieke en maatschappelijke vorming. Hij is zodoende bekend met de situatie in Transnistrië. Volgens Röthig gaat het om ‘een land in een land dat door niemand anders wordt erkend, met een eigen munteenheid, een eigen leger, eigen politie-eenheden, eigen economisch systeem, en eigen bestuur’.

Terwijl de rest van de Republiek Moldavië voornamelijk een agrarische geschiedenis heeft, werd in opdracht van Moskou in de jaren vijftig zware industrie ten oosten van de Dnjestr gebouwd. Vooral Russen vestigden zich er. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie hoopten velen in Moldavië zich bij Roemenië aan te sluiten, maar dat mislukte voornamelijk vanwege economische factoren. De regio Transnistrië daarentegen voelde zich meer een deel van Rusland. Na wat korte schermutselingen in 2004, waarbij Rusland Transnistrië actief steunde, zijn er nu naar schatting 1300 tot 1400 Russische soldaten gestationeerd in Transnistrië.

Vlag van Transnistrië met communistische symbolen langs de boulevard in Tiraspol. – © Jacques Bopp / Unsplash

Gedurende de periode van onrust richtten twee voormalige politieagenten, Victor Gusan en Ilja Kasmaly, het Sheriff-concern op. Het bedrijf bezit alle benzinestations van het landje, een supermarktketen, en tal van andere ondernemingen, waaronder media- en telecombedrijven. Sheriff genereert ongeveer 60 procent van het bruto binnenlands product van Transnistrië. In 1996 werd de FC Sheriff Tiraspol opgericht, met als president: Victor Gusan.

FC Sheriff begon in de derde divisie van de Republiek Moldavië en promoveerde in 1998 naar de eerste divisie, de Divizia Națională. Van 2001 tot 2010 werd FC Sheriff tien keer op rij kampioen van Moldavië. ‘Als je kijkt naar de marktwaarde van de ploeg’, zegt Marcel Röthig tegen Die Zeit, ‘dan beslaat die de helft van de marktwaarde van de gehele competitie.’

Van de dertig spelers van FC Sheriff komen er 23 niet uit de Republiek Moldavië

Van de dertig spelers van FC Sheriff komen er 23 niet uit de Republiek Moldavië, maar uit Brazilië, Griekenland, Trinidad-Tobago, Senegal en Luxemburg. De Moldavische voetbalbond maakte dit mogelijk door vorig seizoen een beperking voor buitenlandse spelers op te heffen, legt Röthig uit. ‘Natuurlijk heeft alleen FC Sheriff daar baat bij gehad.’

Een van die buitenlandse spelers die bij FC Sheriff speelt is Luxemburger Sebastien Thill. Hij speelde lange tijd in zijn thuisland bij FC Progrès Niederkorn, verhuisde daarna naar een Russische club die failliet ging en belandde in januari van dit jaar in Tiraspol. In een telefoongesprek met Die Zeit reageert Thill lacherig als hem wordt gevraagd hoe hij daar terecht is gekomen. ‘Ik wilde heel graag een keer een titel winnen’, zegt hij.

In plaats van onbekende clubs met exotische namen als FC Petrocub Hînceşti of FK Sfîntul Gheorghe Suruceni, zijn de tegenstanders van Thill in de Champions League nu Real Madrid, Inter Milan en Sjachtar Donetsk. ‘Een superzware groep’, zegt Thill, maar zijn team hoopt desondanks ‘voor één of twee verrassingen te kunnen zorgen’. Dapper voegt hij eraan toe: ‘Misschien kunnen we mikken op de derde plaats.’ Dat zou betekenen dat FC Sheriff in ieder geval in de Europa League kan blijven spelen.

Levenloos en liefdeloos

Op 15 september werd een eerste stap gezet op weg naar dat droomscenario: tot ieders verrassing won FC Sheriff op 15 september met 2-0 van Sjachtar Donetsk, de sterke ploeg uit Oekraïne. Op 28 september staat de uitwedstrijd tegen grootmacht Real Madrid op het programma en op 19 oktober volgt in Milaan de wedstrijd tegen de Italiaanse kampioen Inter Milan.

Thill kan of wil niet veel vertellen over het dagelijkse leven in Transnistrië. Veel is er niet te beleven, hij gaat elke dag uit eten en dat is het zo’n beetje. De meeste lokale mensen spreken geen Engels, hetgeen de communicatie bemoeilijkt. Maar het personeel van de club is erg vriendelijk, zegt de 27-jarige Luxemburger.

Marcel Röthig van de Friedrich Ebert Stichting weet iets meer te vertellen: ‘Het voelt een beetje alsof de Sovjet-Unie er bewaard is gebleven. Je staat er versteld van hoe leeg de straten zijn, hoe levenloos en liefdeloos het leven in Transnistrië is.’ Officieel wonen er een half miljoen mensen in de regio. Waarnemers schatten echter dat slechts de helft van hen nog aanwezig is. De rest is naar het buitenland verhuisd om te werken. Niemand kan het precies zeggen omdat Transnistrische paspoorten door niemand worden erkend. Daarom hebben de meeste burgers een tweede paspoort.

Over de politieke situatie wordt binnen de ploeg niet gesproken en ook hijzelf heeft zich nauwelijks met de situatie in Transnistrië beziggehouden, zegt profvoetballer Thill. Voor zijn overstap naar de club sprak hij vooral met een vriend die eerder onder contract stond bij FC Sheriff.

Voor spelers uit Zuid-Amerika of Afrika is Sheriff een tussenstap om voet aan de grond te krijgen elders in Europa

Thill is onder de indruk van het sportcomplex dat de club voor 200 miljoen euro heeft laten bouwen. Er zijn drie stadions, waarvan één overdekt. Er zijn twee kantines en negen trainingsvelden. In een aangrenzend luxehotel hebben alle spelers een kamer en de meesten hebben daarnaast ook nog een eigen appartement, aldus Thill.

Wat hem vooral zal bijblijven is het team. ‘Een echte multicultigroep’, lacht Thill en hij bedoelt dat absoluut positief. ‘Ik heb nog nooit met zoveel spelers uit zoveel verschillende landen gespeeld.’ De middenvelder beschouwt FC Sheriff als een springplank. Hij hoopt zich op het podium van de Champions League te kunnen bewijzen en zo misschien de aandacht van een grotere club te trekken.

Dat is dan ook het economische model van FC Sheriff, legt Marcel Röthig uit. De club betaalt zelden transfersommen, maar de salarissen zijn hoog. Voor spelers uit Zuid-Amerika of Afrika is Sheriff een tussenstap om voet aan de grond te krijgen elders in Europa. De fluctuatie in het spelersbestand is dan ook navenant hoog. Ook de coach, Yuriy Vernydub, komt uit het buitenland, uit buurland Oekraïne.

‘Elke oligarch in het Oosten die zichzelf iets vindt, bezit een voetbalclub’

Met de kwalificatie voor de Champions League zou het businessmodel van de club wel eens kunnen gaan werken. Voor het eerst dit seizoen zou het stadion met een capaciteit van 13.000 bijna uitverkocht kunnen raken; in de eerste CL-wedstrijd mag echter slechts de helft van het stadion bezet zijn vanwege coronamaatregelen. De club krijgt in ieder geval minimaal 15,6 miljoen euro voor deelname aan de groepsfase.

Voor Victor Gusan, de president, bedrijfseigenaar en mecenas, vervult de club nog een andere functie. ‘Elke oligarch in het Oosten die zichzelf iets vindt, bezit een voetbalclub’, aldus Röthig. Het gaat tenslotte om aanzien. ‘Velen, ook degenen die kritisch staan tegenover Transnistrië, duimen natuurlijk voor Tiraspol’, voegde Röthig eraan toe. Ook veel voetbalfans uit Moldavië proberen kaartjes voor de wedstrijden te bemachtigen. ‘Het is voor het eerst dat het land vertegenwoordigd is in de Champions League. De club zelf presenteert zich niet als Transnistrisch, maar omschrijft zichzelf trots als kampioen van Moldavië.’

Mensenrechten

Maar er bestaat ook angst onder politieke waarnemers, die Röthig deelt: ‘De zogenaamde voetbaldiplomatie om Transnistrië op de Europese kaart te zetten wekt zorgen die zeker terecht zijn. De wedstrijden kunnen worden gebruikt om mensen af te leiden van misstanden.’ Want in Transnistrië zijn er grote problemen met de mensenrechten, de democratie is door het Sheriff-concern uitgehold en corruptie viert hoogtij. ‘Mensenrechtenactivisten hebben het heel moeilijk. Er is oppositie, maar die zit meestal in de gevangenis’, volgens Röthig.

Ook zijn er hardnekkige geruchten dat de club wordt gebruikt voor het witwassen van geld. Transnistrië wordt ervan verdacht een belangrijk knooppunt voor sigaretten te zijn. Het land importeert 35 keer meer sigaretten dan dat de bevolking consumeert. Het is onvoorstelbaar dat handel van zo’n omvang Victor Gusan en zijn Sheriff-concern volledig zou ontgaan. Bewijzen zijn er echter niet. Evenmin voor de volgende anekdote: Omdat Gusan ooit kwaad was over de prestatie van het team, zou hij vanaf de tribune een handgranaatdummy op het veld hebben gegooid.

‘Afsluitend blijft de vraag aller vragen: kun je duimen voor FC Sheriff Tiraspol?’, vraagt Die Zeit-journalist Fabian Held zich af, ‘ook al is de club gefabriceerd door een oligarch die weinig geeft om democratie en mensenrechten? Ook al bestaat het team in zekere zin uit een groep huursoldaten?’

Op zijn vraag krijgt Held een volmondig ‘ja’ van Marcel Röthig: ‘Natuurlijk is het geen klassieke underdog, maar een oligarchenclub. Maar als we Qatar het WK gunnen, dan kunnen we ook van Champions League-wedstrijden in Transnistrië genieten.’ Röthig is blij dat FC Sheriff zo ver is gekomen en hoopt dat er daardoor iets meer aandacht ontstaat voor een conflict dat door Europa inmiddels vergeten lijkt.

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.