• Diken
  • Politiek
  • Hervorming islam vergt moed

Hervorming islam vergt moed

Diken | Levent Gültekin | 18 februari 2019

Omdat de islam er niet in is geslaagd te hervormen, vindt de religie geen aansluiting meer bij het leven van de moslims. De enige oplossing, zegt de Turkse schrijver Levent Gültekin, is de scheiding van kerk en staat.

Peilingbureau Konda heeft de resultaten gepubliceerd van een enquête onder de Turkse bevolking over de veranderingen in de maatschappij in de afgelopen tien jaar. Laten we eens naar de cijfers over religie kijken. Het percentage ondervraagden dat zei religieus te zijn, is gedaald van 55 naar 51 procent. Het aantal dat zei atheïstisch te zijn, is gestegen van 1 naar 3 procent, terwijl dat van de mensen die zeiden ongelovig te zijn, is gestegen van 1 naar 2 procent.

Met een regering die zich al tien jaar op haar religiositeit beroept en in alle geledingen van de maatschappij gelovigen op belangrijke posten benoemt, zou je mogen verwachten dat de bevolking geloviger zou worden. Toch is het tegendeel het geval. Waarom?

De gelovigen die aan de macht zijn, hebben een slecht voorbeeld gegeven, waardoor mensen zich van het geloof hebben afgekeerd: dat is de analyse die je het vaakst hoort. Natuurlijk, maar het gaat verder dan dat. Want deze crisis is geen crisis van moslimlanden, het is een crisis van de islam zelf. Het is de crisis van een religieuze opvatting die geen enkel verband houdt met het objectieve leven van de gelovigen noch met de culturele veranderingen, maar die berust op eeuwenoude denkbeelden en interpretaties. Een religieuze opvatting die, in plaats van mensen antwoorden te geven, hun het leven moeilijker maakt.

Of we willen of niet, mensen veranderen, net als levenswijzen, culturen, gewoonten. Daarom schieten mensen weinig op met een onveranderlijke en fossiele geloofsopvatting. Omdat de islam er niet in is geslaagd te hervormen, vindt de religie geen aansluiting meer bij het leven van de gelovigen. Het gevolg is dat mensen voor een keuze komen te staan: ofwel gelovig blijven en zich afsluiten voor de wereld, ofwel een normaal leven leiden ten koste van een verwijdering van het geloof. Overigens kent de islam aspecten die tegenwoordig onacceptabel en onuitvoerbaar zijn, zoals de huwbare leeftijd van jonge meisjes, de juridische en economische positie van de vrouw of de betrekkingen met andere monotheïstische religies. Doordat de moslims geen oplossing hebben gevonden voor deze problemen, is de islam in een diepe crisis gestort. In Turkije is deze crisis ook de crisis van de AKP, de partij die aan de macht is en die zich beroept op de religie.

In Rize, de geboortestad van president Erdogan, is zijn portret op veel plaatsen te zien op muren en vlaggen – © HH
In Rize, de geboortestad van president Erdogan, is zijn portret op veel plaatsen te zien op muren en vlaggen – © HH

Het probleem is dat het overal op de wereld praktisch ondoenlijk is voor moslims om het eens te worden over een nieuwe en unieke moderne islam. Dat zie je aan het debat over het deels historische of universele karakter van de Koran, dat de theologische gemoederen zo verhit. De theoloog Mustafa Öztürk, die de ‘historiciteit’ van de Koran verdedigt, heeft een paar weken geleden gezegd dat hij bedreigd was vanwege zijn werk en dat hij niet langer kon werken in Turkije.

De enige manier om uit deze impasse te geraken, is volgens mij een scheiding van kerk en staat. Want die scheiding komt in wezen op het volgende neer: geloof wat je wilt, leef zoals het je goeddunkt, maar gebruik niet de staat om je denkbeelden aan de maatschappij op te leggen. De scheiding van kerk en staat wordt beschouwd als een middel om niet-gelovigen te beschermen tegen een op religie gefundeerde staat. Maar ze biedt vooral de mogelijkheid mensen te beschermen tegen degenen die, nadat ze de godsdienst hebben laten rotten in een verstarde interpretatie, proberen haar aan anderen op te leggen. Ze sluit uitspraken uit in de trant van: ‘Zo is de islam, zo moet je leven’, die mensen steeds verder van de godsdienst afdrijven. Vanuit dat standpunt bezien zouden ook de religieuzen baat kunnen hebben bij een scheiding van kerk en staat.

Omdat de islam niet de moed heeft gehad te hervormen en met nieuwe tekstinterpretaties te komen, hebben de moslims hun geloof beroofd van zijn vitaliteit en zijn band met het menselijk bestaan. Een ontkrachte islam berooft op zijn beurt de moslims van hun vitaliteit, zodat degenen die een gezonde dialoog met de rest van de samenleving willen blijven voeren, zich afkeren van het geloof. Door de scheiding van kerk en staat af te schaffen heeft de AKP de islam beschadigd en weerloos gemaakt tegen de huidige crisis.

Auteur: Levent Gültekin

Diken
Turkije | website | diken.com.tr

Onlinekrant die een doorn (‘diken’) in het oog wil zijn van het ‘Turkse medialandschap dat de autoriteiten willen omtoveren tot een rozentuin waar nooit een vuiltje aan de lucht is’.

CONTEXT: Deze crisis is anders

In een vraaggesprek met Diken voorspelt de Turkse econoom Erkin Sahinöz voor 2019 een versnelde val van de Turkse lira.

Diken: De vooruitzichten voor 2019 zijn nogal pessimistisch. Als er niets gebeurt, hoelang gaat de crisis dan duren?

Erkin Sahinöz: ‘Als de regering geen financiers vindt, of het nu buitenlandse investeerders zijn of het IMF, zal de crisis minstens drie jaar duren.’

Turkije heeft al heel wat crises meegemaakt. In hoeverre is deze anders?

‘De huidige crisis lijkt niet op eerdere die Turkije heeft meegemaakt. Het is een echte sectorcrisis. Ondernemingen hebben zich zwaar in de dollarschulden gestoken om investeringen te realiseren die hun lira’s opleveren. Toen de koers van de buitenlandse deviezen steeg, konden ze niet meer aflossen. En daar komen de renteverhogingen nog bij. Het regent faillissementen en er zal langdurige werkloosheid komen. De banken zullen steeds meer moeite krijgen om schulden te innen. Dat zal zijn weerslag hebben op het publiek, vooral op de minstbedeelden onder de bevolking.’

Wat zal er gebeuren als we geen beroep doen op het IMF?

‘Ik ben in principe fel tegen een beroep op het IMF. Maar we hebben geen andere keus. De investeerders keren zich van Turkije af en de politiek draagt bij aan deze desinteresse. Als we niet tot een akkoord komen met het IMF, zal Turkije worden geconfronteerd met een van de ergste crises uit zijn geschiedenis.’

Als Turkije een militaire operatie in Syrië begint, zal de dollarkoers dan stijgen?

‘Een militaire operatie zou een zware belasting zijn voor Turkije. Op een moment dat we ernstige problemen hebben in zowel de reële als de bancaire sector, is het gevaarlijk om zich aan een oorlogseconomie te wagen. Afgezien van het feit dat de consequentie van een militaire operatie zou zijn dat de lira keldert ten opzichte van de dollar.’

Dit artikel van Levent Gültekin verscheen eerder in Diken.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.