• El Mundo
  • Politiek
  • Het dorp dat Josep Borrell wil uitvlakken

Het dorp dat Josep Borrell wil uitvlakken

El Mundo | Madrid | Leyre Iglesias | 04 oktober 2018

Josep Borrell, de huidige minister van Buitenlandse Zaken, betekende veel voor zijn geboortedorp La Pobla, dat onder socialistisch bewind gouden tijden beleefde. Maar door inwoners van het Catalaanse dorp wordt hij nu als ‘afvallige’ beschouwd.

In het Catalaanse Pobla de Segur (provincie Lérida), in de uitlopers van de Pyreneeën, illustreert een gesloopt straatnaambordje van de meest illustere bewoner die het dorp heeft gekend de diepe verdeeldheid in de Catalaanse samenleving. Voorvechters van de Catalaanse onafhankelijkheid hebben het ijzeren bordje dat de promenade Passeig Josep Borrell aanduidt weggehaald en de rivier in gegooid.

De gemeente, waar de radicale nationalistische partij Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) over een meerderheid beschikt, weigert een nieuw straatnaambordje te bestellen en het incident bij de Catalaanse politie te melden. Zo is de naam van de huidige minister van Buitenlandse Zaken uit het stratenplan van La Pobla de Segur verdwenen.

‘Vroeger ging de rode loper voor hem uit en nu mijden ze hem als de pest,’ vat de socialist en enige niet-nationalistische wethouder Joan Carles Boix het samen. Aan de overkant van de rivier zegt een van Borrells jeugdvrienden Joan Coloma: ‘We weten allemaal wat er in Catalonië is voorgevallen. Maar omdat Josep duidelijke taal spreekt is hij sinds 1 oktober de zondebok, net zoals de koning dat is.’ [Op 1 oktober 2017 werd er een illegaal referendum gehouden door de Catalaanse deelstaat regering waarbij gestemd kon worden voor of tegen de eenzijdige afscheiding van Catalonië.]

1 d’Octubre

Beide mannen behoren tot de paar mensen die in dit nationalistische 
dorp met naam en toenaam hun zegje durven doen. Wie in La Pobla het bord Municipi de la República Catalana (gemeente van de Republiek Catalonië) aan de ingang van het dorp niet ziet zitten, houdt liever zijn mond.

En nu heeft de gemeenteraad van dit drieduizend inwoners tellende dorp besloten een referendum te houden over de vraag of de naar de minister van Buitenlandse Zaken vernoemde promenade moet worden omgedoopt in ‘1 d’Octubre’. Het idee is afkomstig van Esquerra Republicana de Catalunya, die met zes van de in totaal elf wethouders in de gemeenteraad zitten. De Partido Demócrata Europeo Catalán (PDdeCat) (vier wethouders) heeft zich daar enthousiast bij aangesloten.

De derde locoburgemeester Marc Baró zit op een bankje onder de populieren langs de promenade die hij wil laten omdopen. Gevraagd naar wat hij vindt van de opmerking van een gemeenteraadslid dat Josep Borrell een ‘afvallige Catalaan’ is, antwoordt hij: ‘Borrell is een Catalaan met bepaalde opvattingen die hier nooit heeft gewoond. Hij is vertrokken naar Madrid. En bovendien, tachtig procent van onze dorpsgenoten in La Pobla is voor afscheiding van Spanje!’

Josep Borrell is het zwarte schaap van de onafhankelijkheidsstrijd geworden

‘Het gaat stormen vandaag,’ waarschuwt PDeCAT-wethouder Àngel Enjaime terwijl hij de slome vliegen wegjaagt die telkens weer op hem gaan zitten. Hij zit op het terras van de Plaza del Àrbol. ‘Waarom Borrell uit het stratenregister moet? Kijk, over zijn politieke loopbaan laat ik me niet uit. En ja, hij heeft dingen gedaan voor het dorp. Maar zeggen dat de Catalanen gedesinfecteerd moeten worden, dat gaat te ver.’

‘Maar hij zei niet dat de Catalanen maar de wonden in Catalonië gedesinfecteerd moeten worden.’

(Stilte) ‘U overtuigt me niet.’

En daar blijft het bij. Er wordt geschermd met volksraadpleging en ‘de stembus beslist’. Nooit eerder in de geschiedenis van La Pobla is er een referendum gehouden. Dat het park naast het gemeentehuis de naam draagt van een burgemeester uit de Franco-tijd schijnt niemand te deren.

Iedereen die oud genoeg is weet nog dat uitgerekend Josep Borrell zijn geboortedorp nationale bekendheid gaf. Elk jaar in de maand juli haalde 
La Pobla de nationale televisie en de landelijke kranten dankzij de destijds populaire minister van Verkeer en Openbare Werken die met een alpinopet op het hoofd en een witte zakdoek om de nek meedeed aan los raiers. Tijdens dit traditionele dorpsfeest varen mannen op een vlot van boomstronken stroomafwaarts de Noguera Pallaresa rivier af. Net als de madereros die vroeger op deze manier de boomstronken vanuit de Pyreneeën naar beneden vervoerden. De vereniging eerde Borrell met de hoogte prijs: la Canxa d’Or. 
Destijds waren de dorpsgenoten hem dankbaar dat tijdens zijn bewind de rivier werd ingedamd om nieuwe overstromingen te voorkomen en dat er flink wat geld werd gestoken in het opknappen van de bochtige provincieweg die La Pobla verbond met de rest van de provincies.

In 1991, eveneens het jaar waarin de socialistische premier Felipe González Borrell vroeg minister Openbare Werken te worden, werd een socialist burgemeester van La Pobla. Twaalf jaar lang maakten de socialisten de dienst uit in het dorp. In die gouden tijd 
werd de promenade langs de rivier in gebruik genomen, en wel op 1 november 1995. Drie jaar later kwam er een officiële bekendmaking van de gemeente. De promenade heette 
voortaan: Josep Borrell Fontelles.

Maar dat is nu anders. Al blijft de minister drie of vier keer per jaar zijn geboortedorp bezoeken en heeft hij een appartement aan zijn eigen promenade. Josep Borrell is het zwarte schaap van de onafhankelijkheidsstrijd geworden.

Met de Catalaanse vlag op een muur geschiderd, laat La Pobla de Segur zien dat zij streven 
naar onafhankelijkheid. – 
© Jack Taylor / Getty
Met de Catalaanse vlag op een muur geschiderd, laat La Pobla de Segur zien dat zij streven 
naar onafhankelijkheid. – 
© Jack Taylor / Getty

‘El Josep heeft veel voor La Pobla betekend,’ zegt een zestiger. ‘Iedereen weet dat. Dankzij hem is de derdewereldweg opgeknapt, zijn er tunnels gebouwd en is er een muur om de rivier geplaatst zodat hij niet buiten zijn oevers kon treden… Dan ga je toch niet zijn straatnaam weghalen?’

‘Ik ga stemmen dat ze zijn naam weghalen want Borrell is tegen onafhankelijkheid,’ zegt automonteur Leosmar (51), Braziliaan van oorsprong, in zijn garage aan de Avenida Verdaguer. ‘En niet omdat ik voor onafhankelijkheid ben, maar omdat ik het beste wil voor Catalonië.’

De negentwintigjarige Anna die over de promenade Borrell wandelt is het eens met de naamsverandering. De huidige naam vindt ze ‘sektarisch’, Passeig 1 d’Octubre ‘neutraal’.

In La Pobla de Segur noemde men Josep Borrell geen Josep Borrell maar ‘die van Lluïsa’, de naam van zijn moeder. In 1947 kwam hij ter wereld als de oudste zoon van Joan, de bakker in de calle Industria. In het benedenhuis bevond zich de bakkerij, het gezin woonde boven. Joan Coloma, die op 
de lagere school een schoolbankje met hem deelde, vertelt hoe zijn vriend 
tussen het lezen en studeren door zijn vader hielp.

Zijn vader had het liefst gezien dat zijn oudste zoon het familiebedrijf zou voortzetten dat opa Borrell was begonnen nadat hij in Argentinië aardig had geboerd. Maar de jongen hield van wiskunde en houten vliegtuigjes, was een ijverig slimmerikje met een evenwichtig karakter. De jonge Borrell vertrok uit La Pobla toen hij vijftien was en 
zijn ouders hem naar een middelbare school in Lérida stuurden. Ondanks 
de twijfels van zijn vader maar met de steun van zijn moeder groeide Borrell voorspoedig op. Van Lérida verhuist hij naar Barcelona. Hij woonde in Madrid, in Gaza, Parijs en Californië. Dankzij studiebeurzen studeerde hij luchtvaarttechniek. Zijn loopbaan begon bij Cespa, daarna ging het snel. Hij werd staatssecretaris van Belasting, minister Openbare Werken en voorzitter van het Europees Parlement.

Op achtjarige leeftijd verhuisde Miguel vanuit Málaga naar het Catalaanse dorp, waar hij tot zijn vijftiende schapen hoedde. Toen kon hij hulpje worden in de bakkerij van de familie Borrell Fontelles, die ‘zeven dagen in de week open was’. Daar leerde hij Josep kennen, die in de weekenden vanuit Lérida naar huis kwam. Ze waren van dezelfde leeftijd en werden meteen vrienden.

Ze zijn elkaar nog verschillende keren tegengekomen. Borrell reisde in augustus 2017 naar La Pobla om het boek te presenteren waarin zijn goede vriend vertelt over zijn avonturen op 
de weg. ‘Toen was alles nog bij het oude, dat was voor 1 oktober. In november was alles anders.’

De zesentwintig dorpsgenoten die zeventig werden – zoals Josep Borrell en Miguel Trujillo – organiseerden 
een verjaardagsdiner. ‘Josep wilde 
heel graag komen, maar we hadden gehoord over een boycot voor de deur van het restaurant en de restauranteigenaar liet weten dat hij uit vrees dat ze de boel zouden afbreken de tent zou sluiten. Dus besloot Josep niet te komen. Miguel, zei hij tegen me, als ik ga, verpest ik het feestje voor jullie en voor mijzelf. En dat was dat. Met Franco hadden we een dictatuur, dat is duidelijk, maar dit is net zo goed een dictatuur,’ zegt Miguel terwijl hij afscheid neemt.

‘Het volk beslist,’ hoor je overal in La Pobla. ‘Met het reglement voor het referendum kun je alle kanten op,’ klaagt de socialistische wethouder Boix, die op het postkantoor van het dorp werkt. ‘Het is nog niet duidelijk 
of er digitaal of via stembussen wordt gestemd. Als er digitaal wordt gestemd, stemmen alleen de jongeren. En dan wint de straat.’

Maar de kans bestaat dat het over twee maanden geplande referendum niet doorgaat. In kringen rond de minister gaat het gerucht dat als het referendum doorgang vindt, Borrell overweegt om contact op te nemen met de burgemeester en afstand te doen van straatnaam om de gemoederen in zijn geboortedorp tot bedaren te brengen. Het bergdorp wordt op kleine schaal verlost van de strijd die Catalonië verscheurt.

Auteur: Leyre Iglesias

El Mundo
Spanje | dagblad | oplage 266.290

Opgericht in 1989 met de missie serieuze onderzoeksjournalistiek te bedrijven, maar slaat soms door naar de sensationele kant. Kiest geen duidelijk standpunt in het politieke spectrum, wat soms verrassende inzichten oplevert.

Dit artikel van Leyre Iglesias verscheen eerder in El Mundo.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.