• Jyllands-Posten
  • Cultuur
  • ‘Het is gewoon apartheid’

‘Het is gewoon apartheid’

Jyllands-Posten | Thomas Vibjerg | 27 oktober 2016

Op een zwarte school in het Deense Aarhus heeft het schoolbestuur ervoor gekozen om alle witte leerlingen samen te zetten.

Als je bij de Lankaer Middenschool* in Tilst – een buitenwijk van Aarhus [de tweede stad van Denemarken] – op bus 3A stapt, kun je goed zien dat de leerlingenpopulatie van deze school qua etnische samenstelling geen afspiegeling is van de Deense bevolking. Op deze maandagmiddag, nu de school net uit is, is de bus propvol. De meerderheid van de passagiers is zo te zien van buitenlandse komaf. Veel meisjes dragen een hoofddoek en ondanks de warme nazomerzon zijn er geen blote benen te zien.

Geen wijk in het land schijnt zo veel rijtjeshuizen te hebben als Tilst en de meeste bewoners zijn autochtone Denen, al staan er ook wat sociale woningbouwflats waar dat niet het geval is. Toch hebben veel allochtone leerlingen de afgelopen jaren een voorkeur opgevat voor de Lankaer Middenschool. Aan het begin van dit schooljaar hebben de tweehonderd eersteklassers zelfs een record gebroken: acht op de tien zijn geen autochtone Denen.

De schooldirectie heeft besloten om, in tegenstelling tot vroeger, Deense en allochtone leerlingen niet meer willekeurig over de klassen te verdelen, maar een onderscheid te maken: alle autochtoon Deense leerlingen zijn in slechts drie klassen geplaatst, waar zij ongeveer de helft van de 28 leerlingen van elke klas uitmaken. De vier andere klassen bestaan volledig uit allochtone leerlingen.

‘De rector zei dat sommige leerlingen misschien bang worden als ze alsmaar in de gang ‘wallah wallah’ horen’

Sarah Azzam en Hafsa Omar zitten samen in zo’n klas zonder autochtone Denen. De twee meisjes vinden het niet ideaal: ‘Het niveau in onze klas ligt lager. Als er ook Deense kinderen waren, dan zouden we meer met ze omgaan en zouden ze ons kunnen helpen,’ vertelt Sarah Azzam. Hafsa Omar valt haar bij: ‘Wij hebben allebei buitenlandse ouders. Zij spreken geen Deens en kunnen ons niet helpen met ons huiswerk.’ Ze vertellen dat de rector in alle klassen is komen uitleggen waarom de leerlingen op deze manier over de klassen zijn verdeeld.

‘Hij zei dat sommige leerlingen misschien bang worden als ze alsmaar in de gang “wallah wallah” horen (uitdrukking die “bij allah” betekent),’ vertelt Hafsa Omar, en ze voegt eraan toe dat ze het argument niet goed begrijpt. De meisjes voelen zich achtergesteld omdat ze in een klas zonder Denen zitten.

Twee moslimmeisjes in de achterstandswijk Gellerup in Aarhus. – © Laerke Posselt / Agence VU
Twee moslimmeisjes in de achterstandswijk Gellerup in Aarhus. – © Laerke Posselt / Agence VU

Nog maar tien jaar geleden, in 2007, waren de meeste leerlingen van de Lankaer Middenschool autochtone Denen. In die tijd was zo’n 25 procent van de leerlingen allochtoon. Dit percentage bleef groeien en ligt nu in de eerste klas al op zo’n 80 procent.

Volgens rector Yago Bundgaard is deze ontwikkeling niet te stoppen. Op de basisschool en daarna gaan kinderen meestal naar de voor hen dichtstbijzijnde school, maar hun middenschool mogen ze zelf uitkiezen. De jongeren zoeken een omgeving uit waarin ze zich thuis denken te voelen, en daardoor ontstaat een vicieuze cirkel. De vele autochtone Denen uit Tilst kiezen liever voor de andere middenscholen van de stad, waar over het algemeen niet meer dan vijf à tien procent van de leerlingen allochtoon is.

De Lankaer Middenschool trekt veel jongeren uit de getto’s van Bispehaven en Gellerupparken, al is deze school voor hen niet het dichtstbij. ‘We komen in een kritische fase terecht, waarin we de Deense leerlingen dreigen te verliezen, als ze nog maar met twee of drie per klas zijn. Uiteindelijk vertrekken ze dan,’ vertelt Yago Bundgaard. De rector hoopt door in bepaalde klassen een meer Deense omgeving te creëren, de autochtone Denen te kunnen behouden.

‘Er blijkt een kritische grens te bestaan van zo’n veertig à vijftig procent allochtone leerlingen’

Leerlingvertegenwoordiger Jens Philip Yazdani vertelt dat veel leerlingen van Deense komaf tot hun verbazing merken dat veel van hun klasgenootjes schoolfeesten mijden omdat ze moslim zijn, geen alcohol drinken en sowieso geen feesten mogen bezoeken. ‘Dan kiezen ze vaak voor de makkelijkste oplossing en zoeken een school waar ze vrienden kunnen maken met wie ze meer gemeen hebben,’ zegt hij.

Volgens professor Niels Egelund van de universiteit van Aarhus is het heel verstandig van de school dat de paar overgebleven Deense leerlingen bij elkaar worden gezet. Anders zou de Lankaer Middenschool binnenkort de primeur hebben de eerste school in Denemarken te zijn met honderd procent allochtone leerlingen. Volgens hem blijkt uit allerlei onderzoek dat het niveau van de lessen in de klassen met Deense kinderen hoger is.

‘Het zou geen enkel verschil maken als je in elke klas vier of vijf autochtone Denen zou plaatsen. Er blijkt een kritische grens te bestaan van zo’n veertig à vijftig procent allochtone leerlingen. Ga je daaroverheen, dan gaat het leerproces eronder lijden,’ vertelt Egelund.

Beetje raar

Bus 3A slaat de weg in richting de wijk Bispehaven. De twee vrienden Mahmoed Azzam en Abdul Hassan houden zich absoluut niet bezig met de klassensamenstelling of het onderwijsniveau. Hun lager onderwijs volgden ze op een islamitische privéschool, die geen enkele Deen onder de leerlingen telde, maar wel een uitstekend niveau had. Mahmoed Azzam vertelt dat er tijdens de facultatieve lessen sowieso leerlingen uit verschillende klassen bij elkaar zitten. ‘Toch vind ik het wel een beetje raar, ik had verwacht toch wel met minstens twee of drie Denen in de klas te komen,’ geeft Abdul Hassan toe.

Je mag verwachten dat de samenstelling van een klas die van de samenleving reflecteert, vindt Yago Bundgaard. Politici zouden naar zijn mening instrumenten moeten creëren om de leerlingen beter over de verschillende scholen te verdelen. Eén oplossing zou bijvoorbeeld zijn om schooldistricten in het leven te roepen en een maximum te stellen aan het aantal migrantenkinderen per klas.

Na twintig minuten komt bus 3A aan in Bispehaven en stappen de meeste passagiers uit, ook die uit Gellerupparken (een verpauperde wijk niet ver van Aarhus), want zij moeten hier overstappen. Een klein groepje eersteklassers blijft nadat de bus is vertrokken even staan kletsen.

‘Zo leren we nooit om met de Denen samen te leven en zij ook niet om voor ons open te staan’

‘Ik zit in een klas met alleen maar donkere kinderen. Zo leren we nooit om met de Denen samen te leven en zij ook niet om voor ons open te staan,’ zegt een van de kinderen. Abdullah Aden uit Somalië zit juist in een van de eerste klassen met wel vrij veel Denen. De samenstelling van de klassen op zijn school doet hem denken aan de vroegere scheiding van zwarten en blanken in Zuid-Afrika. ‘Het is gewoon pure apartheid,’ vindt hij.

Bundgaard: ‘Het probleem is dat mijn leerlingen zelden in contact komen met de cultuur van jonge Deense kinderen. De opdracht van een middelbare school is om de leerlingen een vorming te bieden waarmee ze burgers van de Deense maatschappij kunnen worden. Dat wordt lastig als ze in hun dagelijks leven geen echte Denen ontmoeten. Maar het is evengoed zonde dat leerlingen van andere scholen de wereld van deze jonge allochtone kinderen niet leren kennen.’

Minister van Onderwijs Ellen Trane Nørby erkent dat op sommige scholen in het land het aandeel allochtone leerlingen te groot is geworden. Zij benadrukt dat er een akkoord ligt over het middelbaar onderwijs (waar alle politieke partijen zich achter hebben geschaard). Afgesproken is dat de partijen deze herfst nog gezamenlijk een plan maken waarin de verdeling van leerlingen over scholen geregeld wordt, zodat het al volgend schooljaar in werking kan treden.

‘We moeten zowel aandacht hebben voor het probleem van de gettoscholen als voor het probleem dat leerlingen van het platteland vaak heel ver moeten reizen als zij van hogerhand op een school worden geplaatst’, zo valt in een verklaring te lezen.

Auteur: Thomas Vibjerg
Vertaler: Valentijn van Dijck

*Het Deense schoolsysteem komt niet overeen met het Nederlandse. De leerlingen van de ‘Middenschool’ waar het in dit stuk om gaat zijn rond de vijftien jaar en volgen een tweede fase van het hoger onderwijs, die niet verplicht is.

Jyllands-Posten
Denemarken | dagblad | 148.000

Grootste krant van Denemarken, die in het najaar van 2005 internationaal in het nieuws kwam toen zij een serie van twaalf satirische politieke spotprenten publiceerden waarin de profeet Mohammed werd gebruikt als illustratie bij een artikel over zelfcensuur en vrijheid van meningsuiting.

Dit artikel van Thomas Vibjerg verscheen eerder in Jyllands-Posten.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.