• Project Syndicate
  • Politiek
  • Het TPP-akkoord is een farce

Het TPP-akkoord is een farce

Project Syndicate | Praag | 14 oktober 2015

De Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz vindt dat het omstreden Trans Pacific Partnership (TPP) weinig met ‘vrije’ handel te maken heeft.

Onderhandelaars en ministers van de Verenigde Staten en elf andere landen rond de Grote Oceaan proberen het eens te worden over de laatste details van het veelomvattende nieuwe Trans-Pacific Partnership (TPP). Een nuchtere analyse laat zien dat het met deze grootste handels- en investeringsovereenkomst uit de geschiedenis niet zo eenvoudig ligt als het lijkt.

Vaak hoor je dat het TPP-verdrag enorm belangrijk is voor de ‘vrijhandel’. Maar in werkelijkheid beoogt het verdrag de handel en investeringen van de deelnemers te sturen, en daarin de belangen te dienen van de machtigste ondernemerslobby’s uit deze landen. Vergis je niet: uit de belangrijkste discussiepunten waar de onderhandelaars nog steeds over ruziën blijkt dat dit alles weinig met ‘vrije’ handel te maken heeft.

Farmaceutische bedrijven mogen hun monopolies op gepatenteerde medicijnen verlengen, soms zelfs voor onbeperkte tijd

Nieuw-Zeeland dreigde uit de onderhandelingen te stappen vanwege het handelsbeleid van de Verenigde Staten en Canada inzake zuivelproducten. Australië is niet blij met Amerikaanse en Mexicaanse regelgeving met betrekking tot de handel in suiker. En de Verenigde Staten op hun beurt zijn niet blij met de Japanse regels voor de handel in rijst. In de desbetreffende landen hebben deze industrieën aanzienlijke groepen kiezers achter zich. En dat is nog maar het topje van de ijsberg: het TPP-verdrag staat voor een agenda die vrijhandel juist tegenwerkt.

Geheimzinnige termen

Neem om te beginnen de voorgenomen uitbreiding van intellectuele eigendomsrechten voor grote farmaceutische bedrijven, zoals die prominent figureerde in gelekte versies van de ontwerptekst. Uit economisch onderzoek blijkt overduidelijk dat er na de verwerping door het Amerikaans hooggerechtshof van het patent van Myriad op het BRCA-gen een stoot innovatie volgde, met betere tests tegen lagere prijzen als resultaat. In het TPP-verdrag worden juist bepalingen opgenomen die eerlijke competitie tegengaan en zo de prijzen voor consumenten in de Verenigde Staten en elders in de wereld opdrijven – het tegenovergestelde van vrijhandel dus.

In het TPP-akkoord zal veranderde regelgeving worden vastgelegd voor de handel in medicijnen, gevat in geheimzinnige termen als ‘patentkoppeling’, ‘data-exclusiviteit’ en ‘biologica’. Daar profiteren farmaceutische bedrijven van, doordat zij hun monopolies op gepatenteerde medicijnen mogen verlengen, soms zelfs voor onbeperkte tijd. Ook kunnen zij de verkoop van goedkope generieke medicijnen, en die van andere met een ‘biologisch vergelijkbare’ werking, blokkeren. De Verenigde Staten zullen het TPP-akkoord aangrijpen om de medicijnhandel ten gunste van hun farmaceutische industrie te reguleren.

Ook voor de tabaksindustrie proberen de Verenigde Staten via het TPP-akkoord gunstige handelsvoorwaarden af te dwingen. Jarenlang hebben Amerikaanse tabaksproducenten arbitrageregelingen voor buitenlandse investeerders, overeengekomen binnen akkoorden als TPP, gebruikt om antirookwetgeving te omzeilen. Deze vorm van Investor-State Dispute Settlement (ISDS, beslechting van conflicten tussen investeerders en staten) geeft buitenlandse investeerders het recht om nationale overheden aan te klagen en aan bindende private arbitrage te onderwerpen, zodra regelgeving in hun ogen het verwachte rendement op investeringen verlaagt.

Multinationale ondernemingen noemen ISDS noodzakelijk om hun eigendomsrechten te beschermen in landen zonder solide wetgeving of een betrouwbaar rechtssysteem. Maar dat is flauwekul. De Verenigde Staten willen hetzelfde mechanisme benutten voor een vergelijkbare megadeal met de Europese Unie: het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP), ook al staat de kwaliteit van het Europese rechtssysteem buiten kijf.

Uiteraard verdienen investeerders – waar ze ook komen – bescherming tegen onteigening of discriminerende regelgeving. Maar ISDS gaat veel verder: ook als de regelgeving niet discriminatoir is, ja zelfs als er winst wordt gemaakt met schadelijke praktijken, kan een verplichte compensatie van investeerders worden afgedwongen als hun verwachte rendement lager uitvalt.

Rechtszaken

Philip Morris voert momenteel rechtszaken tegen Australië en Uruguay (geen TPP-partner), omdat deze landen gezondheidswaarschuwingen op sigaretten verplicht hebben gesteld. Een paar jaar geleden besloot Canada van verplichte gezondheidswaarschuwingen af te zien nadat er met soortgelijke juridische stappen was gedreigd.

Er ligt een sluier van geheimzinnigheid over de TPP-onderhandelingen en het is nog onduidelijk of er bij de toepassing van ISDS voor tabak een uitzondering zal worden gemaakt. Maar los daarvan, deze bepaling belemmert nationale overheden bij hun fundamentele taak de gezondheid en veiligheid van burgers te beschermen, economische stabiliteit te waarborgen en het milieu te beschermen.

Stel je voor wat er zou zijn gebeurd als deze bepalingen hadden gegolden net nadat de dodelijke effecten van asbest waren ontdekt. In plaats van de productie onmiddellijk te staken en de slachtoffers te compenseren, had de overheid producenten dan moeten betalen om hun burgers niet te doden. Belastingbetalers zouden er dubbel voor zijn opgedraaid: eerst voor de geleden gezondheidsschade als gevolg van asbest en daarna nog een keer voor de compensatie van de lagere winst van asbestfabrikanten na een verbod van de overheid op een levensgevaarlijk product.

Het is niet verwonderlijk dat Amerika met internationale verdragen handelsbelemmeringen opwerpt in plaats van vrijhandel te stimuleren. Dat is wat er gebeurt als alle partijen behalve het bedrijfsleven buiten beleidsbeslissingen worden gehouden – niet in de laatste plaats onze gekozen volksvertegenwoordigers in het Congres.

Auteurs: Joseph E. Stiglitz en Adam S. Hersh
Vertaald door: Valentijn van Dijk

Stiglitz is een Amerikaans econoom, auteur en in 2001 winnaar van de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie. Hij is met name bekend om zijn kritische standpunten over globalisering en over internationale organisaties als het Internationaal Monetair Fonds.

Project Syndicate
Tsjechië, www.projectsyndicate.com
Nonprofitorganisatie van verschillende kranten die commentaar en analyses bieden op het gebied van economie, internationale politiek, wetenschap en cultuur. Aan de artikelen zijn vaak grote namen verbonden van experts, activisten, Nobelprijswinnaars, politiek of zakelijk leiders, enzovoort. Het syndicaat bestaat momenteel uit bijna 450 kranten in 150 countries, met een totaaloplage van 50 miljoen.

Dit artikel van verscheen eerder in Project Syndicate.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.