• 360 Magazine
  • Cultuur
  • Horen selfies in een museum?

Horen selfies in een museum?

In de prestigieuze Saatchi Gallery in Londen is een tentoonstelling te zien over selfies. Website _Spiked_ vindt het een ridicuul idee, maar volgens _The Times_ vallen er wel degelijk interessante parallellen te trekken met grote werken uit de kunstgeschiedenis.
360 Magazine | Amsterdam | 07 februari 2017

In de prestigieuze Saatchi Gallery in Londen is een tentoonstelling te zien over selfies. Website Spiked vindt het een ridicuul idee, maar volgens The Times vallen er wel degelijk interessante parallellen te trekken met grote werken uit de kunstgeschiedenis.

NEE

In een aflevering van Absolutely Fabulous stort Eddie zich op hedendaagse kunst. Trots leidt ze Patsy rond door haar woonkamer, waarin ze onzinnige ‘sculpturen’ van kleerhangers en planken heeft uitgestald. Daar staat ook nog de geopende kist met het lichaam van haar pas overleden vader. Als Eddy die ziet, is ze even van haar stuk. ‘Dat is een lijk, Pats,’ zegt ze. ‘Ja,’ antwoordt die, ‘maar is het kunst?’

Aan die vraag waagden maar weinig mensen zich, toen de Saatchi Gallery onlangs een ‘selfietentoonstelling’ aankondigde. De kunst van nu is zo vaag en alleen te begrijpen voor ingewijden, dat je met Patsy’s vraag misschien wel je artistieke onbenul zou verraden.

Maar zijn de echte artistieke onbenullen niet degenen die denken dat selfies iets in een kunstgalerie te zoeken hebben? Mogen we ons niet boos maken over de miskenning van het ware meesterschap en de verering van het conceptualisme? Op From Selfie to Self-Expression zullen beroemde selfies te zien zijn, zoals die van Barack Obama tijdens de herdenkingsdienst voor Nelson Mandela. Het publiek mag ook selfies insturen. En er komen zelfportretten te hangen van kunstenaars als Velázquez (#BaroqueSpaniard), Rembrandt (#NichtWatchDude), en Van Gogh (#EarChopper).

Het begrip kunst is zo betekenisloos geworden, dat je kunt meevoelen met de schoonmaker in een Italiaans museum die een installatie van lege champagneflessen en slingers aanzag voor afval

Voor Saatchi staat het zorgvuldige vakwerk van de meesters blijkbaar op gelijke hoogte met een paar iPhone-kiekjes.

In onze relativistische cultuur past het begrip ‘kunstenaar’ op iedereen, van Michelangelo tot Nicki Minaj. Het begrip kunst is zo betekenisloos geworden, dat je kunt meevoelen met de schoonmaker in een Italiaans museum die een installatie van lege champagneflessen en slingers aanzag voor afval en het allemaal in de vuilnisbak kieperde. Wie zou wél het verschil zien?

Wanneer objectieve normen worden gewantrouwd of afgedaan als elitair, kan kunst alles zijn wat je wilt. Vooral als je zo rijk en beroemd bent als de beruchte vrouwenwurger Charles Saatchi, die aan zijn rijkdom kennelijk het recht ontleent om te bepalen wat artistieke waarde heeft. Het doet denken aan de BBC-serie School of Saatchi, waarin aankomende kunstenaars in een soort X-Factor een voor een werden weggestemd.

Mensen als Saatchi vertegenwoordigen het ware onbenul in de kunst: een elitarisme dat zogenaamd voor iedereen is en dat kunst reduceert tot het afvinken van lijstjes, modieus moralisme en leeg relativisme. De zelfportretten van Vélazquez zijn op geen enkele manier te vergelijken met van Tinder geplukte dronkenmanskiekjes. En als kunstgaleries een showroom worden voor de irritantste vormen van populaire cultuur, dat kunnen we er maar beter wegblijven.

Auteur: Andrew Doyle

Andrew Doyle is komiek en schrijver. Hij schreef toneelstukken en musicals en boekte op het afgelopen Fringe Festival in Edinburgh veel succes met zijn vijfde soloshow Future Tense.

JA

Hoog op het plafond van de Sixtijnse Kapel staat een mooie blonde vrouw die in een spiegel kijkt. Zij staat model voor de ijdelheid, een eigenschap die altijd werd gezien als een gevaarlijke menselijke zwakheid. Vijfhonderd jaar later is het cultureel volkomen geaccepteerd om dol te zijn op je eigen aanblik en heeft de zoektocht naar onze eigen aanwezigheid epidemische vormen aangenomen.

Waar we ook kijken, daar zijn we. Op Instagram, op Twitter, op Facebook. Niemand is meer een niemand.

En de kunst zelf heeft de selfie uitgevonden. Links van Michelangelo’s blondine, op de muur met Het laatste oordeel, zie je een angstig mannetje aan de voeten van Christus zitten, met in zijn handen iets wat op een dierenhuid lijkt. Het is Sint-Bartholomeus, een martelaar die door de Romeinen levend werd gevild. Wat hij vasthoudt is zijn eigen huid. Het gezicht daarop is dat van Michelangelo zelf. Op de belangrijkste muur van de Sixtijnse Kapel heeft de schilder zichzelf midden in de actie geplaatst.

Rembrandts selfies zijn fantasieën over het verstrijken van de tijd, de eindigheid van het leven

Michelangelo’s Sixtijnse selfie is role playing avant la lettre. Dit is niet de echte Michelangelo. Dit is Michelangelo die doet of hij de huid van Sint-Bartholomeus is. En daar gaat het om bij een selfie. Die gaan nooit over de echte jij. Ze gaan altijd over een verbeelde ‘jij’. Een projectie.

Kunstenaars waren de eerste selfiemakers, omdat zij in het verleden de enigen waren die daarvoor de techniek in huis hadden. Daarvoor moest je niet alleen urenlang in een spiegel kijken en met je eigen werkelijkheid worstelen, je moest ook nog iets betekenisvols zeggen. Alleen maar op jezelf lijken was nooit genoeg.

Geen wonder dat de grote zelfportretschilders zo’n treurig stel zijn. De grootste van allemaal, Rembrandt, is een van de somberste verschijningen in de kunst. Toch is ook dit role playing. De hoeden, de gouden kettingen, de bontmantels, het zijn kostuums. Rembrandts selfies zijn fantasieën over het verstrijken van de tijd, de eindigheid van het leven.

Al die beroemde zelfportretten vertellen een droevig verhaal, of ze nu van Caravaggio zijn, Gauguin, Van Gogh of Frida Kahlo. In een spiegel staren, zichzelf diep in de ogen kijken maakte het zelfportret voor deze kunstenaars tot een duistere innerlijke zoektocht.

Dat is niet meer zo. Tegenwoordig is het makkelijk om een selfie te maken, en jezelf tot iemand te maken. Daarover brengt de Saatchi Gallery een tentoonstelling waarin voorbeelden van oude meesters te zien zullen zijn naast de beste hedendaagse werken. From Selfie to Self-Expression wil ontdekken waarom wij onze ogen niet van onszelf kunnen afhouden. Er hoort ook een wedstrijd bij. Dus pak je selfiestick: ben je klaar voor jezelf?

Auteur: Waldemar Januszczak

VERHAAL OVER AUTEUR

Dit artikel werd samengesteld door .
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 heeft 1000 nieuwe leden nodig

Deze maand bieden wij daarom een deel van onze artikelen gratis aan. Zo kunt u vast kennismaken met ons aanbod. Leden blijven toegang houden tot onze maandelijkse digitale editie en het archief.