• Libération
  • Reader
  • In Seoel is de gamer een rockster

In Seoel is de gamer een rockster

Libération | 09 maart 2015

Zuid-Koreaanse gamers staan wereldwijd op eenzame hoogte en zijn in eigen land mateloos populair. Wat is hun geheim?

Uiterlijk zijn ‘Terminator’ en ‘Maru’ precies elkaars tegendeel. De een is lang en gespierd en praat zelfverzekerd. De ander, een onderdeurtje, voelt zich bij dit interview zichtbaar niet op zijn gemak. Maar de jongens hebben wel hetzelfde doel: winnen. Achter de pseudoniemen gaan Ha Se-jang en Cho Seong-ju schuil, jeugdige profspelers van StarCraft II, een van de beroemdste onlinegames. Ze zitten allebei in het Jin Air Green Wings-team en wonen met hun teamgenoten en hun trainer in Ilsan, een voorstad van Seoel.

Gamers tijdens de ‘SK Planet Starcraft Proleague-game’ in het e-Sports Stadium in Seoul. – © Jean Chung / Bloomberg
Gamers tijdens de ‘SK Planet Starcraft Proleague-game’ in het e-Sports Stadium in Seoul. – © Jean Chung / Bloomberg

Buiten is het ijzig koud, maar in het oververhitte flatje lopen zes jongens in korte mouwen rond. Ze weten van onze komst en hebben voor de gelegenheid een shirt vol met namen van hun teamsponsors aangetrokken. De coach, in polo en trainingsbroek, had aan de telefoon al gezegd dat we niet op de rommel moesten letten. ‘Tien jongens samen in een flatje…’ had hij vooraf lachend als excuus aangevoerd. Maar ook al is het er klein, toch is alles in dit trainingskamp behoorlijk goed georganiseerd. In de grootste kamer staan een stuk of tien computers langs de muren opgesteld en achterin is een keukenblok.

Hier is het team van in totaal negen spelers het grootste deel van de tijd te vinden. De stilte wordt alleen verbroken door het onrustige geratel van de toetsenborden en het geklik van de muizen. Als ze stoppen, gaan ze slapen in stapelbedden, net als in een vakantiekamp. Maar wat hier gebeurt, is een serieuze zaak. Buiten het seizoen trainen de jongens zes tot zeven uur per dag. In de competitieperiode loopt dat al snel op naar twaalf, dertien uur. ‘Al dat trainen is niet echt leuk. Maar als je goede resultaten behaalt, geeft dat enorm veel voldoening,’ zegt de 21-jarige Kim Yoo-jin. ‘Vooral in het begin had ik het moeilijk. Maar ik ben vooruitgegaan en nu gaat het beter.’

De naam van de 21-jarige Kim Yoo-jin staat megagroot op de staartvin van een vliegtuig

Zijn uitspraken worden vrijwel letterlijk door alle spelers herhaald en lijken onderdeel te zijn van de goed geoliede communicatie van het team. Net als de andere teamleden is ook deze jongen tijdens een toernooi gescout. ‘Ik vond gamen leuk en ik was er behoorlijk goed in. Mijn vrienden hebben me gepusht om mee te doen.’ Hij zat toen in de eindexamenklas, maar verliet zijn geboortestreek in het zuiden van Korea. ‘Mijn ouders hebben me niet tegengehouden, maar me ook niet echt aangemoedigd. Nu zijn ze natuurlijk heel trots op me.’

En het moet gezegd: hun zoon is een echte ster geworden. Want hoe moet je iemand van wie de foto megagroot op de staartvin van een vliegtuig staat, anders betitelen? Luchtvaartmaatschappij Jin Air, de hoofdsponsor, heeft een deel van haar vliegtuigen in de teamkleuren laten spuiten. Een schaalmodel prijkt op de keukentafel in de spelersflat. Kim Yoo-jin gedraagt zich als een echte topsporter: beslist trots, maar ook bescheiden. Als het leven na de sportcarrière aan de orde komt, zegt hij onverstoorbaar: ‘Daar wil ik nog niet over nadenken. Ik wil me op het nu en op mijn resultaten concentreren.’

Genie

‘Karakter, behendigheid een goed oriëntatie- en reactievermogen hebben en bereid zijn hard te werken.’ Volgens Cha Ji-hoon, de 32-jarige trainer, zijn dat de kwaliteiten die een goede speler moet hebben. Er zijn geen leeftijdsgrenzen om professioneel gamer te worden, maar hij werft liever geen middelbareschoolleerlingen, omdat hij wil voorkomen dat ze van school gaan.

Maar de 17-jarige Cho Seong-ju vormt de uitzondering op de regel. De benjamin van het team, bekend onder zijn pseudoniem Maru, werd al op de basisschool gescout en begon zijn carrière op zijn dertiende. ‘Een genie op zijn gebied’ noemt de trainer hem. ‘Ik heb vaak pijn in mijn pols. Maar het moeilijkste, vooral in het begin, vond ik dat ik zo ver bij mijn familie vandaan woonde,’ zegt de jongen met een iel stemmetje. Gevraagd naar zijn afgebroken schoolopleiding komen er van Maru en de coach alleen ontwijkende antwoorden.

Professionale gamer Lee Yun-Yeol (22). – © Chung Sung-Jun / Getty Images
Professionale gamer Lee Yun-Yeol (22). – © Chung Sung-Jun / Getty Images

Met zijn 22 jaar is Ha Se-jang de oudste van het stel en hij is de teamcaptain. Zijn rol: de andere spelers ondersteunen en zorgen voor een goede sfeer binnen de groep. Hij laat zich Terminator noemen en vindt zichzelf een geluksvogel omdat hij ‘wordt betaald voor wat hij het liefste doet’. In de lunchpauzes doet hij elke dag aan krachttraining en zijn vriendinnetje ziet hij steeds tussen twee toernooien in. ‘Ze houdt ook van videogames, maar is er niet zo goed in,’ vertrouwt hij me glimlachend toe. Na beëindiging van zijn carrière zal hij zijn militaire dienstplicht vervullen, die in Zuid-Korea bijna twee jaar duurt. ‘Daarna zien we wel verder.’

Terwijl de e-sport in de rest van de wereld pas voorzichtig begint door te breken, geniet die in Zuid-Korea al veel prestige. Al rond de millenniumwisseling besloot de overheid de KeSPA op te richten, de Korean e-Sports Association. Nu kan het Land van de Ochtendstilte er prat op gaan dat het zowel de fanatiekste amateurgamers heeft als de beste en bestbetaalde profgamers. Volgens de website esportsearnings.com verdiende de 25-jarige Lee Jaedong met het spelen van StarCraft in 2013 wel 110.000 euro. En al zijn ze duidelijk in de minderheid, ook meisjes laten zich gelden. Kim Ga-eul, de beroemdste vrouwelijke prof, heeft zich omgeschoold tot manager van een van de grootste nationale teams, Samsung Khan.

Fans moedigen hun favoriete gamers aan. – © Chung Sung-Jun / Getty Images
Fans moedigen hun favoriete gamers aan. – © Chung Sung-Jun / Getty Images

Net als in het honkbal, die andere grote nationale passie, dragen Zuid-Koreaanse teams ook in de e-sport de namen van grote merken die hen sponsoren, zoals KT Rolster, SK Telecom en CJ Entus. Hun discipline is langzamerhand een volwaardige sport geworden, met zijn eigen verenigingen, trainingscentra, supporters en zelfs zijn eigen matchfixing-schandalen.

Afgelopen najaar heeft de KeSPA aangekondigd dat het een minimumloon wil invoeren voor profgamers. Zuid-Korea mag dan bekendstaan om zijn soapseries (‘drama’s) en de boy- en girlbands van de K-pop, de markt voor videogames levert meer winst op dan alle andere producten uit de cultuursector bij elkaar. De overheid, die al lang geleden besefte hoe ongelooflijk groot de potentie van de game-industrie was, heeft een bedrag van 185 miljoen euro vrijgemaakt om die te steunen. Ook zijn er bouwplannen voor een speciaal e-sportstadion in Seoel en soortgelijke kleinere voorzieningen overal elders in het land.

In oktober kwamen er bijna 40.000 toeschouwers naar het stadion dat in 2002 voor het WK Voetbal werd gebouwd, om de finale bij te wonen van het WK League of Legends (LoL voor insiders). Dat waren er drie maal zo veel als naar hetzelfde evenement een jaar eerder in het Staples Center in Los Angeles. LoL, vermoedelijk de populairste game ter wereld, wordt gespeeld door zo’n 67 miljoen gamers, die het in teams van vijf tegen elkaar opnemen in een ‘arena’ en proberen de centrale basis van de tegenstander te vernietigen.

Professioneel gamer Lim Yo-hwan vormt een glamourkoppel met een beroemd actrice

Eerstejaarsstudent Hyungjin zat in Seoel op de tribune. Het gebeuren maakte een onuitwisbare indruk op hem. Het enige wat hij jammer vond: dat de Koreanen hun Chinese tegenstanders van de Star Horn Royal Club zo snel verpletterden. ‘Jammer dat er geen greintje spanning in zat.’ League of Legends, StarCraft en World of Warcraft zijn door Californische bedrijven (Riot Games en Blizzard) ontwikkeld, maar worden al jarenlang door de Koreanen gedomineerd.

Hyungjin heeft voor zijn toegangskaartje zo’n veertig euro betaald, al had hij ook voor 25 euro naar binnen gekund. ‘Voor een Wereldkampioenschap is dat niet duur. Vergelijk het maar eens met een voetbalwedstrijd. Bovendien hebben de organisatoren gratis kleding en eten aan ons uitgedeeld en er was een optreden van een band.’ In tegenstelling tot andere games is League of Legends helemaal gratis. Toch heeft Hyungjin zo’n 800 euro uitgegeven aan skins om het uiterlijk van zijn helden te verfraaien. Om dat geld bij elkaar te krijgen heeft de scholier, die ervan droomt om zijn favoriete spelers Faker en Midlife ooit te ontmoeten, in een restaurant gewerkt.

In Zuid-Korea is veel aandacht voor gamewedstrijden. Er zijn diverse gamingtelevisiezenders, waaronder OnGameNet, die herhalingen uitzenden met daarbij commentaar, interviews en analyses. Het kijkerspubliek bestaat vooral uit leerlingen van middelbare scholen. Michael Kiefer, analist bij de zender, vergelijkt de populariteit van e-sport met die van de K-pop. Lim Yo-hwan, professioneel StarCraft-gamer, is misschien wel het beste voorbeeld van dit nieuwe sterrendom. Hij is getrouwd met een beroemd actrice en vormt een van de glamourkoppels van wie de mensen dromen. En zoals zo vaak in Korea heeft dit fenomeen zich via Internet nog verder verspreid. Op de grootste Koreaanse internetportal, Naver, staat een pagina met de uitslagen van de gamewedstrijden. Daarnaast is er een overvloed aan speciale sites, zoals AfreecaTV, een platform met videostreaming dat dagelijks drie miljoen kijkers trekt.

SK Planet Starcraft Proleague game in het e-Sports Stadium in Seoul. – © Jean Chung / Bloomberg
SK Planet Starcraft Proleague game in het e-Sports Stadium in Seoul. – © Jean Chung / Bloomberg

Ze zouden hier beslist vreemd opkijken van de scepsis van een Franse journalist als Antoine de Caunes. Vorig jaar joeg de presentator van Canal+ de gamerscommunity tegen zich in het harnas met zijn spottende opmerking: ‘Bestaat dat, mensen die kijken naar andere mensen die zitten te spelen? Dan maak je echt geen moer van je leven.’ Hyungjin en zijn vrienden, enorme gamefans, weten dat er buiten hun land veel mensen zijn die er net zo over denken. Tony, die een jaar in Canada heeft gewoond, herinnert zich nog: ‘De jongeren die daar veel gamen, zijn vaak erg alleen en niet sociaal. In Korea is het juist zo dat hoe beter je bent, hoe populairder je wordt.’

De scholier, die medical engineering wil gaan studeren, staat wel met beide benen op de grond en spreekt bedachtzaam over zijn favoriete hobby: ‘In Korea zijn het eerste jaar en het eindexamenjaar beslissend. Dus probeer ik te minderen met het aantal uren dat ik zit te gamen.’ En Hyungjin speelt alleen met mensen die hij kent: vrienden die hij via het gamen heeft leren kennen of schoolkameraden met wie hij geregeld naar PC Bangs gaat, de befaamde gamecafés die je op elke straathoek vindt en die 24 uur per dag open zijn.


Met zijn drie vrienden neemt hij ons mee naar zo’n café, niet ver van hun middelbare school aan de noordkant van Seoel. De jongens gaan elk achter een van de gloednieuwe 39 inch-beeldschermen zitten, met de nieuwste K-pophits als achtergrondmuziek. In deze cafés, die vaak op een bovenverdieping of in een souterrain te vinden zijn, betaal je zo’n 500 tot 1000 won, dat is 40 tot 80 eurocent, per uur. Ze zijn overal in het land te vinden en hebben duidelijk bijgedragen aan de groei van de e-sportcultuur. Volgens Kiefer, de Duitse analist bij OnGameNet, is mede dankzij de PC Bangs videogamen een sociale bezigheid geworden, iets wat je met een groepje doet: ‘Ook al hebben de jongeren thuis een computer staan, vaak gaan ze liever naar een PC Bang om er samen met hun vrienden te spelen.’

Toch zie je er ook mensen alleen. Vlak bij de scholieren zit een vrouw van een jaar of veertig onlinepoker te spelen en intussen instantnoedels te eten. Ze heeft haar schoenen uitgetrokken en zit met een fleecedekentje om in kleermakerszit op haar stoel. ‘Die zit hier al uren, zeker weten,’ fluistert Tony als een echte kenner. Een paar schermen verderop zit een man LoL te spelen en tegelijk via zijn microfoon aanwijzingen aan zijn medespelers te geven. Hyungjin, die van plan is een ingenieursopleiding in Frankrijk te volgen, weet dat daar maar weinig cybercafés zijn. ‘Misschien moet ik dan stoppen met spelen. De internetverbinding is er waarschijnlijk te traag,’ zegt hij glimlachend.

Binnenkort 5G

In Zuid-Korea, waar overal snel internet is, werken de telecomgiganten al aan 5G en superhoge snelheden. Maar volgens Michael Kiefer is de infrastructuur niet de enige verklaring voor het feit dat de Koreanen de wereld van de onlinesport domineren: ‘Vaak wordt vergeten hoe hard en met hoeveel toewijding de spelers ervoor werken. In de Koreaanse maatschappij is het hun enige weg naar erkenning.’ Met die analyse is trainer Cha Ji-hoon het eens. ‘Het bijzondere aan de Koreaanse spelers is dat ze bereid zijn keihard te trainen. Jongens die tien jaar geleden alleen speelden, in een donker hoekje, staan nu in de spotlights. Ze vormen nu teams en spelen samen. E-sport krijgt een steeds betere reputatie, maar wordt door mensen van boven de veertig grotendeels genegeerd.’

Volgens de analist zijn gamerscommunity’s elders in de wereld geneigd Korea te idealiseren en wordt het land gezien als een eldorado voor de e-sport: ‘Dat is een vertekend beeld waarbij over het hoofd wordt gezien dat hier veel belang aan onderwijs wordt gehecht. Ouders willen alleen maar dat hun kind naar een goede universiteit gaat. Van de meeste profgamers hoor je dat hun familie hen in het begin helemaal niet steunde.’

Ook al lijkt de jeugd helemaal gewonnen voor de videogames en de e-sport, de oudere generaties denken vooral dat het hun kinderen alleen maar van hun huiswerk afleidt. Vorig jaar wilde de regering een ‘antiverslavingswet’ laten aannemen waarbij videogames op één lijn werden gesteld met alcohol en drugs. Maar na protesten is dat plan op de lange baan geschoven.


Toch is verslaving wel een reëel probleem, zo blijkt uit de volgende incidenten die veel stof deden opwaaien: zowel in 2009 als in 2014 is het voorgekomen dat ouders zo door het gamen in beslag genomen werden, dat ze hun baby lieten sterven. Volgens een overheidsstudie uit 2013 zou 7 procent van de bevolking en 11,7 procent van de jongeren ‘een verhoogd risico’ lopen op een internetverslaving. Om dat tegen te gaan verbiedt de zogeheten Assepoesterwet jongeren van onder de zestien om tussen middernacht en zes uur ’s ochtends online te gamen. Maar veel jongeren weten dat verbod te omzeilen door hun toegangscodes te vervalsen.

In 2007 zijn er in Seoel een aantal preventiecentra voor de jeugd van negen tot vierentwintig jaar geopend. Kim Sang-woo, die sinds vier jaar als consulent in een van deze centra werkt, heeft al kinderen van zeven op zijn wekelijkse spreekuur gehad. Maar meestal gaat het om jongeren die er ruzie over hebben met hun ouders of die zijn blijven zitten. Vijf, zes keer per jaar krijgt hij te maken met ernstiger gevallen, waarbij opname in een kliniek nodig is. Door het snel groeiende gebruik van smartphones is er een nieuw soort verslaving ontstaan, ‘nog fnuikender en nog moeilijker te bestrijden dan een computerverslaving’. ‘De smartphone is het belangrijkste, zo niet het enige apparaat geworden voor de vrijetijdsbesteding van jongeren. Ze gebruiken het om te lezen, films te kijken, naar muziek te luisteren en om te gamen. Veel jongeren zeggen tegen me dat ze vanwege school geen tijd hebben voor andere activiteiten,’ vertelt Kim Sang-woo.


Al jaren stelt Jun Byung-hun, conservatief politicus en voorzitter van de KeSPA, dat de e-sport een steeds belangrijker plaats in de maatschappij zal innemen. Zijn doel: er een activiteit voor het gezin van maken en educatie in videogamen verplicht stellen. Zijn eerste succes: vanaf dit jaar worden er op de universiteit van Chung-Ang voor het eerst e-sportspelers toegelaten op de afdeling Sportwetenschappen. Zo komt er met elk succes langzamerhand meer erkenning voor de sector. Recentelijk heeft een van de legendes van StarCraft zijn sport nog populairder weten te maken. De jonge Hong Ji-ho, die met deze game is gestopt en is overgestapt op onlinepoker, veroverde het grote publiek door op de televisie een reality-spelprogramma vol opdrachten in logisch denken en strategie te winnen. Iets waar de jonge Hyungjin erg blij om is: ‘Hong heeft laten zien dat profgamers sociale en intelligente mensen zijn.’

Auteur: Eva John
Vertaler: Tess Visser

Libération
Frankrijk, dagblad, oplage 151.000
In 1973 opgericht door o.a. Jean-Paul Sartre. De krant hoort inmiddels bij de grote, serieuze Franse dagbladen. Nieuwsgierig en brutaal.

Dit artikel van verscheen eerder in Libération.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.