• Die Zeit
  • Politiek
  • Internationaal conflict over Nord Stream 2-pijpleiding loopt op

Internationaal conflict over Nord Stream 2-pijpleiding loopt op

Die Zeit | Hamburg | Zacharias Zacharakis | 30 september 2020

Sassnitz, een stadje op het eiland Rügen, bevindt zich in het middelpunt van een geopolitieke strijd. De VS zijn op zijn zachtst gezegd ‘not amused’ met de Nord Stream 2-pijpleiding van Rusland naar Duitsland. Die Zeit ging langs bij het Duitse stadje dat de dreiging van Amerikaanse sancties boven het hoofd hangt.

Frank Kracht knippert tegen het zonlicht dat zich deze middag erg fel in de Oostzee weerspiegelt. Vanaf het balkon van het havenkantoor kijkt hij langs de kustlijn, over de steigers in de oude vissershaven, over de zeilboten, naar de grote veer-haven in de verte die nu een twistpunt tussen de grootmachten is geworden. Kracht, burgemeester van het stadje Sassnitz op Rügen, met nog geen 10.000 inwoners, is verzeild geraakt in een conflict tussen Rusland, de Verenigde Staten en Duitsland.

Het is het ‘toppunt van brutaliteit’, zegt de burgemeester, waarmee hij doelt op de brief die hij een paar dagen geleden ontving. ‘United States Senate’ staat in gotische letters boven aan het papier, daaronder ‘Washington DC’. Rechts daarnaast, toonbeeld van Duitse ordelijkheid, een blauw stempel: ‘Binnengekomen 06-08-2020’.

In de brief dreigen drie Congresleden de Duitse burgemeester Frank Kracht en andere betrokkenen bij de publieke havenautoriteit in Sassnitz sancties op te leggen. Ze zullen persoonlijk worden gestraft, ‘juridisch en economisch’, aldus de brief. De Amerikanen eisen van hen dat zij onmiddellijk hun medewerking beëindigen aan een project dat de Verenigde Staten uit alle macht willen verhinderen: de gaspijplijn Nord Stream 2. Die moet, als hij klaar is, Russisch aardgas rechtstreeks naar Duitsland brengen.

Chantage

Manuela Schwesig, minister-president van deelstaat Mecklenburg-Vorpommern, noemt de brief een chantagepoging. Buitenlandspecialist van Die Grünen Jürgen Trittin sprak zelfs van een ‘economische oorlogsverklaring’ en ook het ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelt de actie. Vertegenwoordigers van het Duitse zakenleven hebben aangedrongen op tegenmaatregelen.

Frank Kracht houdt zijn hand boven zijn ogen tegen het zonlicht. De veerhaven van Sassnitz is vanwege damp die door de hitte boven het water hangt, nauwelijks te zien. Alleen de geweldige kraan die zich in de verte verheft, tekent zich af in het panorama. Hij hoort bij een Russisch schip, de Akademik Cherskiy.

De pijpenlegger met zijn machtige blauwe romp waar van alles is op- en aangebouwd, ligt sinds mei van dit jaar in Sassnitz om de aanleg van de Nord Stream 2 te voltooien. Op de kade recht voor het schip liggen duizenden stukken pijp, in lange rijen opgestapeld als reusachtige sigaren in een gigantische tabakswinkel. Elk element is twaalf meter lang, van buiten omhuld met een donkere laag beton, van binnen van staal. Ze wegen vierentwintig ton per stuk.

De Akademik Cherskiy zou de pijpen eigenlijk aan boord moeten nemen en in zee leggen. ‘Er ontbreekt nog ruim 150 kilometer,’ zegt een woordvoerder van pijplijnproject Nord Stream 2.

Nord Stream. Bron: Courrier International
Nord Stream. Bron: Courrier International

Ten zuidoosten van het Deense Oostzee-eiland Bornholm zijn de werkzaamheden eind december afgebroken, omdat de eerdere pijpenlegger, van het Zwitserse bedrijf Allseas, van het project werd gehaald. Ook bij dit bedrijf hebben de Verenigde Staten met sancties gedreigd.

En nu richten ze zich op Kracht. Ook al heeft hij als burgemeester niet rechtstreeks met het schip van doen, zegt hij nadrukkelijk. Kracht vertegenwoordigt zijn stad als vennoot van Fährhafen Sassnitz GmbH, waarvan de gemeente voor 90 procent aandeelhouder is en Mecklenburg Vorpommern voor 10 procent. Hij verklaart: ‘Als havenbedrijf hebben we alleen een ligplaats ter beschikking gesteld.’ En dat beschouwen de Congresleden als het onder-steunen van een verkeerde zaak.

Als je burgemeester Kracht vraagt wat uiteindelijk de kern van dit internationale conflict is, waarom de Amerikanen het Duits-Russische gasproject blokkeren, geeft hij een helder antwoord: ‘Het gaat gewoon om het creëren van een afzetmarkt.’ De Verenigde Staten willen hun eigen vloeibare gas in Europa verkopen. ‘Maar daar kunnen we ons niet toe laten dwingen,’ zegt hij.

De Akademik Cherskiy moet het voltooien van de pijplijn dus overnemen. Het schip is 150 meter lang en meer dan 38 meter breed. Het heeft een helikopterdek, twee kleine kranen en een grote, witte, uitschuifbare installatie op het achterdek om de onder-delen van de pijplijn, die aan boord eerst door arbeiders aan elkaar gelast worden, in zee te laten zakken. Wel is de Akademik Cherskiy langzamer dan de eerdere Zwitserse pijpenlegger, want in plaats van drie kilometer per dag kan het schip slechts één kilometer leggen. Maar voorlopig ligt het aan wal. Aan dek wordt druk gewerkt, wellicht om het schip klaar te maken om aan de slag te gaan.

Spookschip

Want hoe het nu verder gaat, waarom de Akademik Cherskiy hier nog ligt en wanneer ze afvaart, kan of wil niemand zeggen. De burgemeester niet en verder ook niemand. Nord Stream 2 wil niet eens zeggen wie de eigenaar van het schip is: immens groot, maar desondanks een spookschip.

Bekend is alleen dat het vroeger eigendom was van het Russische energie-concern Gazprom, dat ook voor honderd procent eigenaar is van de project-onderneming Nord Stream 2. Volgens Russische media zou Gazprom het schip intussen hebben verkocht, vermoedelijk aan een investeringsmaatschappij.

Maar bevestigen wil het concern dat niet; de Duitse tak van Gazprom verwijst weer naar Nord Stream 2. Waarom dit verstoppertje spelen? Kennelijk wil men het de Amerikanen niet te makkelijk maken. Want als die de eigenaren van de Akademik Cherskiy nieuwe sancties zouden opleggen, moeten ze niet rechtstreeks Gazprom kunnen treffen.

In elk geval hebben de Amerikaanse dreigementen de mensen in Sassnitz niet onberoerd gelaten. ‘Door deze brief heeft de zaak een nieuwe wending genomen,’ zegt burgemeester Kracht. Want niet alleen het havenbedrijf wordt door sancties bedreigd, en ook niet alleen vooraanstaande figuren als bestuur, directie en aandeelhouders. ‘Maar zelfs de gewone medewerkers worden erin betrokken,’ zegt Kracht. Door de open ramen van het havenkantoor klinkt het gekrijs van meeuwen. Na een korte pauze zegt hij: ‘Dan gaat iemand ook nadenken wat dat voor hem persoonlijk kan betekenen.’

In de haven van Sassnitz liggen de grote pijpen klaar voor de bouw van de Nord Stream 2-pijpleiding.  © Axel Schmidt  / Getty
In de haven van Sassnitz liggen de grote pijpen klaar voor de bouw van de Nord Stream 2-pijpleiding. © Axel Schmidt  / Getty

Hoe eventuele persoonlijke sancties tegen hemzelf of medewerkers van het havenbedrijf zullen uitpakken is de vraag. ‘Het is duidelijk dat je de Verenigde Staten niet meer in kunt.’ Maar wellicht komen er andere beperkingen. ‘Kunnen de secretaresse en de beveiligingsmedewerker straks nog wel Amerikaanse diensten als Amazon of Paypal gebruiken?’ vraagt Kracht zich af. Dat is onduidelijk.

Voor de haven zelf betekenen sancties: geen zaken meer doen met Amerikaanse bedrijven. ‘Daar hebben we op het moment geen last van,’ zegt Kracht, omdat zulke zakelijke contacten op het ogenblik niet bestaan. Maar dat is een nuchtere, rationele kijk.

Bij de inwoners van Sassnitz is door de brief uit de Verenigde Staten onzekerheid ontstaan. Tenslotte wordt hun haven bedreigd. In de haven en in bedrijven in de omgeving die van de haven afhankelijk zijn, werken zo’n tweeduizend mensen. Voor de gemeente met zijn beroemde krijtrotsen is de haven, naast het toerisme, de belangrijkste economische factor.

Wanneer en hoe het verder gaat, kan of wil niemand precies zeggen. Kracht is in elk geval niet van plan toe te geven aan de Amerikaanse druk. ‘Ik krijg veel steun,’ zegt hij. ‘Burgers spreken me aan, sturen me e-mails en zeggen dat we onze poot stijf moeten houden.’ Zich door iemand van buiten iets laten verbieden, dat willen ze hier niet.

Auteur: Zacharias Zacharakis

Die Zeit
Duitsland | weekblad | oplage 505.000

De krant van de Duitse intelligentsia is tolerant en liberaal en biedt iedere donderdag grote politieke analyses. Bij controversiële thema’s worden verschillende meningen tegenover elkaar gezet. De krant heeft 50.000 digitale lezers.

Dit artikel van Zacharias Zacharakis verscheen eerder in Die Zeit.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.