• The Intercept
  • Economie
  • Klassenstrijd in Brazilië

Klassenstrijd in Brazilië

The Intercept | New York | Glenn Greenwald | 05 april 2016

De Brazilianen verwijten president Rousseff behalve haar betrokkenheid bij een corruptieschandaal de ergste recessie in Brazilië in 25 jaar. Volgens onderzoeksjournalist Glenn Greenwald grijpen de elite en hun media deze kans aan om te doen wat op democratische wijze nooit is gelukt: de Arbeiderspartij uit de regering krijgen.

Brazilië is een heel jonge democratie. In 1964 werd de democratisch gekozen linkse regering nog afgezet na een militaire coup. Die staatsgreep en de daaropvolgende dictatuur kregen steun van Braziliës oligarchen en hun grote mediabedrijven, de Globo-groep, voorop: die schilderden de coup af als een nobele zege op een corrupte linkse regering. De dictatuur had ook de steun van de exorbitant rijke (en in overgrote meerderheid blanke) bovenklasse en de kleine middenklasse van het land. In de Braziliaanse maatschappij spelen scherpe rassen- en klassentegenstellingen in Brazilië nog steeds een grote rol.

Corruptie is een groot probleem in de politieke klasse – ook in de hoogste rangen van de regerende Arbeiderspartij. Maar de plutocraten en hun media en de hogere klassen grijpen dit corruptieschandaal aan om te doen wat hun jarenlang niet op democratische wijze is gelukt: de Arbeiderspartij uit de regering krijgen.

Dilma Rousseff en haar partij zijn door corruptie en economische tegenslag  bijzonder impopulair geworden. – © Sergio Kremer / Getty
Dilma Rousseff en haar partij zijn door corruptie en economische tegenslag bijzonder impopulair geworden. – © Sergio Kremer / Getty

De commerciële mediakanalen fungeren praktisch als protestorganisator en spreekbuis van de oppositie. De grootste zijn in handen van een piepklein aantal families,
bijna allemaal felle klassenvijanden van de Arbeiderspartij, en hun media gooien vooral olie op het vuur. De mensen wier belangen deze media vertegenwoordigen, zijn bijna allemaal voorstanders van een afzettingsprocedure tegen president Rousseff en hebben doorgaans banden met de oude militaire dictatuur. Zoals de Canadese correspondent Stephanie Nolen van de Globe and Mail schreef: ‘De grootste instellingen van het land zijn duidelijk niet op de hand van de president.’ Veel aanhangers van rechts verlangen terug naar de militaire dictatuur, en op de zogenaamde anticorruptiedemonstraties wordt soms opgeroepen om een eind te maken aan de democratie.

Dat rechtvaardigt niet wat de Arbeiderspartij heeft gedaan. Door de wijdverbreide corruptie en economische tegenslag zijn Rousseff en haar partij bijzonder impopulair geworden in alle geledingen van de bevolking, zelfs onder de arbeiders, die hun achterban vormen. Maar de volksprotesten, al zijn ze groot en fel, worden aangewakkerd door groepen die het altijd al op de Arbeiderspartij hadden gemunt.

Een afzettingsprocedure is een legitiem middel in een democratie, als de betreffende politicus inderdaad ernstige strafbare feiten heeft gepleegd

Je moet wel heel naïef zijn om te denken dat de invloedrijke personen die om haar afzetting roepen vooral een kruistocht voeren tegen corruptie. De partijen die van haar afzetting zouden profiteren, zitten namelijk zelf tot aan hun nek in corruptieschandalen die soms nog veel groter zijn. Tegen vijf leden van de impeachmentcommissie loopt een strafrechtelijk onderzoek wegens corruptie, evenals tegen 36 van de 65 leden van het impeachmentcomité van het Hogerhuis. De voornaamste pleitbezorger van een afzettingsprocedure in het Lagerhuis, de evangelistische extremist Eduardo Cunha, bleek op verschillende Zwitserse bankrekeningen miljoenen dollars te hebben staan – volgens de aanklagers allemaal smeergeld. Er lopen meerdere onderzoeken tegen hem.

Sérgio Moro, de rechter die het onderzoek naar de corruptiezaak in de Arbeiderspartij leidt, lekte deze week een afgetapt telefoongesprek tussen Lula en president Rousseff naar de pers. Het bijzonder vage gesprek werd door O Globo en andere antiregeringsmedia meteen als belastend bestempeld. Maar door het te lekken lapte rechter Moro alle juridische procedures aan zijn laars. Zijn bedoelingen waren duidelijk ook niet juridisch maar politiek: hij was woedend dat het onderzoek naar Lula moest worden afgebroken, omdat Lula een post in Rousseffs kabinet kreeg.


Hij hoopte Rousseff en Lula in verlegenheid te brengen en protesten uit te lokken. Daarmee haalde hij zich de kritiek op de hals, ook van medestanders, dat hij zijn macht misbruikte om politieke invloed uit te oefenen. Dit creëert het gevaar dat het strafrechtelijk onderzoek en de afzettingsprocedure niet langer juridische middelen zijn om criminele politici te straffen, maar een antidemocratisch wapen waarmee politieke tegenstanders proberen een democratisch gekozen president af te zetten.

Het staat als een paal boven water dat de Arbeiderspartij bol staat van de corruptie. Er bestaan ernstige verdenkingen tegen Lula, die een eerlijk en onpartijdig onderzoek vereisen. En een afzettingsprocedure is een legitiem middel in een democratie, als de betreffende politicus inderdaad ernstige strafbare feiten heeft gepleegd en de afzetting netjes volgens de regels verloopt. Maar uit de huidige afzettingsprocedure en demonstraties in Brazilië komt een veel complexer en moreel veel schimmiger beeld naar voren dan vaak wordt geschetst.

Auteur: Glenn Greenwald
Vertaler: Frank Lekens

Onderzoeksjournalist Glenn Greenwald werd wereldberoemd door zijn samenwerking met NSA-klokkenluider Edward Snowden en de onthullingen die daaruit voortvloeiden. Hij is een van de oprichters van de opinie- en nieuwssite The Intercept. Bij uitgeverij Lebowski verscheen zijn boek De afluisterstaat.

The Intercept
Brazilië | theintercept.com

The Intercept (opgericht door Glenn Greenwald) is een webzine dat zijn bronnen – doorgaans klokkenluiders – een beveiligd, anoniem kanaal biedt om bestanden ter beschikking te stellen.

Dit artikel van Glenn Greenwald verscheen eerder in The Intercept.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.