• El Diario
  • Reader
  • Leve het verdriet!

Leve het verdriet!

El Diario | 29 april 2020

Omdat er geen leven om ons heen is, begin je plechtigheden, festiviteiten en gebeurtenissen te missen waaraan je voor de lockdown (met excuses aan de gelovigen) geen aandacht schonk, zoals de massale processies van de Goede Week.

Weer een trieste dag, ik kan mezelf voor zes uur ’s avonds niet bij elkaar rapen. Waarom is het vandaag wel een trieste dag en gisteren niet? Vanwege de atmosferische druk, omdat wederom duidelijk is dat de Europese Unie het af laat weten wanneer we haar het meest nodig hebben? Omdat het Witte Donderdag is en de straten verstoken zijn van gelovigen en heiligen? Of vanwege de 683 doden van gisteren, ook al is dat een optimistisch cijfer vergeleken met de mensen die eergisteren zijn overleden, zevenhonderd en nog wat?

Omdat er geen leven om ons heen is, begin je plechtigheden, festiviteiten en gebeurtenissen te missen waar je voor de lockdown (met excuses aan de gelovigen) geen oog voor had, zoals de massale processies van de Goede Week. Hoewel ik niet gelovig ben en niet aan afgoderij doe, denk ik dat ik volgend jaar mee zal lopen in een aantal processies, in het dorp waar ik vandaan kom, waar nog veel oude tradities leven, of in Málaga, waar Antonio me zo vaak voor heeft uitgenodigd.

Libido

Er zijn allerlei soorten reacties, het hangt er maar van af waar je kijkt. Voor sommigen is de lockdown zelfs een zegen. ‘Wij hebben baat bij de quarantaine: zolang de lockdown van kracht is, hebben we een dak boven ons hoofd. Wat er daarna gebeurt weten we niet, daar willen we niet aan denken. We leven bij de dag.’ Aan het woord is een Cubaan die anderhalf jaar geleden naar Valencia kwam en samen met Colombiaanse, Nicaraguaanse en Roemeense gezinnen in een door een privéstichting Per amor a l’art ter beschikking gesteld opvangcentrum woont. Hoewel hij losse baantjes heeft (pizzabezorger, nachtbeveiliger) heeft hij de benodigde papieren nog niet. Door de huidige situatie is hij verzekerd van een dak boven zijn hoofd, wanneer alles weer normaal is, zal voor hem en zijn gezin het grote avontuur beginnen.

Vergelijkbaar is het verhaal van een acteur met wie ik bevriend ben, ik heb hem niet alleen gebeld om te informeren naar zijn gezondheid, naar die van zijn partner en die van zijn katten, maar ook om hem te vragen hoe het sinds de lockdown met zijn libido staat en hij zei dat het daar goed of zelfs beter mee gaat. Dat de seksuele relatie met zijn partner floreert door de afwezigheid van stress en het ontbreken van plannen op korte en lange termijn. Zonder dit op zichzelf te betrekken vertelt hij me dat een vriend van hem, die psycholoog is, zijn cliënten op afstand blijft behandelen en hem heeft verteld dat de meeste van zijn patiënten er veel beter aan toe zijn dan normaal. De ramp en de collectieve angst (in combinatie met het ontbreken van stress) creëren positieve omstandigheden, ze voelen zich bevrijd omdat ze niet hoeven te reageren op de prikkels van alledag. Ik begrijp daaruit dat ze hun problemen als peanuts ervaren in een wereld met veel grotere zorgen en problemen. Ik kan dat niet verklaren, maar ik begrijp dat de patiënten van de psycholoog zich beter voelen wanneer de wereld instort.

Met wie het niet zo goed gaat zijn de mensen die in een seksueel isolement zitten (met name het promiscue deel van de bevolking dat niet samenwoont met een partner). Daarom belde ik die vriend van mij en vroeg naar zijn libido, nadat ik een artikel had gelezen over ‘de strategieën om de honger naar menselijk contact te stillen’.

Volgens dit artikel maken de mensen nu meer dan ooit gebruik van seksspeeltjes, heerst er ware wanhoop onder sommige vrije, solitaire mensen die vanwege de lockdown hun behoeften niet meer op de gebruikelijke wijze kunnen bevredigen. Het heeft er alles van weg dat er meer aan sexting wordt gedaan dan ooit tevoren, het telefoonverkeer barst van de pornografische beelden en teksten. En dat de clitorisstimulatoren, de masturbators voor mannen en een groot assortiment speeltjes voor stellen niet aan te slepen zijn.

Nadat ik dit artikel had gelezen belde ik verschillende vrienden en vriendinnen op om te informeren naar hun seksuele honger. Met uitzondering van een van hen, die wanhopig was en me vertelde dat hij via internet afsprak met andere mannen voor ontmoetingen in supermarkten en een potje neuken in de toiletten, hadden de pandemie en de lockdown de erotische behoeften bij de meeste mensen die ik heb gebeld verminderd.

Mijn libido bijvoorbeeld is verdwenen sinds de lockdown is begonnen. Het verdriet en de zorgen hebben, neem ik aan, de erotische fantasieën verdrongen. Maar seks is een behoefte en een zakelijke transactie, zo begrijp ik. In een krant las ik een artikel over de hopeloze situatie waarin sekswerkers nu zitten. ‘We zijn wanhopig,’ aldus een prostituee uit Alicante, ‘niemand heeft ooit naar ons omgekeken, maar nu zijn we onzichtbaarder dan ooit.’

Sommige collega’s van haar verblijven tijdens de quarantaineperiode tegen een gereduceerd tarief bij een cliënt. Wanneer ik dit lees, brengt mijn beroepsdeformatie me op de gedachte dat dit stof is voor een goed script. Om pragmatische redenen besluiten een cliënt en zijn hoer de quarantaineperiode samen door te brengen en krijgt de eerste korting voor de diensten van de laatste. Dat betekent niet alleen dat er wordt voorzien in de vleselijke behoeften van de cliënt, maar ook dat hij met de sekswerker in een situatie verkeert die veel wegheeft van een huwelijk. Vierentwintig uur samen, tijd om te praten, om te delen, om over hun kindertijd te praten, over hun familie, om zich lichamelijk en geestelijk bloot te geven, om elkaar te ontdekken. Een situatie waar veel over te vertellen valt. Als ze deze quarantaine overleven, voorspel ik deze stellen een rotsvaste relatie in de toekomst.

‘In de veertig jaar democratie van  ons land hebben we geen geluk  gehad met het ministerie van Cultuur.’ Filmstill uit Todo sobre mi madre.
‘In de veertig jaar democratie van ons land hebben we geen geluk gehad met het ministerie van Cultuur.’ Filmstill uit Todo sobre mi madre.

Culturele industrie

Ik citeer uit een tweet van twee dagen geleden waarin mijn broer de Spaanse, Franse en Duitse reacties op de economische ramp die het coronavirus voor de culturele industrie betekent, naast elkaar zet. Volgens El Confidencial onderstreepte de Spaanse minister van
Cultuur afgelopen maandag dat er geen specifieke maatregelen voor deze sector zullen komen. Oftewel nul hulp, en tot verbijstering van de belanghebbenden zei hij dit zonder blikken of blozen.

De Franse regering daarentegen staat in tijden van corona op de bres voor het nationale culturele leven, zo meldt ABC. Het ministerie van cultuur reserveert 22 miljoen euro om de culturele sector te steunen. Duitsland beschouwt cultuur als ‘eerste levensbehoefte’. Volgens ABC kan de culturele industrie gebruik maken van de onbeperkte kredietlijn die door de regering van Angela Merkel ter beschikking is gesteld.

Ik geloof erg in de cinema: films zien die ons vermaken en verrijken

Drie zeer verschillende en veelzeggende reacties. In een brief aan onze minister van Cultuur begint de prestigieuze toneelregisseur Lluís Pasqual met de opmerking dat dit land niet van zijn kunstenaars houdt. Het kan ze bewonderen, benijden en in een enkel geval zelfs aanbidden; maar houden van is iets anders. En hij heeft helemaal gelijk. De brief is een lange, gedetailleerde aanklacht tegen de historische weerloosheid van de mensen die werkzaam zijn in de culturele sector en tegen het ministerie, dat alleen in hoogst uitzonderlijke gevallen onze belangen heeft behartigd. In de nieuwe regering van Pedro Sánchez was geen plaats meer voor José Guirao, de vorige minister van Cultuur en een van de beste cultuurbestuurders die we de laatste veertig jaar hebben gehad: politiek onafhankelijk, maar met een enorme ervaring in de culturele sector. Dat was een groot verlies, zoals daarna steeds duidelijker werd. De benoeming van de heer Rodríguez Uribes is politiek van aard, dat is een partijman, zoals dat heet, ze hadden hem willekeurig welke andere portefeuille kunnen geven. In de veertig jaar democratie van ons land hebben we geen geluk gehad met het ministerie van Cultuur, ik herinner me alleen minister Carmen Alborch (in de jaren 1993-1996) en de eerder genoemde José Guirao, die in functie was tijdens de interimmaanden en toen alles deed wat hij kon. De ideologische signatuur doet er niet toe: de verschillende regeringen van ons land hebben nooit de politieke wil getoond om de culturele sector te helpen.

Na het dedain dat minister Uribes afgelopen maandag aan de dag legde en na de protesten die dit vanuit de sector opriep, heeft de minister van Financiën en spreekbuis van de regering mevrouw Montero vandaag, Goede Vrijdag, beloofd dat er een gezamenlijk overleg zal worden georganiseerd tussen beide ministeries en de cultuursector waarin de kwestie naar ik mag aannemen opnieuw aan de orde zal worden gesteld.

Mislukte liefdes

Maar laten we terugkeren naar de quarantaine en wat we kunnen doen om daar het hoofd aan te bieden. Ik geloof erg in de cinema: films zien die ons vermaken en verrijken, en omdat verdriet het onderwerp is waarmee ik dit artikel ben begonnen heb ik besloten titels te noemen die over
mislukte liefdes gaan.

Strangers When We Meet van Richard Quine met zijn muze Kim Novak, het type verhaal dat we kennen uit de romans van Richard Yates.

The End of the Affair van Neil Jordan, gebaseerd op een prachtige roman van Graham Greene, waarin een wanhopige minnaar (gespeeld door Ralph Fiennes) worstelt met de herinnering aan een vrouw die hem jaren eerder heeft verlaten, iets wat hij nooit heeft begrepen. Hij dacht altijd dat er een ander in het spel was en daar had hij gelijk in; wat hij niet kon bevroeden is dat God die ander was.

Letter from an Unknown Woman van Max Ophüls. Een aangrijpend subtiel meesterwerk dat is gebaseerd op een roman van de grote Stefan Zweig. De hoogste vorm van romantische cinema.

Ascenseur pour l’échafaud van Louis Malle. Het is de moeite waard om deze film te zien, al was het alleen maar om Jeanne Moreau over de stoepen van Parijs te zien lopen. En dan is er ook nog de soundtrack die, terwijl de film werd vertoond, live werd geïmproviseerd door Miles Davis in zijn Parijse jaren. En niet te vergeten Maurice Ronet, altijd mysterieus en warm. En verdrietig. Maar in deze lijst is verdriet een pluspunt.

Bonjour tristesse van Otto Preminger met een nauwelijks volwassen Jean Seberg, voordat zij doorbrak met À bout de souffle van Godard, maar al wel met een garçonkapsel. Ik heb een zwak voor deze film en voor Françoise Sagan, Deborah Kerr en David Niven. Ik ben gek op films die over de verveling van de hoge bourgeoisie gaan. Al is Tristesse meer dan dat.

La notte van Antonioni: nog meer existentiële verveling, ditmaal in de wereld van de Milanese high society, met het roemrijke trio Jeanne Moreau, Monica Vitti en Marcello Mastroianni. Jeanne Moreaus monoloog aan het slot is een van de mooiste en verdrietigste filmeindes die ik me kan herinneren.

I vitelloni van Fellini. Ik ben ook gek op films die over het landleven gaan. In Spanje hebben we twee meesterwerken over dit onderwerp: La tía Tula van Miguel Picazo en Calle Mayor van J.A. Bardem, allebei aanraders die je niet mag missen. Wanneer we het in Spanje over het landleven hebben, gaat het vooral over de eenzaamheid van vrouwen en de twee aanbevolen films gaan inderdaad over het leven van twee alleenstaande vrouwen. I vitelloni daarentegen gaat over de eenzaamheid en de verveling van twee alleenstaande mannen van boven de dertig, grote kinderen zonder toekomst, die hun eenzaamheid in stand houden in het café van hun stad of door kattenkwaad uit te halen. Opnieuw een hoogtepunt uit het oeuvre van Fellini, met een onvergetelijke Alberto Sordi.

La Peau douce van Truffaut met Françoise Dorléac op haar best. Een van mijn favoriete Truffaut-films.

In A Lonely Place van Nicholas Ray.
Een ongewone film noir over een gewelddadig personage gespeeld door Bogart. De mcguffin [een middel om het verhaal vooruit te helpen]
in deze film is de speurtocht naar een moordenaar – iedereen verdenkt Bogart – maar wat er werkelijk toe doet en boeit is het leven van het stel Bogart-Gloria Grahame, omdat hij zo’n slechte inborst heeft. De film vertelt vanuit een heel origineel perspectief de geschiedenis van een gewelddadige maar onschuldige man. Hoe gewelddadige mannen toch kunnen ontroeren. Alles in Nick Rays film is heel origineel.

En we nemen afscheid van een Goede Week vol lege straten. Er wachten ons nu een heleboel plechtigheden en festiviteiten, waarschijnlijk eveneens in verlaten straten. Ik kan er niet aan wennen.

Pedro Almodóvar

Dit artikel van verscheen eerder in El Diario.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.