• African Arguments
  • Politiek
  • LUCHA biedt hoop voor de toekomst

LUCHA biedt hoop voor de toekomst

De Congolese jongerenbeweging LUCHA, die zich geweldloos inzet voor politieke hervormingen en het aftreden van president Kabila, groeit als kool.

Vijf jaar geleden spoedde een groepje vrienden van de universiteit van Goma zich in Oost-Congo door de stromende regen naar huis. Hun reis werd abrupt onderbroken toen bleek dat de straten waren overstroomd. Woedend over het feit dat de regering niet eens een fatsoenlijk afwateringssysteem kan aanleggen, besloten ze ter plekke het heft in eigen hand te nemen. Al schuilend tegen de slagregens richtten ze een nieuwe burgerbeweging op, Lutte pour le changement, die zou strijden voor hervormingen. Broodjeaapverhaal of niet, feit is dat deze organisatie – inmiddels beter bekend onder de afkorting ‘Lucha’ – is uitgegroeid tot grootste bedreiging voor de politieke status quo van het land.

De beweging, geen ngo of politieke partij, plaatst zichzelf buiten het traditionele maatschappelijke middenveld. Ze opereert op geweldloze wijze, zowel op lokaal als op nationaal niveau. Lucha heeft in haar vijfjarige bestaan deelgenomen aan de organisatie van grootschalige demonstraties, die regelmatig leidden tot arrestaties. De beweging streeft naar politieke hervormingen en het aftreden van president Kabila, maar is vooral ook lokaal actief. Zo organiseerde Lucha in de noordoostelijke stad Goma sit-ins om betere toegang tot schoon water te eisen, drong ze aan op hervatting van de aanleg van de weg naar Sake, noordelijker in de provincie, en protesteerde ze tegen wanbeleid bij banken.

‘Deze organisatie speelt een aanzienlijke rol in de bewustmaking van de bevolking,’ zegt Jason Stearns, directeur van de Congo Research Group aan de New York-universiteit, hoewel hij eraan toevoegt dat ‘haar vermogen om de bevolking te mobiliseren vrij beperkt is’.

Maar hoewel LUCHA nog jong en relatief klein is, wordt ze met de dag groter. De beweging heeft inmiddels afdelingen in alle grote Congolese steden, die zich inzetten voor verbeteringen op lokaal niveau en daarnaast onderling samenwerken op gebied van landelijke kwesties. LUCHA heeft in het hele land een aanhang van ongeveer duizend activisten, maar er is veel verloop en vaak geen formeel lidmaatschap. De groep bestaat hoofdzakelijk uit goed opgeleide twintigers – opmerkelijk genoeg vrijwel evenveel mannen als vrouwen.

Kabila

Jongeren vormen een politieke factor van formaat in de Democratische Republiek Congo, waar 63 procent van de bevolking jonger is dan 25 jaar. Van de organisaties die munt slaan uit dit momentum is LUCHA de grootste. Veel LUCHA-leden worden aangetrokken door de unieke structuur en ethos van de groep, die in sterk contrast staan met die van de politieke elite die het land al zo lang domineert. ‘Voor het eerst heb ik het gevoel dat er mensen zijn die denken zoals ik, die zelf in actie willen komen om verandering teweeg te brengen,’ zegt LUCHA-lid Soraya Aziz Souleymane. ‘Het draait niet om geld. Het gaat er niet om zo veel mogelijk centen van hulporganisaties los te krijgen. Het gaat om ethisch leiderschap. Daar ontbreekt het in dit land aan.’

Hoewel LUCHA zich voornamelijk bezighoudt met lokale activiteiten, zijn het de landelijke acties die haar de meeste aandacht opleveren. Toen de afgelopen paar jaar steeds duidelijker werd dat president Joseph Kabila weigerde af te treden, speelde LUCHA een leidende rol bij de protesten om zijn vertrek af te dwingen. In januari 2015 leidde een golf van demonstraties tegen de vermeende pogingen van Kabila om in het zadel te blijven tot 43 doden. In maart verrichtte de militaire politie massa-arrestaties tijdens een prodemocratische bijeenkomst in Kinshasa. Onder de gearresteerden bevonden zich LUCHA-activisten Fred Bauma en Yves Makwambala, die bijna anderhalf jaar werden vastgehouden. Dankzij de aandacht van westerse media en de inzet van internationale mensenrechtenorganisaties kwamen de activisten op vrije voeten, en steeg LUCHA verder in aanzien.

rrestatie van een demonstrant in Goma, afgelopen december. – © Jc Wenga / Getty Images
rrestatie van een demonstrant in Goma, afgelopen december. – © Jc Wenga / Getty Images

Terwijl 2017 naderde en Kabila niet van zins leek op te stappen, dreigde het land weg te glijden in een spiraal van chaos en geweld. Dankzij de bemiddeling van de katholieke kerk bereikte de regerende partij en de oppositie op 31 december 2016 ternauwernood een akkoord, waarin werd afgesproken dat er binnen twaalf maanden verkiezingen zouden komen, waarna Kabila zou aftreden. Maar uit recente gebeurtenissen blijkt dat Kabila niet van plan is zich aan de afspraken te houden.

In deze uiterst onzekere en gespannen situatie blijft LUCHA de bevolking mobiliseren. Zo organiseerde ze in maart een sit-in voor het VN-kantoor in Lubumbashi om de Verenigde Naties aan te sporen toezicht te houden op de uitvoering van het op 31 december gesloten akkoord.

‘We zijn niet naïef, we begrijpen dat de eerstkomende verkiezingen niet een grote omwenteling met zich mee zullen brengen’

Hoe de jongerenbeweging de komende maanden de druk zal gaan opvoeren is nog niet duidelijk. LUCHA moet blijven balanceren op het dunne koord tussen politieke betrokkenheid en het bewaren van hun integriteit. Volgens Stears wilden een aantal LUCHA-leden ‘een politieke partij beginnen om mee te dingen in de verkiezingen. Maar daar dacht het centraal comité anders over.’ Inderdaad koesteren leden als Souleymane een diep wantrouwen tegen Congo’s huidige politieke arena. ‘We hebben totaal geen vertrouwen in de oppositie. Ze hebben het momentum om Kabila uit het zadel te lichten gesaboteerd. Het zijn hielenlikkers die uit zijn op financieel of politiek gewin,’ zegt ze. ‘Ook het maatschappelijk middenveld vertrouwen we niet.’

Hieruit kan worden afgeleid dat LUCHA vanaf de zijlijn zal blijven opereren. Dit betekent echter ook dat haar invloed op de hoogste machtsregionen beperkt zal blijven. De beweging eist het aftreden van Kabila, maar door zich bewust afzijdig te houden van de politiek, zullen ze ook de volgende president met argusogen bekijken.

Hier schuilt geen tegenstrijdigheid in, vindt LUCHA. ‘Ons werk maakt deel uit van een langdurig proces om een verantwoordelijke regering te creëren. We hebben onze hoop niet zozeer gevestigd op een volgende president. De sociale kwesties die in Congo spelen zijn niet een-twee-drie op te lossen,’ zegt Souleymane. ‘We zijn niet naïef, we begrijpen dat de eerstkomende verkiezingen niet een grote omwenteling met zich mee zullen brengen. Misschien zien we pas echte veranderingen over vijftig jaar, als we leiders hebben die hun verantwoordelijkheid nemen en ons land eindelijk vooruitgang kan boeken.’

Ondanks het besef van de moeilijke taak die Congo te wachten staat, zijn de jonge LUCHA-leden vervuld van hoop. En als de jongerenbeweging net zo hard blijft doorgroeien als in de afgelopen vijf jaar en de bevolking lokaal en nationaal net zo weet te mobiliseren, hebben ze daar alle recht toe.

Auteurs: Ruby Bantariza, Tim Hirschel-Burns, Sophia Schuster
Vertaler: Astrid Staartjes

African Arguments
Verenigd Koninkrijk | africanarguments.org

Dit onlinetijdschrift is gewijd aan analyses over al wat speelt in hedendaags Afrika, en dient tevens als platform voor discussies daaromtrent. De site werd in 2007 gelanceerd door de Royal African Society, een Britse stichting die zich inzet voor een beter begrip van het continent.

Dit artikel van Ruby Bantariza, Tim Hirschel-Burns, Sophia Schuster verscheen eerder in African Arguments.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.