• The Independent
  • Politiek
  • Luister naar de stem van Rwanda

Luister naar de stem van Rwanda

The Independent | Londen | 23 september 2015

Als het aan de Rwandezen ligt, wordt de grondwet gewijzigd zodat Paul Kagame, president sinds 2000, zijn machtspositie kan behouden. De Verenigde Staten hebben opgeroepen om de grondwet te respecteren. Maar Andrew M. Mwenda stelt dat pertinent tegen herverkiezing zijn, het einde van de politiek betekent.

Vorige week deden de Verenigde Staten een oproep aan Rwanda om geen grondwetswijziging door te voeren die herverkiezing van 
de president mogelijk zou maken. Amerika volgt een verkeerd moreel kompas, gelooft dat zijn politieke waarden superieur zijn en als leidraad moeten dienen voor ‘inferieure’ landen. Toch heeft het een van de meest corrupte en slechtst functionerende politieke systemen ter wereld. Maar laten we het hebben over Rwanda.

Bij alle redenen die pleiten tegen herverkiezing ontbreekt de stem van de bevolking van Rwanda, van degenen die het meest direct betrokken zijn bij de beslissing. In plaats daarvan wordt de meeste waarde gehecht aan de standpunten van de Amerikaanse regering, van de internationale democratische geestelijkheid, enzovoort. Kortom, de tegenstanders van de grondwetswijziging beweren dat Rwandezen zich de zeggenschap over hun land moeten overlaten aan theoretici, aan de wensen van Amerika en Europa 
en aan de achterban van Kagame in Afrika en elders. De geestelijkheid heeft trouwens altijd beweerd dat de stem van de burgers immer de basis van de democratie moet zijn. Ruim 
3,7 miljoen inwoners – meer dan 60 procent van de stemmers – tekenden een petitie waarin ze hun akkoord gaven voor een grondwetswijziging.

Kagame wordt door veel Rwandezen gezien als de leider die stabiliteit en economische vooruitgang bracht. Critici zeggen dat hij zowel de oppositie als de media monddood heeft gemaakt. Dat zou betekenen (in feite een vooroordeel) dat Rwandezen geen macht hebben. En dat is onzin. Deze beweging is zelfstandig en van onderen af aan begonnen, tot verbazing van het Rwandese Patriottisch Front (RPF). De steun onder het volk bleek zo enorm dat de RPF probeerde hen te demobiliseren. In dat hele proces is er niemand – geen militair, minister, parlementslid, plaatselijke overheidsambtenaar, of wie dan ook – die kan beweren dat hij Kagame heeft ontmoet en door hem is aangemoedigd de grondwetswijziging te steunen.

Ik kan dit vol vertrouwen zeggen omdat ik er zelf bij betrokken ben geweest. Toen deze beweging begon, stond Kagame er vijandig tegenover. Ik steunde hem bij het weerstaan van de druk om de grondwet te wijzigen en door tijd uit te trekken om met hem en andere sleutelfiguren in Rwanda te bespreken hoe een overgang bewerkstelligd kon worden. Maar de druk van onder af was enorm. Kagame besloot de publieke opinie op de proef te stellen en ging op tournee door het land. Hij werd overweldigd door de enorme mensenmassa’s die hem vroegen aan te blijven. Hij riep de RPF bijeen en bepleitte hartstochtelijk dat er veranderingen moesten komen. Hij houdt deze beleidslijn nog steeds aan zonder daar al te veel steun voor te krijgen.

Viering van de onafhankelijkheid van Rwanda in 1962
Viering van de onafhankelijkheid van Rwanda in 1962
Het land heeft slechte ervaringen met politieke transities

Transitie

Het werd ons allemaal duidelijk dat de Rwandezen zich niet onredelijk opstelden. Het land heeft slechte ervaringen met politieke transities, die tot dusver allemaal gepaard gingen met genocide: in 1959, 1974 en 1994. Dus als Rwandezen hun grote angst en bezorgdheid uiten voor een mogelijke transitie, dan is dat te begrijpen. Als verantwoordelijk leider moet Kagame naar hen luisteren, hun standpunten serieus nemen, hun angsten verlichten en tegemoetkomen aan hun behoeften.

Men zou er bij Kagame op kunnen aandringen die massahysterie niet te volgen maar leiding te geven. Het is waar dat hij de RPF zo onder druk kan zetten dat iedereen het met hem eens is. Velen zullen zich laten intimideren en toegeven. Maar zegt de democratische geestelijkheid echt dat dit de juiste manier is waarop Kagame dit probleem moet oplossen? Tal van verantwoordelijke mensen in Rwanda vinden dat er een betere manier is. Kagame zou de vragen vanuit de bevolking serieus moeten nemen met de bedoeling een compromis te sluiten. Rwanda kan zijn presidentschap verlengen, zodat het land duidelijk zichtbare bakens kan uitzetten die een basis vormen voor een stabiele transitie.


Herzien

Het argument dat elk land tegen herverkiezing moet zijn alsof het het evangelie zelf betreft, zou het einde van de politiek betekenen. Als de grondwet van een land wordt bepaald door een droge theorie gebaseerd op een of andere universele standaard, wat heeft politiek dan nog voor zin?

De tegenstanders van herverkiezing zijn apolitiek. Ze onthouden burgers de macht om de grondwet van hun land te herzien op basis van hun eigen ervaringen, angsten en zorgen. Ze willen dat Rwanda geregeerd wordt volgens hún theorieën in plaats van volgens de wensen van de burgers.

Door herverkiezing mogelijk te maken, zouden Rwandezen een grote vergissing kunnen begaan. Maar wat er ook gebeurt, het zijn de Rwandezen die de vruchten plukken of de gevolgen ondervinden. Daarom moeten zij degenen zijn die de keuze maken. Als het een vergissing blijkt te zijn, dan leren ze ervan. Sommige Afrikaanse landen hebben geëxperimenteerd met herverkiezing, en dat heeft geleid tot instabiliteit: zie Congo en Burkina Faso. Maar in Rwanda zal deze poging leiden tot optimisme en enthousiasme. Mijn advies aan de democratische geestelijkheid is: je kunt nooit méér van Rwanda houden dan de Rwandezen zelf. Dus laat de Rwandezen hun politiek zelf vormgeven.

Andrew M. Mwenda

Andrew M. Mwenda is een Oegandese journalist en oprichter van The Independent in Kampala.



(Foto boven: Kigali, Rwanda – © oledoe/Flickr Creative Commons)

Dit artikel van verscheen eerder in The Independent.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.