• scroll.in
  • Economie
  • Modi’s wisseltruc was een kapitale blunder

Modi’s wisseltruc was een kapitale blunder

scroll.in | Bangalore | Devangshu Datta | 25 november 2016

In de strijd tegen corruptie verklaarde de Indiase regering-Modi enkele weken geleden alle biljetten van 500 en 1000 roepie ongeldig. Het resultaat: chaos.

De ongeldigverklaring van biljetten van 500 en 1000 roepie in India kwam voor bijna iedereen als een verrassing.

Ongeveer 85 procent van al het briefgeld dat in omloop is, heeft de status van coupons gekregen die alleen op speciale plekken kunnen worden ingewisseld. Als je die coupons wilt omwisselen tegen geldige bankbiljetten, kan dat alleen op vertoon van een identiteitsbewijs (dat honderden miljoenen mensen niet hebben) en je moet afzien in de lange wachtrijen. Meer dan de helft van de inwoners van India heeft op dit moment geen bankrekening en ongeveer 300 miljoen mensen hebben geen ID en daarom geen toegang tot het banksysteem. Ongeveer 130 miljoen mensen kunnen elektronisch betalen via hun mobiele telefoon, 25 miljoen hebben een creditcard, en er zijn misschien 550 tot 600 miljoen betaalpasjes in omloop. Dus contant geld is heel erg belangrijk voor de gemiddelde Indiër.

De liquiditeit zal minstens enige weken uit het economische systeem weggezogen zijn, dankzij de zeer stringente restricties voor het opnemen van geld uit pinautomaten en van bankrekeningen. Daar komen nog de logistieke problemen bij om die enorme hoeveelheid nieuwe biljetten in circulatie te brengen. Daarenboven zal aan het drukken en verspreiden van de nieuwe biljetten en het uit de roulatie nemen van de oude een fors prijskaartje hangen.

India heeft een contantgeldeconomie. Meer dan 90 procent van de transacties wordt met contant geld afgewikkeld. De meeste van deze transacties zijn legaal

India heeft een contantgeldeconomie. Meer dan 90 procent van de transacties wordt met contant geld afgewikkeld. De meeste van deze transacties zijn legaal, gaan om betrekkelijk kleine bedragen en worden gedaan door mensen die te weinig geld verdienen om inkomstenbelasting te betalen. De huishoudelijke hulp betaalt haar buskaartje. Haar man, de loodgieter, wordt betaald voor het repareren van de lekkage. De beveiliger bij de pinautomaat koopt sigaretten. Geld stroomt in en uit het zwarte-witte geldsysteem. De verkoper van paan [betelnootbladeren waarop gekauwd wordt] betaalt bedrijven voor de sigaretten en kauwgum in zijn assortiment en steekt de detailhandelsmarge in zijn zak. Dat is wit. Hij steekt het overgebleven contante geld in de inkoop van paanbladeren en aan deze transactie komen geen documenten te pas: de boer die de paan kweekt betaalt geen belasting, de handelaar die de paan verkoopt doet vaak geen aangifte van zijn transacties. Dat is zwart. De monteur (die geen belasting hoeft te betalen) ontvangt een fooi voor het verwisselen van een band en koopt een metrokaartje (stort zo contant terug in de schatkist), of gaat naar de film (betaalt dienstenbelasting). Veel van deze geldstromen lopen door branches als de mode, de detailhandel, binnenhuisarchitectuur, meubelzaken, wasserijen en stomerijen, de horeca, medische diensten, juweliers, et cetera. We noemen ze de zwart-witte branches.

De bouw en de makelaardij zijn zwart-wit opgebouwd. Grond wordt altijd verkocht met een gedeelte contant. De projectontwikkelaar koopt zwart en wit en verkoopt zwart en wit. Het bouwbedrijf werkt ook zwart en wit (zo is het opvoeren van gefingeerde bouwvakkers in de administratie een makkelijke manier om zwart geld te genereren).

Boze indiërs staan in de rij voor een bankkantoor in Mumbai om hun waardeloos geworden bankbiljetten in te wisselen. – © Kunal Patil / Getty
Boze indiërs staan in de rij voor een bankkantoor in Mumbai om hun waardeloos geworden bankbiljetten in te wisselen. – © Kunal Patil / Getty

In alle ramingen is de omvang van de zwarte economie in India groot, maar ook de omvang van de ongedocumenteerde, informele maar wel legale economie is groot. Schattingen lopen uiteen van 20 tot 40 procent van het officiële bnp. Veel activa zitten in vastgoed en juwelen of staan op een buitenlandse bankrekening of zitten in buitenlands vastgoed. Politieke partijen en religieuze instellingen hebben vaak koffers vol met contant geld en ook enkele bedrijven die veel met contant geld werken hebben vaak grote sommen liggen.

Resultaat: de informele economie zal ernstige schade ondervinden. De niet-contante activa zullen wel een tijdje ‘bevroren’ zitten, want het zal niet meevallen om die activa op korte termijn in te wisselen. Het liquide geld zal op de een of andere manier witgewassen moeten worden (misschien door een religieus fonds te openen en daar dan contant geld aan te ‘schenken’) en zal bij de conversie waarschijnlijk enorm in waarde dalen. Roepiebiljetten zullen bij de conversie op de zwarte markt naar harde valuta en ongemunt goud alleen tegen enorme kortingen worden geaccepteerd.

Alle zwart-witte branches en branches waar veel contant geld in omgaat, zullen er een tijdje last van ondervinden dat veel geld vastzit. Ook andere branches met veel omzet in contant geld (zoals die groentestalletjes langs de kant van de weg). Dat zal leiden tot een aanzienlijk onderpresteren van de economie en een vertraagde groei van het bnp.

Die vertraging in de groei van het bnp zal niet helemaal worden geregistreerd in officiële statistieken, maar er zal in ieder geval een daling in de consumptie optreden. Omdat de consumptie meer aan India’s bnp bijdraagt dan investeringen, zal het zeker pijn doen. Hoogstwaarschijnlijkheid zullen alle schattingen omtrent de groei van het bnp naar beneden worden bijgesteld, ook al verzet de overheid zich daartegen.

De zeer armen en de lagere inkomens worden heel hard in hun portemonnee getroffen

Wie zullen eronder te lijden hebben? Deze maatregel zal zeker politieke partijen treffen die veel contant geld in koffers hebben liggen. Sterker nog, complotdenkers gaan ervan uit dat deze maatregel voornamelijk stoelt op tactische overwegingen met betrekkingen tot de financiering van de komende verkiezingen in Punjab, Gujarat en vooral Uttar Pradesh. Politieke partijen mogen vanaf nu donaties accepteren vanuit het buitenland, en de Bharatiya Janata-partij [de partij van de zittende premier Modi] is duidelijk in het voordeel, omdat ze veel aanhang heeft onder niet in India wonende Indiërs.

In absolute bedragen zullen ook de zeer rijken worden getroffen door de demonetisatie, maar dat zal hun activa maar marginaal schaden. De middenklasse kan ook enkele maanden ongemakken ondervinden. Maar de zeer armen en de lagere inkomens worden heel hard in hun portemonnee getroffen.

Wat nu?

Wat nu? De gevolgen op de lange termijn vallen moeilijk in te schatten. Als de liquiditeit weer terugkeert in de economie, zal de zwart-witte economie dan veranderd zijn? Of zullen mensen gewoon nieuwe manieren vinden om het systeem te misbruiken?

Ik ben cynisch genoeg om te vermoeden dat het laatste zal gebeuren. Dat gebeurde ook in 1978 toen de Janata-partij demonetiseerde. Terwijl de Indiase economie sinds 1978 aanzienlijk is veranderd, hebben Indiërs in de afgelopen veertig jaar wereldwijd een reputatie opgebouwd op het gebied van vindingrijkheid en praktische oplossingen. Heel veel slimme mensen zijn erop uit om een slaatje te slaan uit de demonetisatie.

Deze maatregel kan twee soorten politieke reacties opleveren. De rijke koopmansklasse zal afstand nemen van de BJP omdat velen in absolute termen grote sommen geld zullen verliezen en hun activa een tijdje bevroren zullen zijn. De tweede reactie is stemmenverlies bij de lagere inkomens, die een groot deel van hun spaargeld zullen verliezen en veel tijd kwijt zullen zijn aan pogingen om hun zuur verdiende contante geld in te wisselen.

Er zijn nog enkele punten ter overweging. De belastingdienst zal exponentieel veel meer data kunnen verzamelen. Ook hun discretionaire macht zal dus toenemen, omdat ze gegevens kunnen verzamelen over mensen die grote bedragen contant geld op hun rekening storten. Dat zou volgend jaar kunnen leiden tot een exponentiële stijging in verzoeken aan belastingambtenaren om onderhandse betalingen. India heeft ook geen wetgeving op het gebied van privacy of databescherming. Die data kunnen verkocht worden aan allerlei mensen en ik durf niet te bedenken wat dat allemaal voor gevolgen kan hebben. We zullen het merken.

Een filosofisch punt. Ons hele monetaire systeem berust op vertrouwen. Een bankbiljet is een stukje papier dat zegt dat de bank van India (de RBI) de toonder een vergelijkbaar stukje papier zal geven of het voor hetzelfde bedrag zal inboeken in een elektronisch grootboek. Het systeem functioneert omdat iedereen erop vertrouwt dat die stukjes papier door ieder ander worden geaccepteerd en daarom is geld een nuttig ruilmiddel. Deze maatregel heeft dat vertrouwen geschaad.

Auteur: Devangshu Datta

Scroll.in
India | scroll.in

Website die is opgericht in 2013 door een team van prijswinnende journalisten. Het biedt een onafhankelijk nieuwsoverzicht en kritische analyse van de belangrijkste politieke en culturele verhalen die vormgevend zijn voor hedendaags India.

Dit artikel van Devangshu Datta verscheen eerder in scroll.in.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.