• El Mundo
  • Afrika
  • Nasser Zefzafi: ‘Eenvoudige mensen zoals wij hebben ook recht op een waardig leven’

Nasser Zefzafi: ‘Eenvoudige mensen zoals wij hebben ook recht op een waardig leven’

© Fadel Senna / AFP
El Mundo | Madrid | Antonio Sempere | 04 augustus 2021

Nasser Zefzafi werd veroordeeld tot twintig jaar, omdat hij protesteerde tegen de decennialange marginalisering en verwaarlozing van het Rifgebied door de Marokkaanse regering. El Mundo interviewde hem in de gevangenis. De vierde in onze reeks inspirerende persoonlijkheden.

Nasser Zefzafi (geboren in 1978 in Al Hoceima, Marokko) is computertechnicus. Hij verdiende zijn brood met het repareren van mobiele telefoons en computers. Van de ene dag op de andere ontpopte hij zich als de leider van de protesten in de Rifstreek in Noord-Marokko. Hij leidde demonstraties en diende sociale aanklachten in tegen de toestand waar een van de meest achtergebleven gebieden in dit Noord-Afrikaanse land al tientallen jaren onder gebukt gaat. Hij is een van de oprichters van de Hirak, de Riffijnse protestbeweging die in oktober 2016 ontstond na de dood van visverkoper Mohsin Fikri. Toen hij de koopwaar probeerde terug te krijgen die door de politie van Al Hoceima in beslag was genomen, werd hij vermorzeld in een vuilniswagen. 

Riffijnen in opstand

Riffijnen zijn de Berberse bewoners van de Rifstreek in het noorden van Marokko. Al in 1920 voerden de Riffijnen een onafhankelijkheidsoorlog tegen de Spaanse overheersers (later bijgestaan door Frankrijk) van het gebied. Na de Marokkaanse onafhankelijkheid in 1956 kwamen de Riffijnen opnieuw in opstand, nu tegen de Arabische machthebbers in de Marokkaanse centrale regering die het gebied wilden Arabiseren. Dit resulteerde in meerdere militaire operaties van het Marokkaanse gezag in de decennia die volgden. Wat uitbleef waren investeringen in de regio, waardoor het Rifgebied nu een van de armste regio‘s van Marokko is.

Nog steeds wordt er hard opgetreden tegen Riffijnen die strijden voor een eigen staat en culturele identiteit.

Zefzafi is bekend in het hele Rifgebied omdat hij video’s plaatste op YouTube waarin hij het staatsbeleid van verwaarlozing en marginalisering van de streek aan de kaak stelde. Dat deed hij al vóór de dood van Fikri, maar de protesten als gevolg van die gebeurtenis leidden tot de aanhouding van Zefzafi en meer dan vijftig andere activisten. Ze werden in staat van beschuldiging gesteld en wegens aanslagen op de staatsveiligheid veroordeeld tot de hoogste straffen sinds Mohammed VI de troon heeft bestegen. Nadat hij zijn hongerstaking uit protest tegen de schrijnende omstandigheden van Hirak-gevangenen had opgegeven, is het de krant El Mundo gelukt de veroordeelde activist te spreken in gevangenis Tanger 2 waar hij zijn straf uitzit.

‘De dromen van eenheid zijn in rook opgegaan en ik ben ontgoocheld door de interne strijd’

Na het interview met deze krant heeft Nasser Zefzafi eind april 2021 op het Facebookprofiel van zijn vader, Ahmed Zefzafi, aangekondigd dat hij na vier jaar terugtreedt als hoofd van de Hirakbeweging: ‘De dromen van eenheid zijn in rook opgegaan en ik ben ontgoocheld door de interne strijd.’ De schuld daarvan ligt bij ‘mensen die geobsedeerd zijn geraakt door leiderschap, roem en egocentrisme. Zij hebben gezorgd dat de Hirak intern verdeeld is geraakt in plaats van een hechte beweging te blijven. Dit speelt de vijanden van de Rif in de kaart.’ Hij verlaat de beweging niet maar maakt ‘plaats voor anderen zodat zij kunnen waarmaken waarin ik heb gefaald’.

De rechtbank van Casablanca heeft jullie veroordeeld van vier maanden tot twintig jaar gevangenisstraf. Zulke hoge straffen zijn uitzonderlijk sinds de troonsbestijging van Mohammed VI. Wat vindt u van deze veroordeling?

‘De gerechtelijke procedure op basis waarvan wij zijn veroordeeld, barst van de onjuistheden. Meerdere internationale mensenrechtenorganisaties en internationale waarnemers gespecialiseerd in politieke rechtszaken, hebben dit bevestigd. Het doel was hier duidelijk niet de veroordeling van Nasser Zefzafi, maar die van een beweging, een heel volk en de Rif. Maar als mijn gevangenschap leidt tot de bevrijding van mijn volk, voel ik me trots. Het was belangrijk duidelijk te maken dat de grens was bereikt.’

De EU houdt vol dat ze de gebeurtenissen in het Rifgebied en de processen tegen de Hirak-leden, nauwlettend in de gaten hebben gehouden. Maar ze beschouwen Marokko als een ‘strategische bondgenoot’ in de Europese belangen op het gebied van handel en veiligheid. Denkt u dat Europa de andere kant op heeft gekeken omdat ze bang waren dat Marokko de strategische alliantie zou verbreken?

‘Europa zou haar hoofd niet moeten afwenden als mensenrechten worden geschonden, niet in de Rif en in geen land ter wereld. De handelsbetrekkingen tussen Marokko en het oude continent mogen nooit belangrijker zijn dan het verdedigen van de mensenrechten. De EU zet haar goede naam op het spel voor een paar visgronden. Europa is gebouwd op het fundament van de verdediging van de mensenrechten en als ze daar nu om strategische redenen vanaf willen zien, moeten ze dat zelf weten.

Maar ik wil eraan herinneren dat de toenmalige voorzitter van het Europees Parlement Antonio Tajani, na mijn nominatie voor de Sacharovprijs in 2018, zijn betrokkenheid bij onze beweging heeft uitgesproken. We vertrouwen erop dat de verdediging van de mensenrechten het uiteindelijk zal winnen van geopolitieke strategieën.’

‘Als je als mens getuige bent van zo’n groot onrecht en niet in actie komt om dat te veroordelen, is het slecht gesteld met de wereld’

Waarom bent u straatdemonstraties gaan organiseren in Al Hoceima, met als consequentie dat u werd gearresteerd? Fikri was al dood en in Al Hoceima was u allang bekend vanwege uw aanklachten op social media en het opeisen van gerechtigheid en sociale vooruitgang voor de Rif. 

‘Om te beginnen heb ik mezelf nooit als leider gezien. Succesvolle bewegingen hebben gedeeld leiderschap. De dag van de dood van Mohsin Fikri was ik me er eigenlijk niet van bewust dat ik die gebeurtenis in het openbaar heb aangeklaagd. Als je als mens getuige bent van zo’n groot onrecht en niet in actie komt om dat te veroordelen, is het slecht gesteld met de wereld. Zijn dood had nooit mogen gebeuren. Die was het gevolg van corruptie, onrechtvaardigheid en hogra [de sociale discriminatie waar het Riffijnse volk last van heeft, red.]. Hoe kun je je stil houden als zulke dingen gebeuren? Eenvoudige mensen zoals wij hebben ook recht op een waardig leven.’

Een paar dagen na een stevige toespraak van u in de moskee, bent u gearresteerd. Toen bent u onder andere beschuldigd van het verstoren van het vrijdaggebed. Hebt u ooit de consequenties daarvan overwogen?

‘Mijn toespraak was helemaal niet zo confronterend. Ik reageerde op een preek van een imam van een moskee bij mij in de buurt. Dat was een schandalige preek waarin het onrechtvaardige regeringsbeleid werd geprezen en de Hirak, de vreedzame beweging waartoe ik behoor, werd gedemoniseerd. Het was mijn verantwoordelijkheid die imam van repliek te dienen. Wat die dag in de moskee is voorgevallen, is een duidelijk voorbeeld van hoe het regime moskeeën en andere plaatsen van erediensten voor zijn karretje spant.’

Uw familie en advocaten hebben verklaard dat u tijdens uw detentie slachtoffer was van fysieke agressie en vernedering. Hoe herinnert u zich dat moment?

‘Ik was bij mijn vriend Mohamed El Haki thuis. Hij zou later mijn celgenoot worden. Om ongeveer vijf uur ’s morgens werd ik wakker van een hoop lawaai en zag ik een grote groep mannen (meer dan twintig) het huis binnenkomen. Ze droegen geen uniform, hadden geen identificatie bij zich en verborgen hun gezichten met bivakmutsen. Zonder een woord te zeggen begonnen ze meteen te slaan. Afwisselend sloegen ze me en barstten ze in lachen uit.

Ik probeerde vooral mijn hoofd te beschermen. Van een klap met een stomp voorwerp op mijn hoofd werd ik duizelig. Vervolgens kleedden ze me uit en bonden mijn voeten vast en mijn handen op mijn rug. Ze begonnen voorwerpen in mijn anus te steken. Een van de mannen hield zijn lid bij mijn gezicht en wreef ermee over mijn huid. Een ander urineerde op mijn gezicht en bracht toen zijn lid naar mijn anus. Toen kwam El Haki in actie omdat hij het niet meer kon aanzien. Hij wilde ze tegenhouden maar werd bewusteloos geslagen. Ze zeiden dat ze zouden stoppen met martelen als ik ‘Lang leve de koning’ schreeuwde. Ondertussen filmden ze alles met een telefoon. Omdat mijn lichaam het niet meer aankon, heb ik uiteindelijk ‘Lang leve de koning’ gezegd.’

‘Wraakzuchtig detentiebeleid accepteren en je daaraan conformeren, dat kan nooit’

Uit protest tegen de mishandeling en het verspreiden van Hirak-gevangenen, zijn u en een paar kameraden sinds uw opsluiting meerdere keren in hongerstaking gegaan. Zo hebt u voor elkaar gekregen dat activisten uit diverse gevangenissen naar Tanger werden overgeplaatst. Was het de moeite waard om uw gezondheid en uw leven hiervoor op het spel te zetten?

Zonder meer. Een hongerstaking is het enige middel van vreedzaam actievoeren waarover we in die gevangenissen beschikken. Wanneer je ziet dat je grondrechten zoals het recht op vrijetijdsbesteding, telefonisch contact met je familie en gezin, gezondheid en minimale hygiënische omstandigheden met voeten worden getreden, moet je in actie komen om die te waarborgen hierbinnen. Je moet collectief psychisch sterk blijven. Verspreiding van gevangenen en het steeds wisselen van gevangenis, zijn trucs om je emotioneel uit balans te brengen. We moeten samen actie ondernemen om daartegen te protesteren en onze rechten binnen de gevangenis op te eisen. Wraakzuchtig detentiebeleid accepteren en je daaraan conformeren, dat kan nooit.’

Denkt u dat, mocht de Marokkaanse staat ingaan op de eisen van de Rif om de economische en sociale crisis in het gebied op te lossen (waar de Hirak voor strijdt), de twee partijen tot een verstandhouding zouden kunnen komen? Zou de Hirak in dat geval bemiddeling voorstellen door een internationale organisatie?

‘De Riffijnse volksbeweging heeft de regering altijd duidelijk gemaakt dat ze openstaat voor een eerlijke dialoog om een oplossing te vinden voor de eisen van het volk. Meerdere bemiddelaars die door de tegenpartij zijn aangedragen, hebben ons hier in de gevangenis bezocht. Zij hebben echter niet toegezien op naleving van de gemaakte afspraken en overeenkomsten. Onder deze omstandigheden is dat moeilijk voor ons omdat het wantrouwen wekt. Wat betreft de mogelijkheid op internationale bemiddeling, wij staan overal voor open. Je wil eigenlijk weten of de tegenpartij daar ook zo over denkt.’

Als je zo veel uren in een cel zit, heb je alle tijd om na te denken. Hebt u terwijl u in de gevangenis zat, nagedacht over de vraag of u misschien fouten hebt gemaakt in uw aanpak van de protesten?

‘Bij de Hirak worden besluiten altijd gezamenlijk genomen. Successen en fouten worden gedeeld en besluitvorming vindt altijd plaats tijdens de assemblee. We hebben zeker fouten gemaakt en de belangrijkste was volgens mij dat we dachten dat de zwaarste jaren achter ons lagen. We waren ervan overtuigd dat het nieuwe regime in de geglobaliseerde wereld van tegenwoordig waar iedereen via internet zijn ware dictatoriale gezicht kan zien, niet dezelfde repressiemechanismen zou hanteren. Toch besloten ze onze eisen niet in te willigen en hun imago in diskrediet te brengen. Wij denken dat we hadden kunnen onderhandelen om onze regio te helpen op te klimmen uit het historische dal van marginalisering en uitsluiting waaraan we worden onderworpen.’

‘Ik ben veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf, niet om een speciale reden overigens’

Hoe ziet de toekomst van de Riffijnse volksbeweging Hirak er volgens u uit?

‘Vanuit mijn cel kan ik de toekomst van de Hirak niet voorspellen. Die zal zijn zoals het volk beslist. Daartoe moet een dialoog worden opgezet over amnestie en de beëindiging van de politieke vervolging. Dan kunnen de ballingen terugkeren, met de garantie dat ze niet worden gevangengezet of vervolgd om hun deelname aan de beweging. Duizenden kameraden hebben alles achtergelaten en een gevaarlijke reis naar Europa ondernomen. Zij moeten ook kunnen terugkeren. De eisen van de Hirak moeten worden ingewilligd, dat verdient het land. Ik vraag het Marokkaanse volk zich bij dit proces van historische verandering aan te sluiten. Niet om de vrijheid van Nasser Zefzafi op te eisen, maar die van het hele land.

Het kost ons veel dat we hier nu zijn, maar dat is het alleszins waard want sociale strijd heeft nu eenmaal een hoge prijs. Zoals bekend heb ik twee moordaanslagen overleefd, een in Nador en een in Ait Abdellah in de provincie Taroudant in 2017. Vervolgens ben ik veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf, niet om een speciale reden overigens. In ruil voor mijn zwijgen hebben ze mij en mijn familie van alles aangeboden –  maar dit is geen goed moment om daar meer over te vertellen… Ik heb overal nee op gezegd.’

Nasser Zefzafi spreekt demonstranten toe tijdens een protest op 18 mei 2017 in Al Hoceima, in de Rifstreek van Marokko. Kort daarna zou hij worden gearresteerd. Sinds de dood van visverkoper Mohsin Fikri in oktober 2016 gaan Riffijnen de straat op voor meer culturele en economische rechten. – © Aboussi Mohamed / AP Photo

Lees ook de ander stukken uit onze reeks inspirerende persoonlijkheden:

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.