• MIT Technology Review
  • Reader
  • Ouderdom wordt verleden tijd

Ouderdom wordt verleden tijd

MIT Technology Review | Cambridge (VS) | 11 december 2019

Wat als ouderdom een ziekte was die te genezen is? Dat is het revolutionaire idee van een groep wetenschappers die strijdt voor de erkenning van ouderdom als ziekte, om zo financiering los te krijgen. Hun doel: veroudering vertragen en, waarom ook niet, de dood tarten.

Cyclopen hadden maar één oog. Volgens de Griekse mythologie hadden deze reuzen hun andere oog met de god Hades geruild voor het vermogen om in de toekomst te kijken. Maar Hades had ze in de luren gelegd: het enige wat ze van de toekomst konden zien, was de dag waarop ze zouden sterven. De last van die kennis droegen de cyclopen hun hele leven met zich mee: de eindeloze kwelling om gewaarschuwd te zijn en er niets aan te kunnen doen.

Al sinds het begin der tijden wordt ouderdom beschouwd als een onafwendbaar, niet te stuiten verschijnsel, iets natuurlijks. Bij het sterven van bejaarden spreekt men al eeuwenlang van ‘natuurlijke doodsoorzaken’, ook als ze aan erkende aandoeningen zijn overleden. De Romeinse arts Galenus schreef in de tweede eeuw na Christus al dat veroudering een natuurlijk proces is. En zijn opvatting dat je simpelweg van ouderdom kunt overlijden, bepaalt sindsdien ons denken. We beschouwen veroudering als de opeenstapeling van alle andere aandoeningen die met het klimmen der jaren vaker voorkomen: kanker, dementie, broosheid. Al levert die manier van denken ons maar één ding op: de wetenschap dat we ziek zullen worden en sterven. Geen mogelijkheid om daaraan iets te veranderen. We hebben nauwelijks meer macht over ons eigen lot dan de cyclopen.

Maar een groeiend aantal wetenschappers begint vraagtekens te zetten bij ons hele idee van veroudering. Wat als je de dood wél kunt afweren – of zelfs voorkomen? Wat als het hele scala aan ziektes waarvoor we met het klimmen der jaren vatbaarder worden geen oorzaken zijn, maar slechts symptomen? Wat zou er veranderen als we veroudering zelf als ziekte classificeren?

Pathologische aandoening

David Sinclair, geneticus aan de geneeskundefaculteit van Harvard, is een van de voortrekkers van deze beweging. Volgens hem zouden we aftakeling niet moeten zien als een natuurlijk gevolg van ouderdom, maar als een opzichzelfstaande aandoening.

Ouderdom is in zijn ogen gewoon een pathologische aandoening – en kan zoals alle aandoeningen dus ook met succes worden bestreden. Als we er anders tegen aankijken, zijn we beter in staat iets te doen aan het verschijnsel zelf, in plaats van alleen de aandoeningen te behandelen die ermee gepaard gaan. ‘Veel van de ernstigste ziekten van tegenwoordig zijn een gevolg van veroudering,’ zegt hij. ‘Het achterhalen van de moleculaire mechanismen van en remedies tegen ouderdom zou dus grote prioriteit moeten hebben. Als we ouderdom niet bij de wortel aanpakken, komt er een eind aan de lineair stijgende lijn van onze steeds hogere levensverwachting.’

De vergrijzing is ‘de klimaatverandering van de gezondheidszorg’

Een subtiele verschuiving in het beeld van ouderdom, met mogelijk grote gevolgen. De wijze waarop organisaties als de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ziektes benoemen en classificeren, werkt door in de prioriteiten van overheden en andere instanties die het geld verdelen. Toezichthouders als de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) hebben heel strikte regels over de aandoeningen waarvoor elk medicijn is bedoeld, en waarvoor het dus mag worden voorgeschreven en verkocht. Veroudering staat nu niet op die lijst van aandoeningen.

Volgens Sinclair moet ze daar wel op komen, omdat anders nooit de grote investeringen worden gedaan die nodig zijn om er remedies tegen te vinden. ‘De ontwikkeling van medicijnen die de belangrijkste ziektes zouden kunnen voorkomen en genezen, verloopt momenteel veel trager dan nodig is omdat we veroudering niet als medische aandoening erkennen,’ zegt hij. ‘Als ouderdom een behandelbare aandoening was, zou er meer geld naar onderzoek, innovatie en de ontwikkeling van geneesmiddelen gaan. Welk farmaceutisch of biotechbedrijf steekt geld in een remedie tegen veroudering, als die aandoening officieel niet bestaat?’ Het zou ‘de grootste markt van allemaal’ moeten zijn, zegt hij.

Dat is precies wat anderen zorgen baart: zij vrezen dat de jacht op een lucratief ‘anti-ouderdomspilletje’ tot verkeerde maatschappelijke prioriteiten leidt. Zo ‘verander je de wetenschappelijke discussie in een commerciële of politieke discussie’, zegt Eline Slagboom, hoogleraar moleculaire epidemiologie in het Leids Universitair Medisch Centrum en gespecialiseerd in veroudering. Door ouderdom als de zoveelste behandelbare ziekte te beschouwen, verminder je de aandacht voor het belang van een gezonde levensstijl, zegt zij. Ze vindt dat overheid en zorg zich beter sterk kunnen maken voor de preventie van chronische ouderdomsziekten door mensen al op jongere leeftijd te stimuleren gezonder te leven. Anders geef je de boodschap af ‘dat we niets voor oudere mensen kunnen doen, tot ze het punt bereiken dat ze ziek worden of snel beginnen af te takelen, waarna ze een pilletje krijgen’.

Foto 1: De oudste nog actieve dj ter wereld, Sumiko Iwanura alias DJ Sumirock (84), treedt op in New York ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Barbie. – © Nina Westervelt / REX.

Foto 2: Ruth Flowers besloot op haar 68ste nog dj te worden, zonder enige ervaring. Nu is ze 72 en treed ze over de hele wereld op in populaire discotheken. Vladimir Yakovlev fotografeerde voor de serie The Age of Happiness mensen op leeftijd die hun vrije tijd op een bijzondere manier doorbrengen. – © Vladimir Yakovlev / REX

Leeftijdsdiscriminatie

Een ander veelgehoord bezwaar tegen de gedachte dat we ouderdom een ziekte moeten noemen, is dat je daarmee bijdraagt aan het stigma waar ouderen toch al onder lijden. ‘Leeftijdsdiscriminatie is momenteel de meest wijdverbreide vorm van discriminatie ter wereld,’ zegt Nir Barzilai, directeur van het Institute for Aging Research aan het Albert Einstein College of Medicine in New York. ‘Bejaarden liggen onder vuur. Mensen worden ontslagen omdat ze te oud zijn. Ouderen kunnen geen werk meer vinden. En tegen mensen die al zo veel problemen hebben, ga je dan zeggen: jij bent ziek, je hebt een aandoening? Daar hebben de mensen die wij proberen te helpen niets aan.’

Niet iedereen is het ermee eens dat het stigmatiserend is. ‘Ik ben ervoor om ouderdom een ziekte te noemen,’ zegt Sven Bulterijs, medeoprichter van de Healthy Life Extension Society, een non-profitorganisatie in Brussel die veroudering als een ‘universele menselijke tragedie’ beschouwt, met oorzaken die kunnen worden opgespoord en bestreden om de levensduur van mensen te verlengen. ‘Je zegt toch ook niet dat het voor kankerpatiënten beledigend is om kanker een ziekte te noemen?’

Maar Sinclair mag het dan hebben over de ‘lineair stijgende lijn’ van onze levensverwachting, de maximale levensduur van de mens blijft een twistpunt. De onderliggende vraag is: moeten we überhaupt sterven? Als we een middel vinden om veroudering als aandoening tegen te gaan en te overwinnen, zouden we dan eeuwen- of zelfs millennialang kunnen leven? Is er dan nog een grens aan? De natuur wekt de indruk dat eindeloos leven niet ondenkbaar is. De Pinus longaeva, een Noord-Amerikaanse den, is misschien wel het beroemdste voorbeeld van een plant die biologisch onsterfelijk wordt geacht. Die boom gaat wel dood als hij wordt omgehakt of door de bliksem wordt getroffen, maar als je hem ongemoeid laat, sterft hij niet van ouderdom. Er zijn exemplaren waarvan de leeftijd op vijfduizend jaar wordt geschat: alsof de tijd er gewoon geen vat op heeft. Het geheim van deze lange levensduur is vooralsnog een raadsel. En zo zijn er meer organismen, bijvoorbeeld in zee, die tekenen van biologische onsterfelijkheid lijken te vertonen.

115 jaar

Vanuit dat besef wordt vaak beweerd dat onze levensduur met de juiste aanpak drastisch kan worden verlengd. Maar een spraakmakende studie in Nature stelde in 2016 dat de grens voor onze levensduur rond de 115 jaar ligt. Die schatting is gebaseerd op wereldwijde statistieken waaruit blijkt dat de stijging van de levensduur boven de honderd begint af te vlakken, en dat het record van de langst levende mens al sinds de jaren negentig niet meer is gebroken. Al is er ook kritiek op de wijze waarop deze analyse werd uitgevoerd.

Barzilai vindt het hoe dan ook nodig om iets tegen veroudering te doen. ‘We kunnen erover twisten of de grens bij 115 of 122 jaar ligt, of bij 110,’ zegt hij. ‘Maar nu overlijden we gemiddeld voor ons tachtigste, dus we laten zo’n 35 jaar liggen. Laten we eerst eens proberen die jaren aan onze levensverwachting toe te voegen, voordat we beginnen te praten over onsterfelijkheid of iets daartussenin.’

Of ze nu denken dat ouderdom een behandelbare ziekte is of dat de levensduur van de mens een natuurlijke begrenzing heeft, de meeste deskundigen zijn het erover eens dat we anders met ouderdom moeten omgaan. ‘Als we niets doen aan de drastische stijging van het aantal ouderen, en manieren vinden om te zorgen dat ze gezond blijven functioneren, krijgen we grote problemen met levenskwaliteit en economische kosten,’ zegt Brian Kennedy, directeur van het Centre for Healthy Ageing en hoogleraar biochemie en fysiologie aan de Nationale Universiteit van Singapore. ‘We moeten manieren vinden om het verouderingsproces af te remmen.’

De vergrijzing is ‘de klimaatverandering van de gezondheidszorg’, zegt hij. Een raak beeld. Net als bij de opwarming van de aarde moet de oplossing vooral worden gezocht in gedragsverandering: een ander dieet, een andere levensstijl. Maar ook net als bij de klimaatverandering lijkt een groot deel van de wereld zijn hoop vooral op de techniek te vestigen. Misschien krijgen we niet alleen een toekomst van geo-engineering, maar ook van ‘gero-engineering’.

De groeiende roep om ouderdom tot ziekte te bestempelen wordt wellicht mede veroorzaakt door een verschuiving in de maatschappelijke opvattingen over ouderdom. Morten Hillgaard Bülow, medisch historicus aan de Universiteit van Kopenhagen, zegt dat er een verandering intrad in de jaren tachtig, toen de hele idee van ‘succesvol oud worden’ postvatte. Het begon met studies die waren opgezet en gefinancierd door de Amerikaanse MacArthur Foundation, waarin onderzoekers ingingen tegen de eeuwenoude stoïcijnse aanvaarding van ouderdom en verval, zoals Galenus die uitdroeg. Zij pleitten voor onderzoek naar manieren om veroudering tegen te gaan en de Amerikaanse regering vond dat, met het oog op de druk die de vergrijzing op de zorg zou leggen, een goed idee. Tegelijkertijd trokken ontwikkelingen in de moleculaire biologie de aandacht van onderzoekers. Zo kwam er meer geld beschikbaar voor onderzoek naar de aard en oorzaken van veroudering.

Biomarkers

Professor Slagboom werkt in Leiden aan tests om te kunnen vaststellen wiens lichaam in een normaal tempo veroudert en wiens lichaam ouder is dan de leeftijd doet vermoeden. Remedies tegen ouderdom beschouwt zij als laatste redmiddel, maar inzicht in iemands biologische leeftijd is volgens haar wel nuttig voor de behandeling van ouderdomskwalen. Neem een man van zeventig met een licht verhoogde bloeddruk. Als hij de bloedsomloop van een tachtiger heeft, is die hogere bloeddruk waarschijnlijk nodig om het bloed naar zijn hersenen te krijgen. Maar heeft hij nog de fysiek van een zestiger, dan moet er waarschijnlijk iets aan worden gedaan.

Biomarkers waaraan je de biologische leeftijd afmeet, zijn een populair instrument in verouderingsonderzoek, zegt Vadim Gladyshev van het Brigham and Women’s Hospital in Boston. Hij beschrijft veroudering als een opeenhoping van schadelijke veranderingen in het hele lichaam, variërend van de samenstelling van onze darmflora tot de mate van chemische verminking van ons DNA, de zogenaamde methylering. Zulke biologische effecten zijn meetbaar en kunnen dus ook worden gebruikt om de effectiviteit van geneesmiddelen tegen veroudering te testen. ‘Als we de ontwikkeling van die verschijnselen met het klimmen der jaren kunnen meten, kunnen we aan de hand daarvan de waarde van medische ingrepen in de levensduur beoordelen,’ zegt hij.

Na twee decennia beginnen de resultaten zich af te tekenen. Onderzoek bij muizen, wormen en andere modelorganismen heeft aangetoond wat er in verouderende cellen plaatsvindt en heeft diverse manieren opgeleverd om de levensduur – soms spectaculair – te verlengen. De meeste onderzoekers hebben een bescheiden doelstelling en richten zich vooral op het vergroten van de health span: het aantal jaren waarin je gezond en onafhankelijk kunt functioneren. Ze beweren dat er vooruitgang wordt geboekt en dat er al potentiële pillen aan zitten te komen. Eén veelbelovend middel is metformine, een veelgebruikt medicijn tegen diabetes dat al jaren bestaat. Dierproeven wijzen uit dat het misschien ook kan helpen tegen broosheid, alzheimer en kanker. Bij gezonde mensen zou het de veroudering kunnen afremmen, maar bij gebrek aan officiële richtlijnen zijn artsen huiverig om het met dat doel voor te schrijven.

Een groep onderzoekers, onder wie Barzilai van het Einstein College, probeert daar verandering in te brengen. Barzilai leidt het onderzoeksproject TAME (Targeting Aging with Metformin). Daarin wil hij het middel aan mensen in de leeftijd van 65 tot 80 geven, om te kijken of het kwalen als kanker, dementie, beroertes en hartaanvallen kan uitstellen. De financiering van dit onderzoek had veel voeten in de aarde, mede omdat het patent op metformine is verlopen, zodat farmaceutische bedrijven er minder aan kunnen verdienen. Maar Barzilai zegt dat ze inmiddels proefpersonen kunnen werven en in de loop van dit jaar met het onderzoek beginnen.

Metformine maakt deel uit van een grotere groep geneesmiddelen, de zogenaamde mTOR-remmers, die de werking afremmen van een eiwit dat groei en celdeling stimuleert. Wetenschappers denken door afremming van dat eiwit het gezondheidseffect van verminderde calorie-inname te kunnen nabootsen. Bij dieren kan een lagere calorie-inname de levensduur verlengen. Men vermoedt dat het lichaam dan beschermende maatregelen neemt tegen het gebrek aan voedingsstoffen. De eerste tests bij mensen lijken uit te wijzen dat deze geneesmiddelen het immuunsysteem versterken en ouderen beter bestand maken tegen infecties. Andere wetenschappers onderzoeken waarom organen uitval vertonen als gevolg van celveroudering, de zogenoemde senescentie. Om afgetakelde cellen uit het omringende gezonde weefsel te verwijderen, vestigt men de hoop op senolytica. Dat zijn geneesmiddelen die de versleten cellen stimuleren om zichzelf te vernietigen, zodat ze door het immuunsysteem kunnen worden afgevoerd. Bij muizen blijken deze senolytica de veroudering af te remmen.

Verouderde cellen zijn bij mensen verantwoordelijk voor een hele reeks aandoeningen, variërend van aderverkalking en staar tot Parkinson en artritis. Er worden al wat kleine proeven gedaan met de effecten van senolytica op mensen, al gaat het daarbij officieel niet om onderzoek naar een remedie tegen ouderdom als zodanig, maar tegen de erkende aandoeningen artritis en idiopathische longfibrose.

Als we een middel vinden om veroudering te stoppen, zouden we dan millennialang kunnen leven?

Het onderzoek naar die middelen onderstreept een centrale vraag over veroudering: is er één gemeenschappelijk mechanisme waardoor verschillende soorten weefsel veranderen en aftakelen? En zo ja, kunnen we dan geneesmiddelen vinden om dat onderliggende mechanisme te bestrijden, in plaats van wat David Sinclair van Harvard ‘reactievoetbal’ noemt: steeds afzonderlijke aandoeningen behandelen naarmate die zich voordoen?

Sinclair denkt van wel, en hij denkt dat hij een verbluffende nieuwe manier heeft gevonden om de klok van onze aftakeling terug te draaien. In zijn boek Lifespan, dat dit jaar verschijnt, legt hij uit dat het onderzoek in zijn lab zich toespitst op epigenetica. In dat snelgroeiende vakgebied kijkt men niet naar de samenstelling van het DNA zelf, maar naar veranderingen in het functioneren van de genen en hoe die kunnen resulteren in fysiologische veranderingen, zoals ziekten. Sommige epigenetische mechanismen kunnen de cellen in het lichaam beschermen, door bijvoorbeeld schade aan het DNA te repareren. Maar ze worden minder effectief naarmate we ouder worden. Sinclair beweert deze verzwakte mechanismen bij oudere muizen weer terug op sterkte te hebben gebracht met behulp van gentherapie, en zegt dat hij ‘beschadigde oogzenuwcellen weer kan verjongen’, waardoor blinde oude muizen ineens weer kunnen zien.

Het is een bekend refrein. Er zijn al veel wetenschappers geweest die met dierproeven dachten de bron van de eeuwige jeugd te hebben gevonden, om vervolgens te merken dat de resultaten in rook opgaan zodra ze het bij mensen proberen. Maar Sinclair is ervan overtuigd dat hij op het goede spoor zit. Hij zegt binnenkort in een wetenschappelijk tijdschrift resultaten te publiceren die zijn collega’s kunnen controleren.

Foto 1: De 78-jarige Lloyd Kahn is op z’n 65ste begonnen met skateboarden. – © Vladimir Yakovlev / REX

Foto 2: De 106-jarige Robert Marchand in 2018 in de Vélodrome National van Saint-Quentin-en-Yvelines, bij Parijs. Volgens een spraakmakende studie in Nature uit 2016 ligt de grens voor onze levensduur rond de 115 jaar. © Anthony Dibon / Icon Sport

Grijs gebied

Omdat ouderdom officieel geen ziekte is, bevindt het meeste onderzoek naar dit soort geneesmiddelen zich in een grijs gebied: officieel zijn ze niet bedoeld om veroudering tegen te gaan. Barzilais proef met metformine bijvoorbeeld, die nog het meest lijkt op een klinisch onderzoek naar een remedie tegen ouderdom, is net als de proeven met senolytica officieel niet als zodanig bedoeld. Hij onderzoekt alleen de effectiviteit in het bestrijden van ouderdomsgerelateerde aandoeningen. ‘En een van de bijwerkingen is dan dat je er misschien langer door leeft,’ zegt hij.

Barzilai wil niet zeggen dat ouderdom als ziekte geclassificeerd moet worden, maar meent dat het de wetenschappelijke vooruitgang wel zou kunnen versnellen. In zijn onderzoek moet hij jarenlang wachten voor hij in kaart kan brengen of het aan zijn proefpersonen toegediende geneesmiddel bijdraagt aan de preventie van ouderdomskwalen.

En omdat het effect van het middel waarschijnlijk vrij gering is, heb je grote aantallen proefpersonen nodig om iets te kunnen bewijzen. Als ouderdom een ziekte was, zou je gericht kunnen testen op zaken die sneller en goedkoper kunnen worden onderzocht. Bijvoorbeeld of een geneesmiddel de ontwikkeling van de ene naar de volgende ouderdomsfase afremt.

De Healthy Life Extension Society is een van de organisaties die vorig jaar aan de WHO hebben gevraagd veroudering op te nemen in de nieuwe versie van de officiële International Classification of Diseases (ICD-11). De WHO heeft niet aan dat verzoek voldaan, maar heeft wel een code voor ‘ouderdomsgerelateerd’ toegevoegd, waarmee kan worden aangegeven dat ouderdom de kans op een bepaalde aandoening verhoogt.

Wetenschappelijk kader

Een andere groep wetenschappers wil veroudering bij de WHO aankaarten om een steviger wetenschappelijk kader voor onderzoek naar dit thema te creëren. Onder leiding van Stuart Calimport, voormalig adviseur van de Californische SENS Research Foundation voor ouderdomsonderzoek, is een gedetailleerd voorstel geschreven – dat wij hebben ingezien – om voor alle weefsels, organen en klieren in het lichaam aan te geven, bijvoorbeeld op een schaal van 1 tot 5, hoe vatbaar ze zijn voor veroudering. Zo’n indeling in verschillende stadia heeft al goede diensten bewezen bij de ontwikkeling van kankerbehandelingen. Het kan in theorie leiden tot de goedkeuring van geneesmiddelen waarvan is aangetoond dat ze de veroudering van cellen in een specifiek deel van het lichaam kunnen afremmen of tegenhouden.

En het classificeren van ouderdom als ziekte kan nog een ander groot voordeel hebben. Volgens David Gems, hoogleraar biogerontologie aan het University College London, zou het een manier zijn om iets te doen tegen de kwakzalverij van anti-ouderdomsmiddeltjes. ‘Het zou ouderen beschermen tegen de stortvloed aan middeltjes waarmee hun geld wordt afgetroggeld door de anti-ouderdomsindustrie. Die fabrikanten mogen
nu allerlei onzin uitkramen,’ zegt Gems. In februari moest de Amerikaanse FDA bijvoorbeeld nog waarschuwen dat injecties met bloed van jonge mensen – een behandeling die duizenden dollars kost en wereldwijd aan populariteit wint – geen enkel aantoonbaar nut heeft. Maar het verbieden van deze behandeling was niet mogelijk. Op deze manier ontsnappen bedrijven aan het strenge toezicht dat wel van toepassing is op remedies voor specifieke ziektes.

De Singaporese overheid heeft net als de cyclopen een blik in de toekomst geworpen – en wordt daar niet vrolijk van. Deze eilandstaat zit in de voorhoede van de vergrijzing. Met de huidige trends zal de bevolking van Singapore in 2030 nog twee werkenden op iedere gepensioneerde tellen. (Ter vergelijking: de VS zal in 2030 nog steeds drie werkenden op iedere 65-plusser tellen.) Het land streeft dus naar een betere en gezondere levensavond voor zijn inwoners.Brian Kennedy van het Centre for Healthy Ageing bereidt daarom het eerste breed opgezette onderzoek naar behandelingen tegen veroudering voor. Op kleine groepjes vijftigers – vrijwillige proefpersonen – gaat hij tien tot vijftien mogelijke behandelingen uittesten. ‘Ik denk aan drie of vier geneesmiddelen en een paar voedingssupplementen, waarvan we het effect dan vergelijken met veranderingen in levensstijl.’

Strategieën tegen de vergrijzing staan hoog op de agenda bij de Singaporese overheid en Kennedy wil een ‘testkader’ scheppen voor dit soort proeven op mensen. ‘We hebben met behulp van dierproeven al veel vooruitgang geboekt,’ zegt hij, ‘maar we moeten nu het effect op mensen gaan onderzoeken.’

Krijgt het Verenigd Koninkrijk een menopauzeverlof?
Moeten ondernemingen op dezelfde manier met de menopauze omgaan als met ziekte of zwangerschap? Twee Britse parlementariërs, de een van Labour, de ander van de Conservatives, pleiten daarvoor. Ze overwegen zelfs een wetsvoorstel in te dienen dat vrouwen in staat stelt hun werkritme aan te passen aan de hormonale veranderingen. Rachel Maclean van de Conservatieve Partij wil ‘dat vrouwen voortaan over vrije tijd beschikken of hun werkomstandigheden kunnen aanpassen om het hoofd te bieden aan bepaalde gênante symptomen als opvliegers of nachtelijk transpireren’, aldus The Guardian. Volgens deze linkse krant, die het initiatief eind augustus in een hoofdartikel steunde, ‘kreeg de kwestie, toen die onlangs in het Britse parlement werd besproken, massale bijval vanuit alle partijen, met name van mannen wier echtgenotes de overgang hebben meegemaakt en die het probleem dus begrijpen’. The Guardian schrijft dat ‘speciale wetgeving vrouwen in de menopauze en anderen gerust moet stellen’ en herinnert eraan dat ‘bijna 80 procent van de vrouwen wordt geconfronteerd met bepaalde overgangssymptomen, die zich voordoen op het moment dat de ovulatie stopt als gevolg van verminderde hormoonproductie. Een op de vier vrouwen kampt met ernstige symptomen, zoals angsten en depressies.’

Regeneratieve geneeskunst verleidt Japan
Antiverouderingsbehandelingen op basis van stamcellen beleven gouden tijden. Vooral in Japan, waar de zogeheten ‘regeneratieve’ geneeskunde sterk wordt aangemoedigd. Dit soort behandelingen repareert organen of kwetsuren met behulp van stamcellen die zich kunnen vernieuwen. In 2014 nam de Japanse regering twee wetten aan die het mogelijk maken dat het land ‘als eerste over dit soort behandelingen beschikt’, meldt een arts op de website Ronza. Japan probeert de voorsprong te behouden die het verkreeg toen Shinya Yamanaka, onderzoeker aan de Universiteit van Kyoto, in 2006 met een techniek kwam om iedere willekeurige cel genetisch te herprogrammeren en pluripotent te maken, dat wil zeggen in staat om zich eindeloos te vermenigvuldigen en tot verschillende celtypen te differentiëren; een ontdekking die hem in 2012 de Nobelprijs voor de Geneeskunde opleverde.

‘Japan is momenteel toonaangevend op het gebied van innovatieve therapieën’, bevestigt Gil Van Bokkelen in het Amerikaanse tijdschrift Nature. Van Bokkelen is CEO van Athersys, een Amerikaans biotechnologiebedrijf dat in Japan onderzoek doet naar de behandeling van beroerten en ademhalingsziekten met behulp van stamcellen. Maar de zeer soepele Japanse regelgeving staat onder bepaalde voorwaarden ook toe dat behandelingen snel worden vercommercialiseerd zonder dat ze uitvoerig zijn getest. ‘Zonder reëel bewijs voor hun doeltreffendheid’, besluit het wetenschappelijk tijdschrift tot zijn spijt.

Voor het recht om ouder te worden
Tegenover de huidige tendens om ‘veroudering tegen elke prijs een halt toe te roepen’ stelt filosoof Elena Brizgalina, lid van de bio-ethische commissie van de Universiteit van Moskou, ‘het recht van het individu om ouder te worden’. ‘Veroudering is niet louter herleidbaar tot een biologisch proces. Er spelen ook culturele, sociale en persoonlijke aspecten een rol die te maken hebben met de aard van de mens,’ zegt ze in het tijdschrift Ogoniok. De consumptiemaatschappij speelt in op onze ‘angst om te lijden en ons verlangen om mooi te blijven’. Maar ‘deze houding werkt verbittering in de hand en beneemt het zicht op de diepere betekenis van het ouder worden’. Want ouder worden heeft voordelen: ‘Je krijgt meer kennis over jezelf en de wereld, begrijpt de zin van het leven beter, kunt ervaringen doorgeven. Het is een periode van hard weken, maar dan op geestelijk gebied. Het gevoel vrij te zijn, niet meer betrokken te zijn bij de dagelijkse wedloop, biedt dus nieuwe kansen.’

Auteur: David Adam

MIT Technology Review
Verenigde Staten | tweemaandelijks tijdschrift | oplage 165.000

Uitgegeven door het Massachusetts Institute of Technology. Opgericht in 1899 als The Technology Review, voor alumni. Tegenwoordig is de doelgroep breder en is de aandacht verlegd van enkel technologie naar tevens de commerciële toepassing ervan.

Dit artikel van verscheen eerder in MIT Technology Review.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.