• The Economist
  • Reader
  • Suizen over bergachtige landschappen met Hayao Miyazaki

Suizen over bergachtige landschappen met Hayao Miyazaki

The Economist | Londen | 08 juli 2020

De Japanse Studio Ghibli-animator Hayao Miyazaki, bekend van onder andere de Oscar winnende film Spirited Away, is geobsedeerd met vliegen. Maar vooral met het terugvinden van verloren hoop.

Hayao Miyazaki heeft zijn hele carrière lang fantastische werelden vol buitenissige schepsels verzonnen. Zijn film Spirited Away (2001), die een Oscar voor beste animatiefilm kreeg, speelt in een magisch rijk dat wordt geregeerd door een met juwelen behangen heks en bevolkt door pratende kikkers, duiveltjes van roet en een spookachtige verschijning die goudklompjes uit zijn vingertoppen schudt. In de huidige pandemie is vooral één kenmerk van Miyazaki’s escapistische films bedwelmend: zijn obsessie met vliegen.

Vliegen zit Miyazaki in het bloed. Hij werd in 1941 geboren in Tokio, waar zijn vader een bedrijf leidde dat tijdens de Tweede Wereldoorlog onderdelen voor Japanse gevechtsvliegtuigen maakte. Als jongen besteedde hij vele uren aan het uitvinden van zijn eigen vliegmachine, ’s nachts droomde hij dat hij boven de stad zweefde. De meeste fantasieën worden met de leeftijd meer grondgebonden, maar Miyazaki bedacht als volwassene een heel eskader wonderlijke vliegende machines die de persoonlijkheid van hun piloot belichaamden. In Castle in the Sky (1986) zoemt een ongeregelde piratenfamilie rond in ‘flaptors’, apparaten in de vorm van reusachtige muggen met doorzichtige, flapperende vleugels.

Vliegen speelt een centrale rol in de films van Hayao Miyazaki. – © Murugiah
Vliegen speelt een centrale rol in de films van Hayao Miyazaki. – © Murugiah

Slagroom

Hij houdt van de zintuiglijke prikkels van het vliegen. Zijn personages suizen over bergachtige landschappen, cirkelen langs hemelsblauwe luchten met bolle, witte stapelwolken, en laten dampsporen achter als kronkelende linten aan de hemel. Wanneer ze de wolken in duiken om dekking te zoeken, spatten die op alsof ze in dikke klodders slagroom plonzen.

Maar vliegen betekent in deze animatiefilms meer dan alleen ingenieuze ontwerpen en mooie beelden. Het biedt ook ruimte voor Miyazaki’s diepste metaforen, als symbool voor zelfvertrouwen, onafhankelijkheid, de macht van de verbeelding zelf. Zijn hoofdrolspelers zijn meestal kinderen die een rite de passage doormaken – de ontheemding van een verhuizing of familieproblemen. Take Mei en Satsuki, de zusjes in My Neighbor Totoro (1988) zijn met hun vader naar het platteland van Japan verhuisd. Terwijl ze hun nieuwe omgeving verkennen, ontdekken ze een mollige bosgeest in de wortels van een kamferboom. De goedaardige Totoro stijgt op een tol hoog boven het land uit en neemt de zusjes mee omhoog. Geleidelijk aan wordt duidelijk dat hun moeder ernstig ziek is, en blijken deze avonturen meer dan alleen fantasievluchten. Ze zijn een vorm van troost.

Hartverwarmend

Dat is wat de hartverwarmende verhalen van Miyazaki te bieden hebben, terwijl de wereld wacht tot de grenzen weer opengaan en de vliegtuigen weer opstijgen. Zijn levendigste film is Kiki’s Delivery Service (1989), over een lief, doortastend, dertienjarig heksje dat rondvliegt op een bezemsteel. Zij heeft zich vast voorgenomen om haar weg in de wereld te vinden en begint een koeriersdienst zodat ze haar vermogen om te vliegen kan gebruiken. Maar als de zaken slechter gaan en ze met haar eerste liefdesverdriet te maken krijgt, verliest ze de moed en ook haar vermogen om van de grond los te komen. ‘We vliegen met onze geest,’ zegt ze terwijl ze probeert nieuw zelfvertrouwen op te bouwen, weer op te stijgen en haar leven weer op gang te krijgen. Waar kennen we dat van?

Abonneer!

Maak gebruik van onze tijdelijke aanbieding

Dit artikel van verscheen eerder in The Economist.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.