• Foreign Policy
  • Politiek
  • Terrorisme bedreigt stabiliteit in West-Afrika

Terrorisme bedreigt stabiliteit in West-Afrika

Foreign Policy | James Blake | 17 april 2019

Lange tijd lukte het Burkina Faso om het geweld buiten de deur te houden, maar armoede, instabiliteit bij de buren en inadequate veiligheidstroepen hebben de deur voor de extremisten opengezet.

Sinds december hebben zich in Burkina Faso verschillende terroristische incidenten voorgedaan, waaronder de ontvoering van en moord op een Canadese mijningenieur en de ontvoering van twee humanitaire werkers. Het Bureau van de Verenigde Naties voor de coördinatie van humanitaire zaken schat dat 1,2 miljoen mensen humanitaire hulp nodig hebben. Als de internationale gemeenschap en hulporganisaties nu niet de handen uit de mouwen steken, kan 
het terrorisme zich uitbreiden naar andere landen in West-Afrika zoals Benin, Ghana en Togo, met verdere destabilisering van de regio als gevolg.

Aanvankelijk waren er vooral aanslagen in het noorden van het land, op de grens met Mali. Het afgelopen jaar lijkt er ook sprake te zijn van een groeiende opstand in het oosten van het land.

Sinds januari 2016 zijn er meer dan tweehonderd aanvallen in het land geweest. Volgens de denktank International Crisis Group is deze stijging deels toe te schrijven aan de geleidelijke verslechtering van de veiligheidssituatie na de volksrevolutie die president Blaise Compaoré in 2014 ten val heeft gebracht. Compaoré, die 27 jaar aan de macht is geweest, had met verschillende militanten en gewapende groepen een deal gesloten opdat ze zich in Burkina Faso van geweld zouden onthouden; velen zijn van mening dat er met zijn vertrek ook 
een einde is gekomen aan deze overeenkomsten.

Terreurgroepen

De golf van terreur kent ook externe oorzaken. Terroristische groepen die eerder betrokken waren bij de opstand in Mali zijn de grens met Burkina Faso overgestoken. Deze groepen floreren vanwege de barre omstandigheden in Burkina Faso, het magere militaire potentieel (met name vanuit de lucht), het gebrek aan getrainde rekruten en wetshandhavers, de schrijnende armoede en het slechte niveau van openbare voorzieningen, met name op het gebied van gezondheidszorg. Het land is en blijft een van de armste ter wereld: bijna de helft van de bevolking leeft onder de internationale armoedegrens van de Wereldbank, wat betekent: moeten rondkomen van nog geen twee dollar per dag.

Hoewel er inspanningen worden geleverd om de situatie te verbeteren, leunt het veiligheidsapparaat van het land zwaar op lokale burgerwachten als de Koglweogo, die sinds hun oprichting in 2015 als lokale wetshandhavers in het midden en oosten van het land hebben opgetreden. De Koglweogo opereren in gebieden waar het staatsgezag niet heeft weten door te dringen. Aldus hoeven ze geen verantwoording af te leggen aan de overheid.

Ouagadougou, Burkina Faso, 27 februari 2019. Een gesimuleerde terroristische aanslag op de buitenlandse ambassade als onderdeel van een multinationale militaire oefening. – © HH
Ouagadougou, Burkina Faso, 27 februari 2019. Een gesimuleerde terroristische aanslag op de buitenlandse ambassade als onderdeel van een multinationale militaire oefening. – © HH

Ook al zijn jihadgroepen nu in het defensief gedrongen, ze zijn er niet minder dodelijk om geworden. Europa heeft jaren meegeholpen om deze 
jihadi’s te bestrijden, nu richt het de aandacht op mensensmokkelaars.

Hoewel ze in veel gevallen door de lokale bevolking worden gewaardeerd omdat ze veiligheid afdwingen, zijn er incidenten geweest waarbij ze onrust of spanningen hebben aangewakkerd, wat deels komt doordat ze geen verantwoording hoeven af te leggen aan de staat. Fundamentele voorzieningen zoals gezondheidszorg zijn met name op het platteland minimaal. De kindersterfte is hoog is en er komt relatief veel malaria voor. Als het om de lucratieve levering van troepen voor VN-vredesmissies gaat, staat Burkina Faso op de dertiende plaats in de wereld, maar het land heeft deze militairen dringend zelf nodig om de binnenlandse veiligheid te verbeteren.

Door dit alles heeft de terrorismedreiging zich van het grensgebied met Mali naar andere delen van het land uitgebreid. De regio Est, een van de dertien administratieve regio’s in het land, kent een plotselinge toename van terroristische aanslagen in een van de bekendste natuurgebieden van West-Afrika. Er zijn aanslagen geweest op lokale ambtenaren, scholen en leraren, die duiden op het begin van een opstand.

Deze verspreiding van terrorisme en de opening van een nieuw front in het oosten van het land hebben het gevaar van grensoverschrijdende aanvallen in Ghana, Benin en Togo vergroot – landen die het terrorisme tot nu toe grotendeels bespaard is gebleven

Deze verspreiding van terrorisme en 
de opening van een nieuw front in het oosten van het land hebben het gevaar van grensoverschrijdende aanvallen in Ghana, Benin en Togo vergroot – landen die het terrorisme tot nu toe grotendeels bespaard is gebleven. De afgelopen jaren hebben overheidsfunctionarissen in deze landen om de zoveel tijd gewaarschuwd dat ze informatie hadden over mogelijke aanvallen, maar die zijn tot op heden uitgebleven. Met groepen als ISGS en JNIM opererend in het grensgebied met Burkina Faso lijkt het gevaar van dergelijke aanvallen nu aanzienlijk reëler. Terrorisme-expert Jacob Zenn merkt op dat de bevolking in de noordelijke regio’s van alle drie de landen overwegend islamitisch is, waardoor radicalisering dreigt wanneer extremistische islamitische ideologieën er doordringen.

Om het toenemende terrorisme in Burkina Faso tegen te gaan en te voorkomen dat het zich verder uitbreidt, hebben zowel Frankrijk als G5 Sahel – een samenwerkingsverband van vijf landen in de Sahel die te kampen hebben met terrorisme – troepen ingezet in de regio, maar ze zouden hun inspanningen meer moeten richten 
op Burkina Faso in plaats van op Mali en Niger, zoals nu het geval is.

Er moeten ook hernieuwde inspanningen worden geleverd ter versterking van het veiligheidsapparaat van Burkina Faso en zijn vermogen om terroristische groeperingen op verantwoorde wijze te bestrijden. Daarnaast is meer tactische ondersteuning van buurlanden en internationale mogendheden gewenst om inlichtingen te verzamelen teneinde aanslagen te verijdelen.

De groeiende humanitaire nood van 
de getroffen bevolkingsgroepen in 
Burkina Faso moet dringend worden verlicht en terrorismebestrijdingsoperaties dienen doelgericht en humaan te zijn, terwijl het ook nodig is sociale programma’s te ondersteunen die gewelddadig extremisme bestrijden. Voor zowel Burkina Faso als zijn buren biedt deze aanpak de meeste hoop om het terrorismegevaar in te dammen.

Auteur: James Blake

Foreign Policy | Verenigde Staten | tweemaandelijks 
tijdschrift | oplage 106.000

Wetenschappelijk tijdschrift, opgericht in 1970 om het ‘debat te stimuleren over belangrijke kwesties van de Amerikaanse buitenlandse politiek’. Sinds 2008 eigendom van The Washington Post.

Dit artikel van James Blake verscheen eerder in Foreign Policy.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.