• Politiek
  • Venezuela: land van paradoxen

Venezuela: land van paradoxen

| Isaac Nahon-Serfaty | 03 mei 2016

De situatie in Venezuela is onhoudbaar geworden: huizenhoge inflatie, droogte en een gebrek aan basisproducten zoals melk en medicijnen. Volgens de Venezolaanse hoogleraar Nahon-Serfaty hebben Hugo Chavez en zijn opvolger Maduro er een grote tv-show van gemaakt en zijn ze vergeten te regeren.

De vraag die mensen me vaak stellen als ze horen dat ik Venezolaan ben luidt: ‘Hoe is het mogelijk dat een land dat zo rijk is aan olie, dat zo’n gunstige geografische ligging heeft, dat zo betrekkelijk dunbevolkt is, dat zo veel jonge mensen telt, dat zo’n heldhaftige geschiedenis heeft en dat ooit een redelijk functionerende democratie was – hoe komt het dat het nu zo’n ramp is? Daar is geen simpel antwoord op. Venezuela is een land van paradoxen. Het is waar dat het land heeft kunnen profiteren van enorme olie-inkomsten, vooral in de laatste jaren voordat de oliemarkt instortte. Het is zeker zo dat de natuurlijke omstandigheden van het land begerenswaardig zijn, met een Amazoneregenwoud, schitterende Caribische stranden, een indrukwekkend Andesgebergte en uitgestrekte vlakten tot zover het oog reikt. En het lijdt geen twijfel dat de bevolking jong is en de middenklasse tot de best opgeleide van heel Latijns-Amerika hoort.

Maar het is heel goed mogelijk dat diezelfde gunstige eigenschappen de kiem van alle kwalen vormden waaraan Venezuela lijdt, kwalen die nog verergerd zijn in de jaren dat het land geregeerd werd door Hugo Chávez. De olie (door Juan Pablo Pérez Alfonzo – de Venezolaanse oprichter van de OPEC – ‘het excrement van de duivel’ genoemd) is zowel een hefboom voor de economische ontwikkeling geweest als een bron van corruptie voor een maatschappij die parasitaire trekjes heeft. De natuurlijke gesteldheid van het land, die een bron zou moeten zijn van lokale voedselproductie, van een verantwoord en duurzaam toerisme, van hulpbronnen zoals waterkrachtcentrales, om maar eens een paar zegeningen te noemen, biedt heden ten dage de droeve aanblik van braakliggende landen, ingestorte stuwdammen en wegblijvende toeristen die zijn afgeschrikt door het geweld en het gebrek aan basisgoederen en -diensten.

Aquarium

Wat is er met Venezuela gebeurd? Het antwoord is niet eenvoudig. Misschien dat een vergelijking – die ongetwijfeld mank gaat – deze paradox enigszins kan verklaren.

Stel je een aquarium voor en verplaats je in de toeschouwers die van buitenaf naar dit aquarium kijken. De regeringsvorm die Venezuela de afgelopen zeventien jaar heeft gehad is door de onderzoeksjournalist Andrés Cañizález omschreven als een ‘mediarepubliek’. Chávez regeerde via de televisie. Zijn lange uitzendingen op zondag en zijn zogenaamde cadenas (waarbij zijn performance verplicht door alle radio- en tv-stations moest worden uitgezonden) waren het exclusieve toneel van El Comandante, waarop hij confiscaties afkondigde, prijzen vaststelde, subsidies toekende, rechters veroordeelde als hun vonnis hem niet beviel (dat deed hij met de vrouwelijke rechter Afuini), leden van de oppositie gevangen zette, ambtenaren ontsloeg en nationale en internationale bestuurders beledigde. Chávez maakte van zijn tv-regering ook een podium om maar een eind weg te kletsen met zijn pies- en poepgrappen (iedereen zal zich de uitzending nog herinneren waarin hij ‘zo nodig moest’), zijn goedpraten van misdaden (hij gebruikte het woord ‘goeddadigers’ voor de misdadigers die het Venezolaanse volk terroriseren) en zijn met een magisch-religieus sausje overgoten rituelen, zoals de profanatie van het graf van Bolívar.

Het aquarium dat de Venezolaanse regering de afgelopen jaren is geweest, heeft alle trekken van een horrorshow

Maduro gaat op dezelfde mediavoet verder, maar met minder succes dan zijn leermeester Chávez. De huidige president van Venezuela danste in 2014 met zijn vrouw op het eerste tv-net terwijl zijn trawanten en paramilitairen, beter bekend als de 
‘collectieven’, demonstrerende jongeren vermoordden. Ook Maduro heeft zich live in directe uitzendingen beledigend uitgelaten en alle revolutionaire barbaarsheden goedgepraat.

Het aquarium dat de Venezolaanse regering de afgelopen jaren is geweest, heeft alle trekken van een horrorshow. Het land is getuige geweest van een spektakelbewind waarbij alle instellingen verloederden, de wet met voeten werd getreden en misdaden goedgepraat, waarin leden van de regering zichzelf tegenspraken, liederlijke taal uitsloegen en bijwijlen een verbijsterende onwetendheid en onkunde aan de dag legden. Wat gebeurt er buiten het aquarium? Er is natuurlijk een relatie tussen binnen en buiten. Zoals de mystici en de alchemisten zouden zeggen met betrekkingen tot het ‘hogere’ en het ‘lagere’: wat we in het aquarium zien – zichtbare ontaarding – correspondeert met wat de Venezolanen buiten het aquarium ervaren: een razendsnelle maatschappelijke ontaarding die zich uit in lynchpartijen, plunderingen, massale criminaliteit, ontvreemding van publieke gelden, smokkel, zwarte markten, gebrek aan medicijnen en voedingswaren, kilometerslange rijen voor basisgoederen – de lijst van calamiteiten is eindeloos.

Het aquarium van Venezuela is een tweerichtingsverkeer. Om te ontsnappen uit die nachtmerrie waarin de hele tragedie zichtbaar is voor degenen die eronder lijden (met uitzondering van de geprivilegieerden die het land naar de knoppen helpen en een handvol chavistische fanatici), is het nodig om van binnenuit, dat wil zeggen vanuit de maatschappelijke instellingen en vooral vanuit de uitvoerende macht, een andere regeringsvorm te projecteren die waardigheid verleent aan het openbaar ambt en aan het taalgebruik, maar die vooral respect betoont voor de Venezolanen als burgers die het recht hebben in vrijheid over hun toekomst te beschikken.

Auteur: Isaac Nahon-Serfaty

Isaac Nahon-Serfaty is associate professor aan de Universiteit van Ottawa, Canada.

El País Internacional
Spanje | dagblad | oplage 397.000

Opgericht in 1976, is van doorslaggevende betekenis geweest h2. voor de overgang van dictatuur naar democratie. Prachtige tabloidkrant met exquise journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers.

Muurschildering van Nicolas Maduro 
en Hugo Chavez in Caracas, Venezuela. – © Gregorio Marrero / Getty
Muurschildering van Nicolas Maduro 
en Hugo Chavez in Caracas, Venezuela. – © Gregorio Marrero / Getty

CONTEXT: 700 procent inflatie

Het IMF verwacht voor het land van president Nicolás Maduro een inflatie van 700 procent – het meest in het oog springende cijfer in het halfjaarlijkse rapport Regional Economic Outlook: Western Hemisphere.

‘De economie van Venezuela is verder achteruitgegaan, met slepende binnenlandse politieke onlusten en een aanhoudend begrotingstekort (…) De deviezenreserve is voornamelijk gebruikt voor de import van primaire levensbehoeften ten koste van de import van halffabricaten en kapitaalgoederen. De productiviteit is sterk afgenomen (…)

Het IMF, dat stelselmatig onder vuur genomen wordt door president Maduro, stelt dat Venezuela hervormingen moet doorvoeren om de monetaire financiering van het begrotingstekort te verminderen. Wil Venezuela macro-economische stabiliteit verkrijgen, dan zal het land volgens het internationaal orgaan ook een einde moeten maken aan de prijscontrole en de veelheid van wisselkoersen, en zal het de regelgeving op alle niveaus moeten hervormen. ‘Vooral zal een inspanning moeten worden geleverd voor een solide sociale zekerheid ter bescherming van de allerzwaksten.’

Dit artikel van Isaac Nahon-Serfaty verscheen eerder in
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 heeft 1000 nieuwe leden nodig

Deze maand bieden wij daarom een deel van onze artikelen gratis aan. Zo kunt u vast kennismaken met ons aanbod. Leden blijven toegang houden tot onze maandelijkse digitale editie en het archief.