Waarom 2017 het jaar is dat Sisi ten val komt

Middle East Eye

| Amr Khalifa | 23 januari 2017

Het moet wel raar lopen, wil Abdel Fattah al-Sisi aan het eind van dit jaar nog president zijn van Egypte, schrijft freelancejournalist Amr Khalifa. Zijn economische beleid is rampzalig en hij heeft steeds minder vrienden.

Traditioneel begint een nieuw jaar met hoop. Maar sinds de machtsgreep van Abdel Fattah al-Sisi is hoop in Egypte schaars geworden. Voor velen is het niet langer de vraag of Sisi moet vertrekken – maar wanneer en hoe dit zal gebeuren, en wie hem zal vervangen. Onlangs sprak ik een kennis, en al snel bleek dat dit gebrek aan hoop – en een toenemende woede – gemeengoed zijn geworden in ons land. ‘Drie jaar geleden kocht je een wasmachine voor 3500 Egyptische pond [175 euro],’ vertelde hij me. ‘Die kost nu 17.000 pond [850 euro].’

En dan is mijn vriend nog een stuk beter af dan veel Egyptenaren uit de middenklasse. Je moet, zoals zij, bezig zijn kopje onder te gaan om te begrijpen wat voor grimmigs er in het verschiet ligt: zonder snelle en duidelijke hervormingen is het onwaarschijnlijk dat Sisi het jaar als president afmaakt.

Militaire mentaliteit

Delen we het tijdperk-Sisi in tweeën, dan kunnen we vaststellen dat zijn eerste mislukkingen voortkwamen uit zijn militaire mentaliteit. Als een hamer dreef hij elk obstakel als een spijker de grond in. Of die ‘spijkers’ nu vreedzame Egyptische burgers met een islamitische levensovertuiging waren, of activisten met revolutionaire neigingen, intellectuelen, journalisten of anderszins – Sisi had bij zijn ambtsaanvaarding kennelijk besloten dat zijn stem de enige was die de Egyptenaren voortaan nog mochten horen. Sommigen opperden dat hij zichzelf zag als de nieuwe Nasser: een nationalistische autocraat die Egypte zou redden van economische en politieke neergang, maar dan wel volgens een methode die geen greintje kritiek verdraagt.

Het stond vast dat Sisi tot het handjevol mensen behoorde dat bevel had gegeven voor het bloedbad van Rabaa, waarbij ruim duizend Egyptenaren omkwamen. Toch kon hij zonder problemen president worden. De algemene verwachting was namelijk dat hij Egypte zou verlossen van de Moslimbroederschap. Maar het is één ding om met ijzeren vuist een groepering neer te slaan die de doodzonde had begaan om politieke oplossingen via een religieus infuus toe te dienen. Het is iets anders om te voorkomen dat het land in elkaar stort.

Een groenten- en fruitverkoper in de zogenoemde ‘dodenstad’ in Cairo. – © Chris McGrath / Getty
Een groenten- en fruitverkoper in de zogenoemde ‘dodenstad’ in Cairo. – © Chris McGrath / Getty

Nadat het regime eerst systematisch meer dan zestigduizend Egyptenaren had opgesloten vanwege hun politieke standpunten, begon men met het muilkorven van ngo’s en de media. Sommige Sisi-aanhangers stelden dat een corrupte minderheid binnen de Sisi-entourage verantwoordelijk is voor dit harde optreden. Sisi zelf houdt vol dat Egyptische journalisten een ongeëvenaarde vrijheid genieten. ‘Ik wil niet overdrijven…’ zei hij in september 2015. Om precies dát te doen door te vervolgen: ‘Maar de vrijheid van meningsuiting in Egypte is ongekend.’

De feiten spreken een andere taal. Reporters Sans Frontières [Verslaggevers Zonder Grenzen] omschreef Sisi een paar maanden geleden nog als een aartsvijand van de persvrijheid. De rampzalige investering in het Suezkanaal laat perfect zien waar dit toe kan leiden. Het project kostte 8 miljard dollar. Verspild geld, want de nieuwe waterweg leidde slechts tot 0,0033 procent meer tolbetalende schepen. Als Egyptische journalisten de vrijheid hadden gehad het project te onderzoeken en lezers erover te informeren voordat het zijn beslag kreeg, dan hadden we nu, in een periode van ongekende economische crisis, misschien een extra potje van 8 miljard euro gehad.

De tweede helft van het Sisi-tijdperk werd getekend door de volslagen mislukking van zijn economische beleid, nog verergerd door de rampzalige manier waarop hij buitenlandse betrekkingen onderhield, met name in de belangrijke Golfregio, waar het geloof in zijn evident overschatte leiderschap gaandeweg is verdwenen. Als een Egyptenaar uit de betere kringen de politieke en economische situatie al als instabiel beschouwt, hoe zal het dan de overgrote meerderheid van de Egyptenaren het afgelopen jaar te moede zijn geweest onder Sisi? Door in die beide cruciale kampen politieke aanhangers en invloed te verliezen, heeft Sisi zichzelf in de nesten gewerkt. Veel mensen in de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië die hem ooit steunden, leden van de Egyptische zakelijke elite en de gegoede burgerij, en niet te vergeten de 27 miljoen arme Egyptenaren, onder wie veel christenen: ze voelen zich allemaal door Sisi in de steek gelaten en zoeken in hoog tempo hun heil elders.
‘Ik weet niet hoe 2016 voor u was, maar voor mij was het een verschrikking’, tweette de Egyptische multimiljardair Naguib Sawiris eind december.

Er komt een punt dat zo veel Egyptenaren het koud hebben, honger lijden en boos zijn, dat geen enkele politieke of veiligheidsmaatregel de vloedgolf nog zal kunnen tegenhouden

Mocht Sisi in 2018 weer gewoon burger zijn, of eenzelfde lot ondergaan als zijn twee voorgangers en in de gevangenis belanden, dan zal de economische toestand hem de kop hebben gekost. Sinds de veelbesproken devaluatie van het Egyptische pond, die het IMF als voorwaarde bedong voor een lening van 12 miljard dollar, zijn de rentetarieven omhooggeschoten.

Toen ik in november enkele analisten sprak, deden de meesten twee voorspellingen: de inflatie en de prijzen zouden in Egypte omhoogschieten. En als gevolg daarvan zouden sociale vangnetten essentieel worden. Helaas voor het land en waarschijnlijk ook voor Sisi is de eerste voorspelling uitgekomen. De inflatie is met ten minste 20 procent gestegen – maar van noemenswaardige sociale vangnetten is geen sprake.

Hoe snel alles is achteruitgaan, bleek toen ik laatst via Skype met een Egyptische vrouw sprak. Ik zag dat ze een trui droeg en een deken over zich heen had. Ik wist dat het koud was in Caïro, dus vroeg ik haar waarom ze de verwarming niet aan had. Haar antwoord was veelzeggend: weet je hoe duur elektriciteit is geworden? Onder Sisi moeten Egyptenaren keuzes maken die indruisen tegen de menselijke waardigheid. Er komt een punt dat zo veel Egyptenaren het koud hebben, honger lijden en boos zijn, dat geen enkele politieke of veiligheidsmaatregel de vloedgolf nog zal kunnen tegenhouden.

Vertoruwde dynamiek

Wat Sisi’s politieke einde verder bespoedigt, is een onvermogen de natie op een andere manier te leiden dan als militair. De generaal, die goed wist dat zijn land bezig was naar de economische kelder te zinken, presteerde het toch om in 2015 voor bijna 12 miljard dollar wapens te kopen. Nu Egyptenaren uit alle lagen van de bevolking problemen hebben om rijst, suiker, thee en bakolie te kopen vanwege exploderende prijzen en een gebrek aan voorraden, is het niet meer dan logisch dat de woede zal overkoken. Zeker als men bedenkt dat er miljarden zijn besteed aan wapens waarmee de repressie kan worden gehandhaafd. Dit is een vertrouwde dynamiek voor dictaturen wereldwijd, en een met een vaak voorspelbare uitkomst.

Wie het verhaal van Sisi wil begrijpen, moet bedenken dat politiek en het behoud van macht een kwestie zijn van allianties en relatiebeheer, in een samenspel dat zo ingewikkeld is als Rubiks kubus. Zijn voorganger Morsi joeg veel te veel machtige kampen tegen zich in het harnas en betaalde daarvoor de prijs. Sisi is deze les vergeten. Het komende jaar zal hij er weer aan herinnerd worden. Hij zal een voetnoot in de geschiedenis worden op het moment dat bepaalde mensen bij de politie of in de hiërarchie van het leger beginnen in te zien dat zijn presidentschap strijdig is met hun belangen.

Niemand kan redelijkerwijs zeggen wanneer Sisi ten val zal komen. Wanneer, hoe en door wie: de antwoorden op deze drie vragen zijn nog in nevelen gehuld. Zoveel is zeker: in plaats van te proberen een groot aantal beleidsfouten te corrigeren, zet Sisi de mars naar de afgrond voort met zijn kenmerkende tragikomische flair. Houdt hij dit tempo aan, dan zal de voorspelling voor dit nieuwe jaar uitkomen, ruim voor het ten einde is.

Auteur: Amr Khalifa
Vertaler: Carl Stellweg

Middle East Eye
Verenigd Koninkrijk | middleeasteye.net

Gebeurtenissen in ‘Midwest-Azië’, o.l.v. David Hearst, afkomstig van The Guardian.
Dit artikel van Amr Khalifa verscheen eerder in Middle East Eye.
Recent verschenen