• 360 Magazine
  • Europa
  • Waarom de bestorming van het Capitool Poetin en Navalny zorgen baart

Waarom de bestorming van het Capitool Poetin en Navalny zorgen baart

© ANP
360 Magazine | Amsterdam | 19 januari 2021

Het tijdperk Trump is voor zeker vier jaar ten einde, met als treurig slotakkoord de bestorming van het Capitool door zijn aanhangers. Zowel Vladimir Poetin als diens opponent Aleksj Navalny volgden de ontwikkelingen met argusogen. Volgens analisten betrekken ze de gebeurtenissen van 6 januari in Washington vooral op zichzelf.

‘Aanhangers van Donald Trump gingen tekeer in het Capitool, en het is je vergeven als je denkt dat de Russische president Vladimir Poetin zich opgetogen in de handen wreef’, schrijft journalist Leonid Ragozin in een analyse voor de politieke website Politico. ‘De chaos, verwarring en vernietiging kunnen tenslotte worden gezien als het hoogtepunt van de langlopende pogingen van het Kremlin om de Amerikaanse democratie te ondermijnen.’ 

‘De gebeurtenissen in Washington laten zien dat het Amerikaanse verkiezingsproces archaïsch is, niet aan moderne eisen voldoet en vatbaar is voor schendingen’

Natuurlijk was er nogal wat Russisch leedvermaak, aldus Ragozin. Zo liet Maria Zakharova, woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken weten: ‘De gebeurtenissen in Washington laten zien dat het Amerikaanse verkiezingsproces archaïsch is, niet aan moderne eisen voldoet en vatbaar is voor schendingen’, zo schreven The Moscow Times en Al Jazeera.

Ragozin haalt de hooggeplaatste medewerker Buitenlands Beleid Konstantin Kosachev aan die op Facebook schreef: ‘De VS hebben het vermogen verloren om hun eigen koers uit te stippelen en daarmee om dat voor anderen te doen.’ Kosachev trok ook vergelijkingen met de revolutie van 2014 in Oekraïne, die president Viktor Janoekovitsj verdreef en Poetin ertoe bracht de Krim te annexeren. 

Herinnerend aan de toenmalige Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Victoria Nuland, die koekjes uitdeelde aan demonstranten in het centrum van Kiev, vroeg Kosachev zich af wat Amerikanen ervan zouden vinden als buitenlandse functionarissen nu hetzelfde zouden doen met Trump-aanhangers op de trappen van het Capitool. Zouden ze nog steeds zeggen: ‘Het volk heeft altijd gelijk?’

Dubbelhartigheid

In zijn analyse stelt Ragozin dat dergelijke overpeinzingen louter op het Russische thuisfront zijn gericht, met als doel om de schijnbare dubbelhartigheid van het Amerikaanse politieke establishment aan te tonen. Enerzijds steunden Amerikanen immers de Oekraïne-revolutie in 2014 en werd een oogje dichtgeknepen voor de extreemrechtse radicalen die daarbij een rol speelden. Anderzijds worden Trump-aanhangers die het resultaat van de Amerikaanse presidentsverkiezingen aanvechten nu bestempeld tot ‘criminelen en terroristen’.

Maar dergelijke Kremlin-propaganda is een valse vergelijking, vindt Ragozin, bedoeld om het verhaal van de opstand in Oekraïne af te schilderen als een door de VS gesteunde fascistische coup, die de Russische interventie daarna rechtvaardigde. Hoe dan ook, schrijft hij, hoezeer het Kremlin ook plezier beleefde aan het drama in Amerika, de scènes van de gewelddadige chaos in Washington zijn ook de ergste nachtmerrie voor de Russische machtshebbers. 

Onder de aanhangers van Poetin in Moskou bleef de reactie dan ook gematigd, omdat staatspropagandisten op een dun koord balanceren. Uiteraard omhelzen ze alle mogelijkheden om Amerika te ontregelen, maar tegelijkertijd doen ze er alles aan om soortgelijke onrust in hun eigen land te voorkomen.

Paranoïde over ‘kleurenrevoluties’

Van Poetin is bekend dat hij paranoïde is over ‘kleurenrevoluties’, zoals die in Oekraïne. Sterker nog, volgens Ragozin bepaalt die angst zijn buitenlandse en binnenlandse beleid. In de bestorming van het Capitool in Washington zag Poetin dan ook het bewijs dat marginale, extreemrechtse aanhangers van een partij of een politieke leider zomaar kunnen toeslaan en chaos en wanorde aanrichten. 

In de afgelopen twee decennia heeft Poetin ultranationalistische groepen en denkers het hof gemaakt. Om zich van hun steun te verzekeren heeft hij aspecten van hun extreemrechtse ideologie overgenomen, inclusief de retoriek van ‘traditionele christelijke waarden’ en anti-LGBTQ-standpunten. De steun van deze groepen voor Poetin is ondertussen altijd twijfelachtig en ongrijpbaar geweest, aldus Ragozin. 

Poetin zag tijdens de revolutie in Oekraïne tot zijn schrik dat extreemrechts zeer efficiënte milities kan vormen

Bij antiregeringsprotesten in Moskou in 2011 en 2012 sloot een groot aantal prominente extreemrechtse figuren zich aan. Poetin zag tijdens de revolutie in Oekraïne tot zijn schrik dat extreemrechts zeer efficiënte milities kan vormen, die de doorslag kunnen geven in tijden van onzekerheid en wanorde. Daarom werden in Moskou prominente Russische extreemrechtse figuren gearresteerd of gedwongen naar Oekraïne te vluchten, waar ze zich aansloten bij nationalistische vrijwilligerseenheden zoals het Azov-bataljon.

Maar ook degenen die Poetin trouw bleven en zich bij de door Rusland ondersteunde strijdkrachten in Donbas voegden, werden argwanend bekeken, in de wetenschap dat de alliantie tussen het Kremlin en extreemrechts afhangt van tal van voorwaarden en zeker niet onbreekbaar is. Illustratief is dat Igor Girkin, een malafide Russische huurling die actief is in Oost-Oekraïne, in een interview in 2017 naar Poetin verwees als ‘de hoer van Amerika’.

Reagerend op de gebeurtenissen in Washington schreef de rechtse denker Dmitry Olshansky, een verstokt aanhanger van Poetins oorlog in Oekraïne, dat ‘mensen met hoorns en geschilderde gezichten’ in het Capitool in feite westerse kernwaarden verdedigden tegen het ‘Sovjet-kalifaat’. Leedvermaak van het Kremlin, zei ook hij, was voorbarig omdat soortgelijke gebeurtenissen net zo goed in Rusland zouden kunnen voorkomen.

‘Net als Trump heeft Poetin nauwelijks de controle over de dreiging die hij heeft helpen ontketenen’

Ultranationalisten en neonazi’s die Rusland zijn ontvlucht en dus niet worden geremd door angst voor vervolging, waren nog uitgesprokener in hun steun voor de acties van de Amerikaanse extremisten. Zo verklaarde Wotanjugend, een neonaziplatform van voortvluchtige Russen in Oekraïne: ‘Fashington is in beslag genomen’.

Kortom, concludeert Ragozin, ‘Amerika is uiteindelijk niet het enige land dat kampt met een golf van rechtsextremisme dat gedijt op politieke onrust en dromen van een gewapend conflict. Net als Trump heeft Poetin geprobeerd hun woede ten eigen voordele te gebruiken. En net als Trump heeft hij nauwelijks de controle over de dreiging die hij heeft helpen ontketenen.’

Muilkorving

Ook Poetins luis-in-de-pels Aleksej Navalny, die deze week onmiddellijk bij zijn terugkeer in Moskou werd gearresteerd, betrok de gebeurtenissen in Washington op zijn eigen situatie. In zijn opinieartikel voor TwinCitiesPioneerPress schrijft columnist Leonid Bershidsky dat Navalny zich zorgen maakt over het besluit van Twitter om het account van Donald Trump te sluiten.

‘Navalny is geen Trump-fan’, aldus Bershidky. ‘De reden dat hij zich zorgen maakt, is dat de manier waarop Amerikaanse techbedrijven Trump en zijn meest radicale aanhangers hebben aangepakt, kan leiden tot zijn eigen muilkorving in Rusland, waar hij al geen toegang heeft tot door de staat gecontroleerde media. Hij moet vertrouwen op voornamelijk in de VS gevestigde sociale netwerken als YouTube, Facebook, Twitter om zijn boodschap te verspreiden.’ 

‘Ik krijg hier jarenlang elke dag doodsbedreigingen en niemand wordt door Twitter aangepakt’

Die zorgen van Navalny zijn terecht, volgens Bershidsky. ‘Naar mijn mening was de beslissing om Trump te verbieden gebaseerd op emoties en persoonlijke politieke voorkeuren’, schreef Navalny op Twitter. ‘Vertel me niet dat hij is verbannen wegens het overtreden van Twitter-regels. Ik krijg hier jarenlang elke dag doodsbedreigingen en niemand wordt door Twitter aangepakt (niet dat ik erom vraag).’

Navalny voegt eraan toe: ‘Twitter is natuurlijk een privébedrijf, maar we hebben in Rusland en China veel voorbeelden gezien van dergelijke privébedrijven die de beste vrienden en supporters van de staat worden als het gaat om censuur. (…) Dit precedent zal worden uitgebuit door vijanden van de vrijheid van meningsuiting in de hele wereld. Ook in Rusland. Elke keer dat ze iemand het zwijgen willen opleggen, zullen ze zeggen: “Dit is gewoon een gangbare praktijk, zelfs Trump werd geblokkeerd op Twitter”.’

Openingsbeeld: Politieagenten patrouilleren buiten het detentiecentrum Matrosskaya Tishina is Moskou, waar de vastgehouden Russische oppositieleider en anticorruptieactivist Alexei Navalny wordt vastgehouden sinds zijn aankomst vanuit Duitsland, 19 januari 2021. – © EPA / YURI KOCHETKOV

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.