• The Washington Post
  • Cultuur
  • ‘Waarom heb je dat gedaan?’

‘Waarom heb je dat gedaan?’

The Washington Post | Washington D.C. | Jessica Contrera | 04 maart 2019

Zijn broer heeft bekend veertien leerlingen en drie stafleden te hebben doodgeschoten op Marjory Stoneman Douglas High School in Parkland, Florida. Maar het is de enige familie die Zach Cruz nog heeft.

Hij houdt zijn blik omlaag gericht als hij het gerechtsgebouw in loopt, want hij weet dat mensen hem zullen aanstaren als ze hem zien. Hij maakt zijn zakken leeg bij de beveiliging en haast zich de lift in. Hij trekt aan de stropdas, die hij heeft geleend omdat hij zijn pak is vergeten. Hij heeft een bloedhekel aan pakken. Hij heeft een bloedhekel aan dit allemaal. Maar voor zijn broer komt hij telkens weer opdagen.

De lift uit, de gang af, langs de verslaggevers en naar de deuren met politiemensen ervoor. Die doen een stap opzij en hij gaat de rechtszaal binnen.

Daar, in een rode overall, zit zijn broer Nikolas Cruz, die heeft bekend dat hij op zijn vroegere middelbare school een bloedbad heeft aangericht.

Veertien leerlingen en drie stafleden vonden de dood op die Valentijnsdag op Marjory Stoneman Douglas High in de stad Parkland. Zeventien anderen raakten gewond en hebben blijvende littekens overgehouden, fysiek en mentaal. Het leven van nog eens honderden mensen is totaal overhoop gegooid: ouders die opeens hun kinderen misten, leerlingen die overdag actie voerden voor beheersing van de wapenverkoop en ’s nachts kampten met paniekaanvallen, beveiligers die tijdens de schietpartij in de buurt waren en zware kritiek hebben gekregen vanwege de keuzes die ze in de chaos maakten.

Verstoten

Sommige van die mensen zitten hier in de rechtszaal, en naast hen in een bank schuift nu iemand wiens leven op die dag ook is ontspoord. Zachary Cruz was 17 jaar toen zijn oudere broer een van de dodelijkste schoolschutters in de Amerikaanse geschiedenis werd.

In de maanden na de schietpartij is Zach verstoten door zijn gemeenschap, onvrijwillig opgesloten in een psychiatrische instelling, twee keer gearresteerd, uit het huis van zijn pleegmoeder geschopt, opgevangen door vreemden die hem mee hebben genomen naar Virginia, 1600 kilometer ten noorden van hier, en van medeplichtigheid beschuldigd, niet zozeer door anderen, maar door zichzelf.

Hij rekt zijn nek om zijn broer beter te kunnen zien. Nik heeft een nieuwe bril op. Zach ziet dat zijn haar weer kort geschoren is.

Zach blijft proberen oogcontact te maken. Maar Nik houdt zijn hoofd naar opzij gekeerd en kijkt van hem weg.

‘We willen graag een datum voor de rechtszaak hebben om naartoe te werken,’ zegt een aanklager tegen de rechter. Het openbaar ministerie van Florida, berucht om zijn terdoodveroordelingen, wil die ook voor de twintigjarige Nik eisen. ‘Het is nu bijna een jaar geleden dat dit incident plaatsvond.’

Zach kijkt weer omlaag naar zijn skateboardschoenen. Hij en Nik hebben hun biologische ouders nooit gekend, en hun adoptieouders zijn dood. Zach is in zijn eentje deel gaan uitmaken van de groeiende groep mensen van wie een broer of een zoon massamoordenaar is geworden. Maar toch ligt het voor hem iets anders dan voor de familieleden van de Colombine-, Virginia Tech- en Sandy Hook-schutters: zijn broer leeft nog, voorlopig.

En dat houdt in dat Zach heeft moeten kiezen. Als hij Nik steunde, verbond hij zichzelf voorgoed met de gruwelijke misdaad die zijn broer heeft begaan. Als hij afstand nam, liet hij de enige echte familie die hij bezat in de steek.

‘Ik draag het altijd met me mee. Elke dag. Het valt niet te vergeten,’ zegt Zach nu. ‘Ik zit klem tussen mijn liefde voor hem en mijn haat om wat hij heeft gedaan.

De openbaar aanklager praat maar door. De rechter knikt mee. En Zach kijkt om de paar minuten op, in de hoop dat zijn broer merkt dat hij er nog is.

Nikolas Cruz wordt de rechtszaal in begeleid voor een zitting over de vraag of hij onder toezicht moet blijven staan van een officier die hem naar zijn zeggen mishandeld heeft. – John McCall / South Florida Sun-Sentinel via AP / HH
Nikolas Cruz wordt de rechtszaal in begeleid voor een zitting over de vraag of hij onder toezicht moet blijven staan van een officier die hem naar zijn zeggen mishandeld heeft. – John McCall / South Florida Sun-Sentinel via AP / HH

Die middag van 14 februari 2018 is Zach op de plek waar hij bijna altijd te vinden is. Hij kent de kromming van elke daling en stijging in het skatepark, het geluid dat zijn board maakt als het langs het metaal schuurt, de prikkeling van een val die betekent dat hij zijn trick bijna heeft volbracht.

Skaten is al Zachs manier om aan alles te ontsnappen sinds de dag dat zijn moeder, Lynda Cruz, op een rommelmarkt haar hand over haar hart streek en zijn eerste skateboard voor hem kocht. Hij nam het mee naar het huis met vijf slaapkamers in Parkland waar de jongens zijn grootgebracht, en spoot het goudkleurig.

Lynda en Rogers Cruz hebben eerst Nik geadopteerd, als baby. Zeventien maanden later, als ze horen dat Niks biologische moeder weer een kind heeft gekregen, nemen ze ook Zachary in huis.

De twee broers lijken nauwelijks op elkaar. Nik heeft een bleke huid, lichtbruine ogen en steil haar. Zach heeft een karamelkleurige huid en dikke krullen en neemt daarom aan dat zijn vader zwart was. Lynda weigert het te vertellen.

Ze vertelt de jongens pas dat ze geadopteerd waren als ze al in de bovenbouw van de lagere school zitten, lang nadat Roger in 2004 is overleden aan een hartaanval. Zach is pas vier als hij sterft en hun gezin achterblijft zonder zijn inkomen en zijn stabiliserende aanwezigheid. Het enige dat Zach zich nog van zijn vader herinnert is hoe die hem altijd optilde, Zachs voetjes bovenop die van hemzelf zette en dan met hem de kamer rond danste.

Kleine, liefdevolle gebaren

Hun jongste jaren zitten vol met zulke kleine, liefdevolle gebaren. Als de jongens nog peuters zijn, fotografeert Lynda hen in bad, Nik met zijn armen om Zach heen.

Als ze groter worden, zeuren ze altijd net zo lang tot Lynda met hen maar Liberty Park gaat, waar een groot houten klimtoestel staat en waar in het hek de namen staan gekerfd van buurtbewoners die geld voor het park hebben gedoneerd. Dan rennen de jongens daarheen om hun eigen namen op te zoeken, die naast elkaar geschreven staan.

Ze leren verantwoordelijkheid dragen door zelf voor hun honden te zorgen, de aanhalige retriever-kruising Maisey en de energieke terriër Kobe.

Dan komen de dagen waarop ze samen naar de bushalte lopen, urenlang Halo spelen op de Xbox, eendrachtig kreunen als Lynda die uit het stopcontact trekt, omdat ze volgens haar energie verspillen.

Ze hebben geen idee hoe ziek ze is als zij in het najaar van 2017 naar een CVS-kliniek gaat omdat ze denkt dat ze griep heeft. De kliniek belt een ambulance en stuurt haar door naar het ziekenhuis, waar ze sterft aan longontsteking. Zach is degene die Nik moet vertellen dat ze is overleden.

De jongens komen in huis bij een vriendin van hun moeder, Rocxanne Deschamps, die drie kwartier van hun oude huis woont, dichter bij het strand. Nik trekt al binnen een paar weken bij een vriend in. Zach blijft, en schrijft zich in bij een online school om zijn eindexamenjaar af te maken. Maar de meeste dagen trekt hij erop uit met zijn skateboard.

Geen grap

Dan, op die februarimiddag, verschijnt Deschamps bij het skatepark, rolt bijna de auto uit en holt naar hem toe.

‘Ze was totaal hysterisch,’ herinnert Zach zich. ‘Ze bleef maar zeggen: “Weet je wat er is gebeurd?”’

Ze duwt hem haar telefoon in handen. Op het scherm staat een foto van Nik, met daarbij de kop: ‘Schietpartij op school.’

‘Eerst dacht ik dat het een grap was,’ zegt Zach nu. Maar er verschijnen nog tientallen artikelen waarin zijn broer als de vermoedelijke schutter wordt genoemd.

Zachs lichaam brengt hem naar de auto, terug naar de stacaravan van Deschamps en naar het politiebureau, terwijl zijn geest wordt bestookt door herinneringen die het hele verhaal van hun jeugd vertellen: Hoe Nik, als de jongens bij de bushalte aankomen, altijd naar de overkant van de straat sluipt, omdat hij niet bij de andere kinderen wil staan, en Zach dan niet met hem mee gaat. Hoe Nik na hun Halo-games soms begint te schreeuwen, tegen deuren te rammen en met een mes in stoelkussens te steken, tot hun moeder de politie belt. Ze belt soms ook de politie voor Zach, als die zonder toestemming laat van huis wegblijft. Hoe hij soms, als hij thuiskomt, Nik met zijn geweer door het huis ziet lopen terwijl hij doet of hij onzichtbare mensen neermaait, al blèrend: ‘Pumped Up Kicks’, een liedje over een jongen die fantaseert dat hij schoolschutter wordt.

Eén keer heeft Zach stiekem in Niks telefoon gekeken en daar berichten gevonden die zijn broer blijkbaar aan zichzelf heeft gestuurd. ‘Ik ga naar die school toe,’ heeft Nik geschreven. ‘Ik ga ze allemaal doodschieten.’ Zach heeft het aan niemand verteld.

Op dat moment lijkt het alleen maar stom – gênant eigenlijk: gewoon Nik die probeert mensen op stang te jagen.

Maar nu zit er een rechercheur tegenover Zach, die vraagt of hij geweten heeft wat Nik van plan was. In een transcript van hun gesprek, dat later door het openbaar ministerie wordt vrijgegeven, waarschuwt de rechercheur Zach dat de autoriteiten Niks telefoon gaan uitkammen.

‘Staat er niks op zijn telefoon waaruit blijkt dat jij wist dat hij dit vandaag zou gaan doen?’ vraagt de rechercheur.

‘Nee,’ antwoordt Zach. ‘Dat garandeer ik.’

Bijna twee uur lang zit Zach te stotteren en te stamelen, in kringetjes te praten, te proberen dingen uit te leggen.

‘U moet begrijpen dat hij, nou ja, dat besef ik nu, dat hij niet echt slecht is,’ zegt Zach. ‘Ik heb gewoon – ik weet het niet. Ik voel me ellendig omdat ik het idee heb dat ik, nou ja, geen echte broer voor hem ben geweest. Ik heb het idee dat ik min of meer heb toegelaten dat mensen hem uitlachten. Dat ik mensen hem – dat ik niet voor hem op ben gekomen.’

‘Tja, achteraf wordt er altijd van alles duidelijk,’ zegt de rechercheur. ‘Je kunt jezelf niet de schuld geven voor zoiets als dit.’

‘Ik bedoel,’ zegt Zach, ‘dat ik het tegen iemand had kunnen zeggen, nou ja… toen ik vond… toen ik zag…’

Hij vertelt de rechercheur over het geweer, het liedje, de tekstberichten.

‘Krijgt hij de doodsstraf?’ vraagt Zach.

Daar geeft de rechercheur geen antwoord op.

Aan het eind van hun gesprek heeft Zach nog één vraag: ‘Ik kan zeker niks doen om hem uit deze toestand te krijgen, hè?’

‘Nee,’ zegt de rechercheur. ‘Helaas niet.’


Maar wat hij wel kan doen, is met zijn broer gaan praten. Nu. Nik is in een andere ruimte urenlang verhoord, heeft beschreven wat hij heeft gedaan en maar door geëtterd over een demon in zijn hoofd die zei: ‘Burn. Kill. Destroy’; hij heeft zichzelf tegen zijn eigen hoofd geslagen en gefluisterd: ‘Ik wil nu alleen maar dood.’

Daarna heeft hij om een advocaat gevraagd, en dat betekent dat de rechercheur hem geen vragen meer mag stellen, voordat die erbij is. Maar hij kan wel Zach bij zijn broer laten, en meekijken om te zien wat Nik tegen hem zegt. Een videocamera in de kamer registreert alles, en later worden deze beelden – bewerkt door het OM – vrijgegeven aan de media.

‘Oké, Zach, ga daar maar zitten,’ zegt de rechercheur terwijl hij naar de plastic stoel tegenover Nik wijst. Zach gaat zitten en kijkt naar zijn broer. Nik heeft een lichtblauw ziekenhuishemd aan. Zijn handen zijn achter zijn rug geboeid. Zijn linkervoet is aan de vloer geketend.

‘Wat zou mama nu wel niet denken,’ zegt Zach op verdrietige toon. ‘Als ze nog…’

‘Dan zou ze huilen,’ zegt Nik meteen.

‘Mensen vinden je nu een monster,’ zegt Zach.’

‘Een monster?’ vraagt Nik.

‘Je gedraagt je helemaal niet als jezelf,’ zegt Zach, nu zichtbaar boos. ‘Waarom? Alsof wij… Zo ben jij niet. Alsof… Kom op. Waarom heb je dit gedaan?’

‘Het spijt me,’ fluistert Nik.

Zach kijkt omhoog naar het plafond. ‘Dit is echt geen spel hoor. Het is heus niet zo dat je straks wakker wordt en dat je hier dan uit bent,’ zegt hij. En dan komt er een andere herinnering aan Nik bij hem op. ‘Weet je nog, toen mam doodging? Weet je nog wat ik tegen je zei toen we door die gang liepen?’

Nik schudt zijn hoofd.

‘Je weet het natuurlijk niet meer omdat je alleen maar liep te vloeken,’ zegt Zach. ‘Ik zei tegen je toen we door die gang liepen dat we nu nog maar met zijn tweeën waren en dat ik je zou steunen.’

Zach buigt zich voorover. ‘Ik ken je, jij dacht natuurlijk dat je niemand had, maar ik, ik geef wél om je… Ik weet dat ik het, toen we nog op school zaten, liet lijken of ik de pest aan je had… maar eigenlijk deed ik maar alsof… ik wilde geen slappeling lijken. Ik hou echt heel veel van je.’

Nik begint te trillen.

‘Ik weet wat je vandaag hebt gedaan,’ zegt Zach. ‘Andere mensen kijken me aan of ik gek ben, alleen al omdat ik… en dat is niet zo, het kan me niet schelen wat andere mensen denken. Je bent mijn broer. Ik hou van je. Ik wil… ik wil dat je…’

Nik zit nu onbedaarlijk te huilen, met onbeheerste, gierende uithalen. Zach grijpt naar zijn hoofd. Hij slaat met zijn hand op de tafel en wendt zich tot de rechercheur.

‘Mag ik hem omhelzen?’ vraagt hij.

Hij staat op, gaat naar Nik toe en slaat allebei zijn armen om zijn broer heen.

Van 25 tot 500.000 dollar

Een maand later zitten er handboeien om die armen, vastgemaakt achter Zachs rug. Een agent leidt hem een patrouillewagen in, terwijl een tweede agent een pet van zijn hoofd rukt.

Iemand heeft Zach op zijn skateboard over de parkeerplaats van Stoneman Douglas High School zien rijden en de politie gebeld.

‘Ik wilde het alleen maar eens voor mezelf zien,’ heeft Zach tegen de agenten gezegd, maar ze hebben hem hem toch aangehouden wegens het ongeoorloofd betreden van het schoolterrein.

Zijn borgsom wordt vastgesteld op 25 dollar, het gewone bedrag in dit district voor een overtreding. Iemand betaalt diezelfde avond nog de borg uit naam van Zach. Maar het politiekorps van Broward County laat hem niet gaan.

De volgende dag staat Zach voor een rechter met achter hem drie agenten. Hij krijgt het gevoel dat ze denken dat hij gevaarlijk is. Dan hoort Zach de officier zeggen: ‘Je kunt bij hem precies dezelfde waarschuwingssignalen zien als bij zijn broer.’ Ze heeft het over zijn strafblad als jongere – hij is ooit met zijn skateboard over een politieauto gereden en heeft een keer iets bij Target gepikt. Ze zegt dat hij een bedreiging van ‘intimidatie en gevaar’ vormt voor de slachtoffers van Stoneman Douglas High.

De rechter verhoogt zijn borgsom tot 500.000 dollar.

Zach blijft tien dagen vastzitten – grotendeels in een psychiatrische instelling, gevolgd door eenzame opsluiting waarbij hij onder surveillance wordt geplaatst in verband met mogelijke zelfmoord, ook al houdt Zach zelf vol dat hij niet suïcidaal is.

‘Hij was bang, maar hij vormde absoluut geen gevaar voor zichzelf of anderen,’ zegt Joseph Kimok, die in die periode optrad als Zachs pro deo-advocaat.

Kimok zit in zijn kantoor aan Zachs zaak te werken, als hij onverwacht bezoek krijgt van twee advocaten van Nexus Services, een firma waarvan hij nog nooit heeft gehoord.

‘Ik kreeg het gevoel dat ze graag geïntroduceerd wilden worden bij Zach,’ vertelt Kimok nu. Nexus, zo ontdekt hij op internet, runt een bedrijf dat borgtochten betaalt en zo illegale vreemdelingen een uitweg uit de gevangenis biedt. Zij moeten dan bereid zijn een GPS-enkelband te dragen, die hen meer dan 400 dollar per maand kost. Actiegroepen en ook immigranten zelf vinden dat Nexus zo van deze illegalen profiteert – een beschuldiging die mede-oprichter en CEO van het bedrijf Mike Donovan als belachelijk en ongefundeerd van de hand wijst.

Terwijl Donovan te kampen heeft met rechtszaken van immigranten en onderzoeken door staats- en federale instanties, gebruikt hij de juridische pro deo-divisie van Nexus om in het hele land veelbesproken burgerrechtenzaken op zich te nemen.

‘We hebben de avond met Zach doorgebracht, om hem beter te leren kennen en om erachter te komen dat hij niet de boeman was die mensen van hem hadden gemaakt’

Nadat extreemrechtse ‘white supremacists’ in 2017 naar Charlottesville waren gekomen voor een protestdemonstratie die een dodelijke afloop kreeg, begon Nexus een rechtszaak tegen de gemeente en het hoofd van de politie omdat die de botsingen niet wisten te voorkomen. Toen de regering-Trump vorig jaar begon met het scheiden van immigrantengezinnen bij de Amerikaanse grens, stelde Nexus dit beleid aan de orde bij de rechter en nodigde hij journalisten uit om getuige te zijn van het emotionele weerzien tussen ouders en hun kinderen.

Nu wil Donovan Zach helpen. Als Zach een voorwaardelijke vrijlating krijgt aangeboden in ruil voor een schuldbekentenis, neemt Nexus contact op met Rocxanne Deschamps, de voogd bij wie Zach en zijn honden dan nog steeds wonen. Ze spreken een tijd af waarop Zach een ontmoeting heeft met Donovan, die zelf, voor hij zijn bedrijf begon, ook in de gevangenis heeft gezeten, wegens het uitschrijven van ongedekte cheques. Donovan wil dat Zach het district Broward aanklaagt, omdat hij die eerste keer, toen zijn borgtocht was betaald, niet is vrijgelaten.

Op de dag in mei dat Donovan naar Florida zal vliegen, krijgt hij een telefoontje van een van zijn juristen. ‘Dit geloof je nooit,’ zegt de jurist. ‘Maar Zach is weer gearresteerd.’

Deschamps heeft de politie gebeld omdat Zach zonder rijbewijs in de oude Kia van zijn moeder rondreed. In een e-mail van haar advocaat zegt Deschamps dat ze Zach nog heeft gewaarschuwd: als hij die auto niet liet staan, zou zij hem aangeven wegens het schenden van de voorwaarden van zijn proeftijd – en dat heeft ze gedaan.

Snel schakelt Donovan een plaatselijke advocaat in om Zach vrij te krijgen. Hij reist alsnog naar Florida, samen met zijn echtgenoot en medeoprichter van het bedrijf Richard Moore en hun dan veertienjarige zoon Sam.

Voor de poort van de Fort Lauderdale gevangenis waar Zach en Nik vastzitten legt hij een verklaring voor de pers af, waarin hij aankondigt dat hij de directeur van de gevangenis, de minister van Justitie van de staat en de rechter gaat aanklagen. ‘Wij hebben een gratis telefoonlijn die 24-uur per dag, 7 dagen per week bemand is,’ zegt Donovan vanachter een spreekgestoelte met Lexus-logo. ‘Iedereen, waar ook in het land, kan met die hulplijn contact opnemen als hij vindt dat zijn burgerrechten worden geschonden.’

Die middag komt Zach de gevangenis uit met een GPS-band om zijn enkel. Hij loopt achter Donovan aan langs de verslaggevers, een SUV in. Ze rijden naar het Conradhotel, waar Zach wordt uitgenodigd om naar de suite van het gezin te komen: een penthouse-suite met uitzicht op de oceaan, van het type dat meer dan 1200 dollar per nacht kost.

Daarna neemt Donovan Zach mee naar de winkel van het hotel.

‘Hij begon spijkerbroeken en T-shirts voor me te kopen,’ vertelt Zach. ‘Ik had iets van: verdomd, krijg ik nou gewoon kleren toegeworpen?’

Donovan zegt dat hij voor de jongen werd ingenomen door zijn zachtaardige manier van doen en doordat het meteen klikte tussen hem en Sam.

‘We hebben de avond met Zach doorgebracht, om hem beter te leren kennen en om erachter te komen dat hij niet de boeman was die mensen van hem hadden gemaakt,’ herinnert Donovan zich. ‘Uiteindelijk zei ik tegen Richard, weet je, hij heeft eigenlijk geen plek om naartoe te gaan… En Richard keek me aan en zei: ‘Hij mag met ons mee naar Virginia.’

Ze vragen het aan Zach.

‘Eerst wist ik niet goed wat ik ervan moest denken,’ zegt Zach. Hij wil in de buurt van Nik blijven, om zich aan de belofte te kunnen houden die hij zijn broer heeft gedaan. Maar hij voelt zich niet meer op zijn gemak in zuidelijk Florida – en hij heeft geen plek om te wonen. De week daarop koopt Donovan voor Zach een pak van Men’s Warehouse en gaat hij met hem mee terug naar de rechtbank. Zach is inmiddels achttien geworden, maar hij zit nog steeds in zijn proeftijd, wat inhoudt dat hij toestemming van een rechter nodig heeft om Florida te mogen verlaten. Een medewerker van Nexus verklaart dat het bedrijf Zach een baan zal geven op de onderhoudsafdeling van zijn vastgoed-tak, en een gratis appartement in de buurt van het Nexus-hoofdkantoor in Augusta County, een plattelandsgebied even ten westen van Charlottesville.

De rechter wijst zijn verzoek toe.

‘Ik kijk er naar uit om daar een nieuw leven te beginnen,’ zegt Zach na afloop tegen verslaggevers.

Hij haalt Kobe en Maisey op bij het asiel waar ze zolang hebben gezeten. Hij brengt een bezoek aan het graf van zijn moeder en pakt haar miniatuurolifantjes in.

Voordat ze aan de veertien uur durende rit naar Virginia beginnen, vraagt hij Donovan of ze nog even stil kunnen houden bij Liberty Park. Zach heeft al gehoord wat de gemeente daar heeft gedaan, maar hij wil het met eigen ogen zien. Hij loopt langs het houten klimtoestel naar het hek.

Zijn naam staat nog op een van de palen van het hek. Niks naam daarnaast is weg, vervangen door een leeg stukje hout.

Nieuw leven

In zijn nieuwe staat, in zijn nieuwe leven, is Zach meestal te vinden in een kamer op de bovenverdieping van het huis van Donovan en Moore, samen met de vijftienjarige Sam. Het leeftijdsverschil stoort Zach niet, hij vindt het prettig om iemand te hebben met wie hij muziekvideo’s kan kijken. Urenlang zitten ze voor de Xbox de teksten en ritmes van hun favoriete rapnummers te ontleden.

‘Dit is een goeie, hè?’ vraagt Sam, terwijl hij op de controller van de Xbox tikt. Zach knikt, luistert een tijdje, maar dan onderbreekt hij het nummer en zegt: ‘Zet “Hope” eens op.’

Sam kijkt hem aan. Ze hebben dat nummer al tientallen keren beluisterd. Te vaak. Toch typt Sam het in de zoekregel van YouTube in.
Ze kennen de openingsklanken, de eerste woorden die XXXTentacio zal zeggen: ‘Rest in peace to all the kids that lost their lives in the Parkland Shooting. This song is dedicated to you’.

Sam kijkt toe hoe Zach mee knikt, dan ophoudt met knikken, en vervolgens uitdrukkingsloos voor zich uit blijft staren. Sam heeft een uitdrukking voor dit soort momenten: ‘Zach duikt voor iedereen onder.’

Sinds zijn verhuizing heeft Zach zijn vrienden in Florida – de weinige vrienden die nog met hem wilden praten – niet meer gesproken. Hij gaat minder vaak skaten en vervolgens helemaal niet meer. ‘De skateparken hier zijn net kinderspeelplaatsen,’ zegt hij. ‘Met kinderen op een step en hun moeder die op hen past. Er hangt niet dezelfde energie.’

Hij moet afscheid nemen van zijn hond Maisey: ze is zo oud dat haar poten het begeven. Als hij haar laat inslapen is het alsof hij opnieuw een familielid verliest.

Hij houdt niet meer van Halo of van andere videogames waar vuurwapens in voorkomen. Of van films waarin vuurwapens voorkomen, of van muziek waarin schoten klinken. Bij al die dingen ziet hij alleen maar Nik voor zich in de gangen van Stoneman Douglas High met een semiautomatisch geweer in zijn handen.

Hij heeft een tijdje in zijn eigen appartement gewoond maar besluit dat hij zich toch veiliger, beter voelt in het ruime huis van Donovan en Moore, aan het eind van een doodlopend straatje in een buitenwijk.

Buiten staat altijd een gewapende beveiliger. Donovan wil voor de grap wel eens zeggen dat hij de bewakers heeft ingehuurd vanwege de rechtszaken tegen zijn bedrijf, maar hij houdt ze aan voor de twee jongens.


Donovan vindt het goed dat Zach twee middagen in Virginia en twee in Florida met een journalist doorbrengt. Maar Zach mag geen moment praten zonder dat er mensen van Nexus bij zijn. In Donovans huis loopt een Nexus-voorlichter achter Zach aan naar de speelkamer boven. Op het Nexus-hoofdkantoor staat er continu een medewerker achter hem, die hem influistert wat hij moet zeggen als hij iemand aan de telefoon heeft. In Florida, waar Zach een kijkje wil nemen bij de parken waar hij vroeger altijd ging skaten, gaan een bewapende beveiliger en nog vijf andere Nexus-medewerkers met hem mee om een oogje in het zeil te houden. Later zal Donovan toegeven dat zijn mensen de gesprekken tussen Zach en de journalist hebben opgenomen en gefotografeerd. Behalve dat hij af en toe even omkijkt om te vragen of hij een vraag mag beantwoorden, besteedt Zach weinig aandacht aan dat hele begeleidende gevolg.

Hij toont alleen maar waardering voor Donovan en Moore, die hem een eigen slaapkamer hebben gegeven, hem de sleutels van een Ford Expedition hebben overhandigd nadat hij zijn rijbewijs heeft gehaald, en die elke keer zijn vliegtickets naar Florida betalen als er een zitting in Niks zaak is. Het stel heeft het erover gehad of ze Zach officieel zullen adopteren, ook al is hij nu volwassen.

‘Zij hebben mij letterlijk gered. Als ik Mike en Richard niet had ontmoet, weet ik niet wat er gebeurd zou zijn,’ zegt Zach zelf. ‘Het zijn net ouders voor me… Als ik wegging zou ik dat nergens anders meer vinden.’

Uiteindelijk begint hij nooit aan de beloofde onderhoudsbaan, maar gaat hij vaak met Donovan en Moore mee op zakenreizen door het hele land. Vervolgens krijgt hij zelf een kantoor om zijn eigen nieuwe loot aan de stam van het merk Nexus te runnen: een antipestorganisatie – geïnspireerd op Nik: ‘We Isolate No-one’, oftewel WIN. De kern daarvan wordt gevormd door een hulplijn die 24-uur bemand is en waarheen leerlingen kunnen bellen om te melden dat ze gepest worden. Aan de telefoon zitten Nexus-medewerkers in een van de bestaande callcenters van het bedrijf. Nexus licht vervolgens de school van de beller in. Wordt het probleem niet opgelost, dan onderneemt Nexus juridische stappen tegen de school.

Tikkende tijdbommen

In juli organiseert Nexus een persconferentie om de lancering van WIN aan te kondigen. Weer vindt Zach zichzelf terug in een pak, nu achter een spreekgestoelte van de National Press Club in Washington. Hij leest een van te voren opgeschreven toespraak voor, waarin hij zegt dat WIN straks vertegenwoordigingen zal hebben op middelbare scholen in het hele land.

‘Ik kan hier vandaag niet staan om mijn broer te verdedigen of excuses voor hem te aan te voeren,’ zegt Zach tegen een zaal vol journalisten. ‘Maar ik kan wel heel duidelijk zeggen dat er op onze scholen in het hele land tikkende tijdbommen zitten…’

‘Elke dag en elke avond denk ik erover na hoe dit voorkomen had kunnen worden,’ zegt hij. ‘En het blijft me achtervolgen.’

Als de journalisten weg zijn en hij ’s avonds, alleen in zijn slaapkamer, het jasje van zijn pak heeft uitgetrokken, blijft Zach op om nogmaals de beelden van telefoons en beveiligingscamera’s te bekijken.

‘In slaap vallen is voor mij het moeilijkst,’ zei hij.

Soms komt hij met songteksten om zijn gevoelens uit te drukken. Zijn jeugddroom om professioneel skater te worden is verdrongen door het vage idee dat hij wel graag in de muziekindustrie zou willen werken. Eerst wil hij zijn middelbareschooldiploma halen. Maar hij heeft zich nog nergens ingeschreven voor een cursus.

Als hij niet thuis in de speelkamer is of op zakenreis voor Nexus, zit hij op het hoofdkantoor van het bedrijf, waar de medewerkers hem bij naam kennen. Hij leest verslagen van de WIN-hulplijn. In de eerste zes maanden zijn er 414 telefoontjes binnengekomen. Sommige bellers klonken of ze echt hulp nodig hadden. Bij anderen had het er alle schijn van dat ze alleen belden omdat ze Zach wilden spreken.

In de duistere uithoeken van het internet zijn nu ook de ‘Cruzers’, opgekomen: mensen met een fascinatie voor Nik en daarmee ook voor Zach

In de duistere uithoeken van het internet waar eerder al mensen met een obsessie voor Columbine en andere massaschietpartijen elkaar hebben getroffen, zijn nu ook de ‘Cruzers’, opgekomen: mensen met een fascinatie voor Nik en daarmee ook voor Zach. Ze maken fan-kunst met de portretten van de twee broers, bespreken hun jeugdfoto’s en seinen elkaar in wanneer Zach iets nieuws op zijn Instagrampagina heeft gepost. Zach zegt dat hij hen en de boodschappen die ze hem sturen negeert.

Als de Miami Herald in september met een verhaal komt waarin voor het eerst de biologische moeder van Nik en Zach bekend wordt, probeert hij ook dat te negeren. Donovan en Moore vertellen hem wat er in het artikel staat over de 62-jarige Brenda Woodard, die 28 keer is gearresteerd wegens drugsgebruik en gewelddadige uitbarstingen, waaronder het mishandelen van een partner met een krik. Zach weigert het verhaal te lezen.

‘Ik zie die vrouw niet als mijn moeder,’ zegt hij. ‘Mijn moeder was mijn adoptiemoeder. Het verandert niets.’

Het enige dat hem interesseert is wat er met Nik gaat gebeuren en daarom komt hij voor elke procedurele zitting in de zaak terug naar Broward County. Op de dag van Niks hoorzitting in januari, probeert Zach zinnen te onderscheiden die hij begrijpt. De advocaten bekvechten met elkaar over de vraag wiens schuld het is dat er nog steeds geen datum voor de rechtszitting is vastgesteld, bijna een jaar nadat er zeventien mensen zijn doodgeschoten.

‘Ik begrijp dat de staat Florida vindt dat de schuldvraag nogal eenvoudig en helder ligt,’ zegt Niks verdediger Melisa McNeill. ‘Maar zodra ze aangeeft de doodstraf te willen eisen om meneer Cruz te doden, wordt het een heel andere zaak.’

Ze herinnert de rechtbank eraan dat Nik bereid was schuld te bekennen in ruil voor een levenslange gevangenisstraf.

‘Ik moet opkomen voor de rechten van mijn cliënt,’ zegt ze. Terwijl hij naar haar kijkt krijgt Zach het gevoel dat ze inderdaad het leven van Nik wil redden. Uiteindelijk hoeft ze maar één jurylid ervan te overtuigen dat hij niet de doodstraf verdient.

Maar als hij de rechtszaal weer verlaat en langs de mensen loopt van wie het leven, net als het zijne, door Niks daden voorgoed is veranderd, denkt Zach dat hij wel weet wat zijn broer te wachten staat: ‘Hij heeft niet veel tijd meer op deze aarde.’

Zach Cruz betreedt de rechtszaal voor de hoorzitting van zijn broer. – © Amy Beth AP / HH
Zach Cruz betreedt de rechtszaal voor de hoorzitting van zijn broer. – © Amy Beth AP / HH

‘Verheug je je erop om hem te zien, Zach?’ vraagt Donovan, terwijl ze samen haastig de treden van de gevangenis op lopen.

‘Jawel,’ zegt Zach, al vindt hij eigenlijk dat wat ze nu gaan doen niet echt telt als zijn broer zien.

Ze stoppen hun telefoon in een kluisje bij de ingang en legen weer hun zakken voor de beveiliging. Een bewaker begeleidt hen over de trap naar een ruimte met rijen computerschermen. Zoals Zach later vertelt, gaat hij bij een scherm rechts achter in de hoek zitten. Hij pakt de telefoon die ernaast hangt.

Het scherm gaat aan. Zijn broer zit klaar om met hem te praten.

De dag hiervoor in de rechtbank heeft Nik nooit oogcontact met hem gemaakt, en nu kan Zach, door de hoek van de camera die in Niks cel is geplaatst, eigenlijk alleen de bovenkant van Niks hoofd zien.

‘Hoe gaat het?’ vraagt Zach, en dan heeft hij een uur om er voor zijn broer te zijn, voordat het scherm weer op zwart gaat.

Hij hoorde dat Nik ervan is beschuldigd dat hij een bewaker heeft aangevallen en dat hij daarom 23 uur per dag in eenzame opsluiting zit, een straf waardoor hij zich nog erger verveelt dan hiervoor. Hij zegt dat hij voor de grap af en toe zijn hoofd in het water steekt.

‘In het toilet?’ vraagt Zach.

‘Nee,’ antwoordt Nik, ‘in de wasbak.’

Ze hebben het over de shutdown van de regering-Trump, en hoe koud het nu wordt in Virginia. Nik zegt dat het in de gevangenis altijd koud is.

‘Hoe gaat het met Kobe?’ vraagt Nik dan, en als Zach begint te vertellen dat het goed gaat met de hond, vraagt Nik nog eens naar Maisey, de hond die hij heeft laten inslapen.

Ze hebben het er al eerder over gehad. Zach herinnert zijn broer eraan dat Maisey’s poten het hadden begeven. Dat het haar tijd was. Nik lijkt hierdoor gebiologeerd.

‘Maar waarom heb je het gedaan?’ vraagt hij.

Zach vertelt het nog een keer.

‘Waarom heb je het gedaan?’ vraagt Nik weer.

‘Kunnen we niet…’ stamelt Zach. ‘Kunnen we het nu gewoon even níét over de dood hebben?’

Nik laat het rusten. Zach probeert iets anders te bedenken om over te praten. Hij weet niet precies hoeveel tijd ze nog hebben.

‘Voor het geval het uit gaat: ik hou van je,’ zegt hij.

‘Ik hou ook van jou,’ zegt Nik, en meteen wordt het scherm zwart.

Auteur: Jessica Contrera
Vertaler: Annemie de Vries

Met dank aan Julie Tate en Mark Berman

Openingsbeeld: © Broward County Sheriff’s Office via AP / HH

The Washington Post
Verenigde Staten | dagblad | oplage 700.000

Bewees zich met het publiceren van de Pentagon Papers. Eerste krant die zeven dagen per week verscheen (sinds 1980). Een van de meest invloedrijke kranten ter wereld. Centrum-rechts georiënteerd met een grote focus op de Amerikaanse politiek.

Dit artikel van Jessica Contrera verscheen eerder in The Washington Post.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.