• The Washington Post
  • Politiek
  • Wat een no deal-brexit voor Nederland betekent

Wat een no deal-brexit voor Nederland betekent

The Washington Post | Washington D.C. | Michael Birnbaum | 19 februari 2019

Veel Nederlanders denken dat de gevolgen van een no deal-brexit wel mee zullen vallen. The Washington Post legt helder uit waarom dat niet het geval is.

Het Westland, een door kanalen doorsneden gebied bij Rotterdam, functioneert in veel opzichten als de achtertuin van Engeland. Hier staan vele vierkante kilometers aan kassen, waar tulpen, tomaten en andere supermarktartikelen worden gekweekt. De rijke oogst wordt vervoerd naar pakhuizen, waar alles wordt uitgesorteerd onder bordjes met de bestemmingen, Sheffield of Gateshead bijvoorbeeld. Daarna gaat alles in vrachtwagens snel naar de veerboten, die de goederen naar de overkant van de Noordzee vervoeren.

Dankzij dat nauwkeurig afgestemde ecosysteem en de vrijhandelszone van de EU kunnen Britse winkels verse 
producten die ze ’s morgens vroeg 
hebben besteld aan het einde van de dag al in de winkel hebben.

Maar met een harde brexit dreigt het een chaos te worden: kilometerslange files van vrachtwagens, bedorven groenten en economische schade voor iedereen. Nederland – Engelands belangrijkste handelspartner op het Europese vasteland – behoort tot de landen die zich het best hebben voorbereid op het scenario dat de Engelsen 29 maart zonder deal de EU verlaten. Maar de autoriteiten vrezen dat ondanks alle inspanningen chaos niet te voorkomen is.

‘Iedereen is ervan doordrongen dat 
er iets gaat gebeuren,’ zegt Mark Dijk, manager External Affairs van de haven van Rotterdam, waar vandaan iedere week bijna 1 miljoen ton aan goederen van en naar Engeland worden verscheept. Al meer dan een jaar concentreert de haven zich op noodplannen. Engelands eigen pogingen om het 
vertrek in goede banen te leiden ‘zijn zo chaotisch dat men zich moeilijk kan voorstellen dat er geen no deal-brexit komt’, aldus Dijk.

Er was nooit behoefte aan een parkeerplaats voor vrachtwagens die niet rechtstreeks de ferry op konden

Er bestaat geen precedent voor een land dat zichzelf wegknipt uit de onderling nauw verweven moderne wereld. En toch wordt die uitkomst steeds reëler, nu het Britse parlement het debat heeft heropend over een ontwerpakkoord dat weinig steun geniet.

In het scenario van een harde brexit kunnen de machtige banken van 
Londen als ze op de Europese markt willen blijven opereren in een juridisch onduidelijke situatie terechtkomen. Miljoenen Britse staatsburgers die al jaren legaal wonen en werken in de 
EU zouden, net als ingezetenen van de EU in Engeland, plotseling illegaal zijn. Samenwerkingsverbanden tussen Engelse en Europese politiediensten zouden stil komen te liggen.

Engelse leiders hebben gewaarschuwd voor tekorten op het gebied van 
voedsel en medicijnen, en ze hebben importeurs gevraagd voorraden aan te leggen. Minister van Defensie Gavin Williamson heeft 3500 man klaarstaan voor eventuele problemen. In totaal heeft het Britse kabinet 2,5 miljard 
dollar uitgetrokken om onvoorziene omstandigheden direct het hoofd te kunnen bieden.

Een vrachtschip met containers wordt de haven van Rotterdam binnengeloodst. – © Getty Images
Een vrachtschip met containers wordt de haven van Rotterdam binnengeloodst. – © Getty Images

Ondertussen heeft de Ierse regering deze maand alle andere zaken opzij-gezet om 45 noodwetten door het 
parlement te loodsen die de impact van de brexit moeten verzachten. Frankrijk bouwt wegen, pakhuizen en controleposten bij zijn havens ter voorbereiding op de nieuwe douanecontroles.

Het hoofdkwartier van de EU in Brussel heeft een lijst voorstellen openbaar gemaakt die de burgers in de EU moeten beschermen tegen de ergste gevolgen van een harde brexit, maar die bieden weinig soelaas voor de Britten.

Volgens een rapport van de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling zou bij een harde brexit de Nederlandse export naar Engeland met 17 procent kunnen dalen. De Nederlandse regering probeert deze schade uit alle macht te beperken en heeft bijna duizend extra douaniers aangetrokken voor de inspecties die bij een harde brexit nodig zullen zijn. De dienst, die ook verantwoordelijk is voor de inspectie van vlees, zuivelproducten en dieren, is in Oost-Europa naarstig op zoek naar dierenartsen en geeft ze stoomcursussen Nederlands omdat 
er in het eigen land niet genoeg gekwalificeerde mensen te vinden zijn. Veel Nederlandse boeren en bloemenkwekers die aan Britse klanten leveren, zijn bang dat de toeleveringslijnen door de bureaucratie zullen dichtslibben.

‘Het gaat om verse waar, dus die moet je op korte termijn kunnen leveren,’ zegt Pim Leenheer, die op de verkoopafdeling van het Nederlandse bedrijf DailyFresh Logistics werkt, dat 
voedsel- en bloementransporten naar Engeland verzorgt.

30 à 45 minuten uitladen

Vorige maand arriveerden op een stormachtige middag trekker-oplegger-combinaties slechts een kwartiertje voor vertrek bij de grote Stena Hollandica-ferry. Op die ferry is plaats voor zes kilometer vrachtwagens. Aan 
het einde van de reis, in het Engelse Harwich, kan de ferry in 30 à 45 minuten uitladen, aldus Annika Hult, die 
de leiding heeft over de Noordzee-transporten. Dat het zo snel gaat is grotendeels te danken aan het gebrek aan controles; in 1993 werden de 
douanekantoren binnen wat toen de EEG werd genoemd opgeheven. Als het Britse parlement de deal aanneemt die de EU en premier Theresa May hebben opgesteld, verandert er weinig. Engeland blijft dan binnen de douane-unie van de EU, in elk geval tot er nieuwe handelsovereenkomsten zijn gesloten.

Maar als Engeland zonder deal uit de EU stapt, wordt de klok tientallen jaren teruggezet. ‘Plotseling komen er dan weer allerlei controles,’ zegt Hult.

Als bedrijven goederen tussen het VK en landen uit de EU willen vervoeren, zullen ze aan beide kanten formulieren moeten indienen bij douanekantoren. Aan beide kanten moeten voedsel en dieren worden gecontroleerd. Vrachtwagenchauffeurs moeten al langs de paspoortcontrole, omdat Engeland geen deel uitmaakt van het paspoortvrije reisgebied van de EU, maar de controles zullen na de brexit veel strenger zijn. De Nederlandse auto-riteiten zijn de archieven al in gedoken om uit te zoeken welke verdragen 
met Engeland nog van kracht zijn.

Sommige dateren nog van vlak na de Tweede Wereldoorlog, toen Europa 
aan het wederopbouwen was.

Veel bedrijven op het gebied van 
transport en logistiek verwachten dat wat nu binnen een dag in Engeland is, er na een harde brexit anderhalve dag over doet – een dramatische toename voor een systeem waarin de onzekerheidsmarges in minuten worden 
berekend

Veel bedrijven op het gebied van 
transport en logistiek verwachten dat wat nu binnen een dag in Engeland is, er na een harde brexit anderhalve dag over doet – een dramatische toename voor een systeem waarin de onzekerheidsmarges in minuten worden 
berekend. Ze zijn ook bang dat de wegen naar de havens zullen veranderen in parkeerterreinen. Op dit moment is geen extra parkeerruimte beschikbaar voor vrachtwagens die niet rechtstreeks de ferry op gereden kunnen worden. Er is simpelweg geen behoefte aan geweest.

‘Het is net als met een rij in de supermarkt. Als de rij ook maar iets langer wordt dan de caissières aankunnen, neemt de rij exponentieel toe,’ legt 
Pieter Omzigt uit, een Nederlands 
parlementslid dat zich bezighoudt met de voorbereidingen op de brexit.

Hult zegt dat ferrybedrijven graag 
willen meewerken om de controle bij de douane te versnellen, maar niet weten wat ze kunnen verwachten. 
‘Het probleem is het gebrek aan duidelijkheid,’ zegt ze.

Wensdenken

‘We doen wat we kunnen om er helemaal klaar voor te zijn, maar ik kan niet beloven dat er in de eerste weken geen incidenten zullen zijn,’ zegt Jan Meijer, directeur van de inspectie bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Naar schatting van de Nederlandse overheid doen ook 35.000 kleine en middelgrote Nederlandse bedrijven zaken met Engeland. Omdat deze alleen binnen de EU opereren, hebben ze geen ervaring met de douane. Na een ‘no deal-brexit’ zullen ze ofwel een gecompliceerde nieuwe procedure moeten zien te doorgronden, ofwel de banden met Engeland verbreken. Het is alsof een bedrijf in Illinois opeens 
te maken krijgt met een internationale grens als het handel wil drijven met Indiana – en minder dan drie maanden de tijd heeft om uit te zoeken hoe je dat moet doen.

De overheid probeert ze voor te 
bereiden op de gebeurtenissen. ‘Als wij ons voorbereiden maar de bedrijven niet, gaat alles mis,’ zegt Nanette van Schelven, algemeen directeur van de Nederlandse douane, waar onder 
andere rampoefeningen worden gehouden. ‘Dat is ons motto nu: we hopen op het beste en zijn voorbereid op het slechtste.’

Maar Nederlandse beleidsmakers 
vrezen dat de bedrijven in hun land misschien te passief zijn. ‘Ik hoor nog regelmatig mensen zeggen dat het allemaal wel mee zal vallen,’ zegt Rem Korteweg, verbonden aan het onderzoeksinstituut Clingendael, het Nederlandse Instituut voor Internationale Betrekkingen, dat de Nederlandse overheid en bedrijven adviseert over 
de voorbereidingen op de brexit. ‘Al dat wensdenken is wel een probleem.’

Auteur: Michael Birnbaum

The Washington Post
VS | dagblad | oplage 700.000

Bewees zich met het publiceren 
van de Pentagon Papers. Een van 
de meest invloedrijke kranten 
ter wereld. Centrum-rechts 
georiënteerd met een grote focus 
op de Amerikaanse politiek.

Dit artikel van Michael Birnbaum verscheen eerder in The Washington Post.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.