• El Espectador
  • Reader
  • Wat is de boodschap?

Wat is de boodschap?

El Espectador | Bogota | 31 maart 2020

We moeten het beest in de bek kijken en er lessen uit trekken voor een nieuwe wereld, zegt de Colombiaanse dichter en romanschrijver William Ospina. ‘Als een storm alles op zijn grondvesten kan laten schudden, kunnen ook wij de storm zijn.’

Gesloten terrassen op Plaza de Santa Ana in de Spaanse hoofdstad Madrid. Spanje is na Italië het zwaarst getroffen land; het officiële dodental stond er op 30 maart op 7424.  © Guillermo Gutierrez Carrascal / SOPA / ZUMA Wire
Gesloten terrassen op Plaza de Santa Ana in de Spaanse hoofdstad Madrid. Spanje is na Italië het zwaarst getroffen land; het officiële dodental stond er op 30 maart op 7424. © Guillermo Gutierrez Carrascal / SOPA / ZUMA Wire

Het lijkt alsof het in een verhaal gebeurt, niet in de werkelijkheid. Verplicht thuiszitten, slechts het broodnodige consumeren, contacten vermijden. Scholen die plotseling dichtgaan, winkels die hun deuren sluiten, voorstellingen die worden afgelast en fabrieken die worden lamgelegd. Economieën die van het ene op het andere moment kopje ondergaan, beurzen die instorten en goederentransport dat ontregeld raakt.

De uitbraak van de vorige grote pandemie, de Spaanse griep in 1918, beleefden mensen anders dan nu. Het was een wereldwijd fenomeen dat echter overal als een plaatselijk fenomeen werd ervaren. Het is voor het eerst dat we ons realiseren dat ieder van ons op de hele planeet hetzelfde overkomt. We leven in een supergeïnformeerde, supergeglobaliseerde wereld en daardoor zijn de onzekerheid, de angst en de kwetsbaarheid voor het eerst een collectieve ervaring, net als onze reactie hierop. 

Het is vreemd om voor het eerst (want vroeger was het anders en ging het om andere mensen) te merken dat de hele menselijke beschaving op zijn grondvesten schudt en lijkt te aarzelen. Je zou bijna denken aan die oude orakels die voortekenen zagen in de manier waarop vogels vlogen, die verborgen boodschappen lazen in natuurverschijnselen en in de rampen uit de geschiedenis. Nu lijkt niets meer toevallig, niet eens de wolkenpatronen, en eindelijk wordt ons duidelijk gemaakt hoezeer we met elkaar verbonden zijn, op wat voor wonderbaarlijke manier onze wereld met elkaar verweven is.

Dus vraagt ieder van ons zich af wat de boodschap is. Dat we al met velen zijn? Dat dieren verslinden schadelijk is? Dat de meeste inspanningen die de wereld zich getroost nutteloos zijn? Dat rustig aan doen en afzondering te verkiezen zijn? Dat de steden, buiten bepaalde marges, een vergissing en een valkuil zijn? Dat ons economische model niet alleen gestoeld is op ongelijkheid en onrechtvaardigheid, maar ook absurd en verrassend kwetsbaar is? Dat wat wij macht noemen niets meer is dan een grassprietje in de wind van de geschiedenis? Dat wij net als Richard III, die aan het einde van leven zijn koninkrijk voor een paard wilde geven, op enig moment bereid zijn al onze bezittingen te geven voor een beetje frisse lucht in onze longen en een slok water in onze keel?

Gematigdheid afdwingen

Alles wijst ons erop dat we kunnen leven zonder vliegtuigen maar niet zonder zuurstof. Dat het niet de regeringen zijn die het hardst werken voor het leven en voor de planeet, maar de bomen. Dat gezondheid geluk is, zoals Schopenhauer opperde. Dat religie niet bestaat uit knielen, bidden en smeken, maar uit alles beschouwen met een kalme ziel.

Wij mensen zijn dag en nacht bezig afbreuk te doen aan het leven, de lucht te vervuilen, de andere levende wezens in een hoek te drijven, het ritme en het evenwicht van de natuur te verstoren. De planeet daarentegen beschikt over eeuwenoude kennis, over een systeem van klimaten die met elkaar in harmonie zijn, over stormvlagen die alles verwoesten, rampen die het evenwicht herstellen, onvermijdelijke stiltes, noodzakelijke rustperiodes, onzichtbare legers die rode lijnen trekken, de verwoestingen neutraliseren, de excessen aan banden leggen, gematigdheid afdwingen en de aarde weer in balans brengen. 

De onzekerheid, angst en kwetsbaarheid zijn voor het eerst een collectieve ervaring

Eeuwenlang hebben we kennis vergaard, ons talent geprezen, onze moed gekoesterd, onze daadkracht op een voetstuk gezet. Nu wordt het tijd dat we ook onze kwetsbaarheid roemen, onze bevreemding appreciëren en onze angst onder ogen zien. Ook zit er iets poëtisch in onze angst: hij laat ons zien wat de grenzen zijn van onze daadkracht en van onze moed, wat onze verdiensten werkelijk waard zijn. Net als de zee kan angst ons vertellen waar de grenzen van ons kunnen liggen. Net als de zwaartekracht laat angst ons zien welke krachten ons de baas zijn. Net als de dood en net als ons eigen lichaam, zegt de angst ons welke regels we niet kunnen overtreden, wat niet is toegestaan, welke grens heilig is. En hij doet dat zonder vermaningen noch preken noch dreigementen, maar in een taal zonder woorden, effectief en subtiel als een orakel, dat opereert ‘zonder medelijden en zonder toorn’, zoals een dichter ooit zei, en dat lumineus en onverzettelijk is als een vlam.

Maar als angst een reactie is op de bedreigingen in de wereld, dan is vrees een reactie op de bedreigingen in onze geest en verbeelding. Vrees maakt het mysterie van de wereld zichtbaar, brengt het geheugen en zijn spookbeelden tot leven, onthult de kracht van het onzichtbare, de macht van het onbekende. Vrees maakt ons duidelijk dat wat ons niet verwoest ons sterker maakt. Dreigende rampspoed geeft wat we in de hand leken te hebben iets onheilspellend magisch, geeft de dagen een gevoel van zinsbegoocheling, geeft aan alles wat solide is een vlaag van waanzin, geeft aan het proza van onze wereld iets goddelijks.

We voelen wel dat we iets moeten leren van deze dreiging en gevaren. Als het onwrikbaarste in beweging komt, laat dat zien dat alles kan veranderen en dat we er niet per se slechter van worden. Als een storm alles op zijn grondvesten kan laten schudden, kunnen ook wij de storm zijn. En dan kan er in het oog van de storm, zoals Chesterton zei, niet alleen geraas zitten maar ook een gevoel en een idee. In deze rust- en angstpauze krijgen de overpeinzingen van Hamlet en de wanen van Don Quichot, de raadge-vingen van Jezus Christus, de vragen van Socrates en de dromen vanScheherazade een nieuwe betekenis. Als een oude, vermoeide wereld kraakt en omvalt, moet er een nieuwe wereld zijn die groeit en ons uitdaagt.

Ineens willen we met [de Colombiaanse dichter] Porfirio Barba Jacob zeggen: ‘Geef me wijn en mogen onze kreten in de bergen klinken!’ Willen we met Nietzsche zeggen: ‘Mogen alle dagen waarop we niet ten minste één keer hebben gedanst verloren gaan voor ons en mogen we elke waarheid die niet ten minste een gevoel van vreugde brengt als onwaar beschouwen.’

William Ospina

El Espectador
Colombia | dagblad | oplage 80.000

Opgericht in 1887. De stellingname tegen de drugskartels bezorgde de krant een internationale reputatie. In 2000 werd El Espectador financiële problemen omgevormd tot een weekblad, maar verschijnt sinds 2008 opnieuw dagelijks.

Dit artikel van verscheen eerder in El Espectador.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 heeft 1000 nieuwe leden nodig

Deze maand bieden wij daarom een deel van onze artikelen gratis aan. Zo kunt u vast kennismaken met ons aanbod. Leden blijven toegang houden tot onze maandelijkse digitale editie en het archief.