• P24 Turkey
  • Politiek
  • Woordwolken voor zwevende kiezers in Turkije

Woordwolken voor zwevende kiezers in Turkije

P24 Turkey | Efe Kerem Sözeri | 16 mei 2019

Geen enkele kiezer kan alle verkiezingsprogramma’s lezen en alle verkiezingsbijeenkomsten bijwonen. Daar is nu juist de pers voor. De Turkse journalist Efe Kerem Sözeri zette de standpunten en resultaten op een rijtje. Een belangrijk initiatief, vooral in een land als Turkije waar de democratie ernstig onder vuur ligt.

Hoe beslist u welke kandidaat of partij u kiest als u op 24 juni met twee stembiljetten in het stemhokje staat?

Sommigen van ons zullen op de leider stemmen die ze al sinds jaar en dag bewonderen, of op de partij waar hun familie ook altijd op stemde. Anderen zullen een strategische stem uitbrengen in een poging de macht van de ene partij in te perken of een andere over de kiesdrempel te helpen. En weer anderen aarzelen nog tussen minstens twee partijen en kandidaten, en hakken misschien pas op het laatste moment de knoop door.

Om uw tijd niet onnodig in beslag te nemen: vaste kiezers van partijen en de trouwe volgers van leiders heeft dit artikel niets te bieden. Wie een strategische stem wil uitbrengen hoeft enkel een duidelijke logica te volgen; deze kiezers kunnen voor hun plezier naar de illustraties aan het eind van het artikel kijken, verder zal er voor hen niets veranderen.

Maar voor de zwevende kiezers kunnen we heel wat doen. Geen enkele kiezer kan alle verkiezingsprogramma’s lezen, is in staat om de leider te leren kennen die in de media geen plaats krijgt – ook daar is de vrije pers voor.

Voor dit artikel heb ik eerst voor een aantal onderwerpen de verschillen tussen de partijen bij elkaar gezet. Vervolgens heb ik een wolk gemaakt van de woorden die het meest in de verkiezingsprogramma’s voorkomen. Tenslotte heb ik plaats ingeruimd voor portretten van de presidentskandidaten, en op basis van hun uitspraken woordwolken gemaakt.

Vat u dit artikel maar op als een klasgenoot die de avond voor het eindexamen langskomt en alle lessen en aantekeningen van het afgelopen semester voor u samenvat. Ik hoop dat het vooral de kiezers helpt die nu voor het eerst naar de stembus mogen.

Beloftes en ‘hükümetre’ per onderwerp

Heel wat televisiekanalen hebben de verkiezingsbeloftes van de partijen thematisch met elkaar vergeleken en de kiezer zo in de gelegenheid gesteld om op grond van zijn prioriteiten een keuze te maken.

De meest uitvoerige vergelijking staat in een artikel van de Turkse afdeling van de BBC. De partijen worden hierin op acht hoofdonderwerpen vergeleken. Naar mijn mening zouden kiezers, zowel trouwe als zwevende, er goed aan doen om dat stuk te lezen en te laten lezen, met in hun achterhoofd de coalitiemogelijkheden na de verkiezingen.

Misschien wordt uw keuze niet zozeer bepaald door deze acht hoofdthema’s, maar eerder door het beleid op onderwerpen zoals de prijzen van groenten en fruit, het milieu of sport. Voor dat geval heb ik de verschillende partijstandpunten over zestien andere thema’s bij elkaar gezet. Deze vergelijkingen zijn afkomstig uit twaalf hieronder genoemde bronnen. De links verwijzen naar verdere informatie.

Bestuurlijk systeem

Volgens de vergelijking van de Turkse afdeling van de BBC zijn de verkiezingen van 24 juni op te vatten als een revanche voor het grondwetsreferendum van 16 april 2017: de regeringspartijen willen stabiliteit in de uitvoering en houden vast aan het presidentieel systeem, terwijl alle oppositiepartijen voorstander zijn van een grondwetswijziging die de scheiding der machten garandeert en een terugkeer naar een parlementair systeem bewerkstelligt. De CHP (‘Republikeinse Volkspartij’), de Saadet Partisi (‘Partij van de Voorspoed’), de İyi Parti (‘Partij Goed’) en de HDP (‘Democratische Partij van de Volken’) beloven in hun verkiezingsprogramma onpartijdigheid en inperking van de uitvoerende macht van de president.

Justitie

Op het gebied van justitie belooft de AKP (‘Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling’) verhoging van straffen voor seksueel misbruik van kinderen, en onafhankelijkheid van de rechtspraak. De rechtsstaat is in Turkije de laatste jaren echter flink achteruitgegaan. Om die situatie recht te zetten pleiten de CHP en de İyi Parti voor opheffing van de strafkamers en voor invoering van een benoemingssysteem dat de onafhankelijkheid van rechters en officieren van justitie garandeert. De HDP en de Saadet Partisi stellen voor om in de rechtspraak het parket en de verdediging gelijkwaardig te maken, en te garanderen dat advocaten toegang hebben tot bewijsstukken.

Buitenlandpolitiek

Op het gebied van de buitenlandpolitiek zegt de AKP dat ze de relaties die ze de laatste jaren verstoord heeft, weer zal herstellen; de partij zegt echter ook dat ze de grensoverschrijdende operaties zal voortzetten, terwijl die juist een van de redenen voor de slechte relaties zijn. De CHP is voorstander van beëindiging van grensoverschrijdende operaties, en wil problemen met de buurlanden langs diplomatieke weg oplossen. Alle oppositiepartijen beloven opnieuw met de EU aan de onderhandelingstafel te gaan zitten. Daarbij stelt de CHP voor om hervormingen door te voeren zonder te wachten tot een hoofdstuk in de onderhandelingen wordt geopend.

Pers en vrijheid van meningsuiting

Çınar Livane Özer maakte voor de website Hala Gazeteciyiz (‘We zijn nog steeds journalisten’) een overzicht van de beloftes van de partijen op het gebied van pers en vrijheid van meningsuiting. De oppositiepartijen zeggen een eind te zullen maken aan de censuur op internet en in de geschreven pers. Daarnaast beloven ze officiële aankondigingen van de overheid [een belangrijke inkomstenbron voor media] gelijkelijk te verdelen zodat er ruimte komt voor meer diversiteit in de media. De alliantie van AKP en MHP daarentegen beweert dat de persvrijheden tijdens haar bewind zijn toegenomen. Dat is natuurlijk niet waar.

Milieu

Nieuwsportaal Bianet heeft de milieubeloftes van de partijen op een rij gezet. De AKP noemt onder dit kopje onder andere het klimaatakkoord van Parijs, dat de partij nog altijd niet door het parlement heeft gekregen, de milieu-effectrapportages, die gebruikt worden als camouflage voor verwoesting van het milieu, en projecten voor kerncentrales. De CHP en de İyi Parti stellen investeringen voor in groene technologieën en sectoren met een lage CO2-uitstoot, en een planning waarmee Turkije zich kan aanpassen aan de klimaatverandering. De HDP voert een politiek die zich vooral richt op het behoud van de bestaande natuurlijke rijkdommen.

Onderwijs

Mustafa Kömüş van de krant Birgün vergeleek de onderwijsdoelen in de verkiezingsprogramma’s. De AKP belooft door te gaan met de verandering van het systeem, dat al heel vaak grote veranderingen heeft ondergaan, en zegt toe dat er meer zal worden ingegrepen in het universitaire bestuur. De CHP belooft de duur van het verplichte onderwijs te verhogen tot dertien jaar, de Raad voor het Hoger Onderwijs (YÖK) op te heffen, en in het onderwijs de seksegelijkheid en internationale standaarden te bewerkstelligen. De İyi Parti wil daarbij de werkgelegenheid voor leraren vergroten. De HDP belooft een emancipatoire, seculaire en wetenschappelijke onderwijsinhoud, en daarnaast ook autonomie voor de universiteiten en onderwijs in de moedertaal.

Gehandicapten

Op het forum Engelliler.gen.tr heeft Halil Yılmaz de beloftes verzameld die zijn gedaan voor gehandicapten. De AKP geeft een opsomming van wat er tijdens haar regeringsperiode is gedaan. De CHP belooft de medische middelen die gehandicapten nodig hebben kosteloos ter beschikking te stellen en de ziektekostenverzekeringen voor gehandicapten te verbeteren. De İyi Parti stelt wettelijke regelingen voor waardoor gehandicapten in de publieke ruimte en in hun beroepsleven zelfstandig kunnen functioneren.

Energie

Sabiha Kötek van website Enerji Günlüğü (‘Energiejournaal’) heeft het energiebeleid van de partijen vergeleken. De AKP zegt dat de bestaande politiek wordt voortgezet, waarbij alle energiebronnen zullen worden aangewend voor economische groei, zonder dat er onderscheid wordt gemaakt tussen vuile en duurzame energie. De CHP is van plan om de energie-aanbestedingen, waar door rentes veel geld in wordt verdiend, te reguleren, en te investeren in zonne-energie. De HDP geeft prioriteit aan het gratis ter beschikking stellen van energiebronnen aan mensen met lage inkomens, en wil voorkomen dat energieplanning schade toebrengt aan de natuur.

Economie

De Turkse afdeling van Deutsche Welle zet de economische beloftes van de partijen op een rij. De AKP herhaalt haar doel van grote economische groei, dat ook in haar eerdere verkiezingsprogramma’s stond. Recente negatieve economische effecten schrijft de partij toe aan ‘negatieve ontwikkelingen in de buitenlandse conjectuur’. Voor de HDP en de CHP is opheffing van de noodtoestand een voorwaarde voor het herstel van de economie. Beide partijen zijn voorstander van een rechtvaardige inkomensverdeling. De İyi Parti belooft de publieke uitgaven te korten en structurele hervormingen door te voeren. De AKP heeft deze hervormingen aan het begin van haar bewind ook beloofd, maar niet uitgevoerd.

De Koerdische kwestie

Het nieuwsagentschap K24, dat haar hoofdkantoor in Noord-Irak heeft, onderzocht hoe politieke partijen in Turkije de Koerdische kwestie in hun verkiezingsprogramma’s behandelen. De AKP noemt in haar programma de Koerden precies één keer, en wel in de uitspraak: ‘Wij hebben alle mogelijke menselijke problemen van onze Koerdische burgers opgevat als een kwestie van democratie en welvaart. Met de erfenis van onze gemeenschappelijke geschiedenis en beschaving hebben wij onze broederlijke banden op de voorgrond gezet.’ De CHP zegt dat ze de Koerdische kwestie ‘op basis van het principe van gelijkwaardig burgerschap en dialoog’ zal oplossen. CHP-kandidaat Muharrem İnce heeft verder beloofd dat op de scholen naast Turks ook Koerdisch als keuzevak zal worden aangeboden. De Saadet Partisi zegt in haar verkiezingsprogramma dat ‘Koerden en Turken aanhangers zijn van hetzelfde geloof, afstammelingen van een gemeenschappelijke geschiedenis, kleuren van een zelfde cultuur en kinderen van hetzelfde vaderland’. De MHP en de İyi Parti daarentegen zeggen in hun verkiezingsprogramma dat ze de economische en sociale problemen in het oosten en het zuidoosten van het land zullen oplossen, zonder dat ze daarbij het woord ‘Koerd’ laten vallen.

Noodtoestand

Volgens het overzicht van de Turkse afdeling van de BBC vormt de noodtoestand een scheidslijn tussen regeringspartijen en oppositie. De AKP en de MHP beloven dat de noodtoestand gehandhaafd zal blijven, terwijl de oppositiepartijen juist beloven die onmiddellijk op te heffen. Erdoğan heeft in zijn toespraken op verkiezingsbijeenkomsten, op het gevaar af zijn eigen verkiezingsprogramma tegen te spreken, gezegd dat ze na de verkiezingen de noodtoestand mogelijk opheffen. De HDP en de CHP beloven ook een eind te maken aan het systeem van bewindvoerders en als wet geldende decreten (KHK), en de mensen die ontslagen zijn hun rechten terug te geven.

Landbouw

Hüseyin Gökçe van de krant Dünya heeft de beloftes van de partijen op het gebied van landbouw bij elkaar gezet. Zowel de regerings- als de oppositiepartijen beloven dat Turkije een positie zal bereiken waarin het in zijn eigen behoeftes kan voorzien en in staat is om landbouwproducten te exporteren. De AKP geeft in haar programma echter geen verklaring voor het feit dat het landbouwareaal in Turkije tijdens de zestien jaar dat de partij aan de macht is, kleiner is geworden en dat het land agrarische producten moet importeren. De CHP stelt lastenverlichting en financiële steun voor de boeren voor, de HDP komt met voorstellen als het beschermen van het landbouwareaal, de ontwikkeling van de dorpen en het verbieden van genetisch gemanipuleerde organismen.

Gezondheid

Volgens het overzicht van de Turkse afdeling van de BBC beloven de AKP en de MHP op het gebied van gezondheidszorg het systeem van huisartsen te verbeteren. De CHP, de İyi Parti en de HDP willen de stadsziekenhuizen nationaliseren. Alle oppositiepartijen willen dat de gezondheidszorg zich concentreert op de volksgezondheid en preventie. Osman Elbek heeft voor Bianet een veel gedetailleerdere vergelijking op dit onderwerp gemaakt.

Industrie

Helin Aygün van de krant Sanayi Gazetesi (‘Industriekrant’) heeft de verkiezingsbeloftes op het gebied van industrie met elkaar vergeleken. De AKP belooft om vóór 2023 nieuwe industriële gebieden te vormen en die via spoorwegen met elkaar te verbinden. De CHP stelt voor om verbindingen tot stand te brengen tussen industriële ondernemingen en het beroepsonderwijs.

Sociale zekerheid

Noyan Doğan van Hürriyet heeft op een rij gezet wat de partijen op het gebied van sociale zekerheid beloven: alle oppositiepartijen (dus niet de AKP en de MHP) beloven om het minimumloon te verhogen en de wekelijkse arbeidstijden te herzien.

Sport

Ahmet Talimciler, heeft voor T24 een overzicht gemaakt van de verkiezingsbeloftes op het gebied van sport. De oppositiepartijen zijn het met elkaar eens over opheffing van de Passolig [een elektronische kaart die noodzakelijk is voor het bijwonen van voetbalwedstrijden op het hoogste en een-na-hoogste niveau] en inperking van de invloed van de politiek op sport. De AKP probeert de kiezer te overtuigen met de sportcomplexen die ze tot nu toe heeft gebouwd. De analyse van Talimciler laat zien dat de regering sport ziet als een middel voor volksvermaak en als een terrein voor de investering van kapitaal. Bij de HDP daarentegen kijkt de massa niet alleen naar sport, maar beoefent ook zelf sport, en dat is de reden voor de dienstverlening van de overheid – een heel andere benadering.

Beloftes zijn mooi, maar het gaat er natuurlijk om of men zich aan zijn beloftes houdt

‘Hükümetre’

Beloftes zijn mooi, maar het gaat er natuurlijk om of men zich aan zijn beloftes houdt.

De website Doğruluk Payı (‘Een kern van waarheid’) controleert de uitspraken van politici. Op de site is een nieuwe pagina toegevoegd met de zogenoemde ‘Hükümetre’ [te vertalen als: ‘Regering langs de lat’]. Daarin wordt nagegaan of regeringen zich aan hun beloftes houden. Van de 26 beloftes die de AKP voor de verkiezingen van 1 november 2015 deed, zijn er volgens de site 15 gerealiseerd (58 procent). Er zijn bijvoorbeeld zo’n 100.000 studiebeurzen minder toegekend dan beloofd.

Partijen in woorden en hun wolken

Verkiezingsprogramma’s geven niet alleen met hun feitelijke beloftes een boodschap af, maar ook met de begrippen waarin die beloftes verwoord worden. De gekozen begrippen schilderen een wereldvisie; hoe vaker begrippen worden gebruikt, hoe duidelijker die wereldvisie naar voren komt.

Sinan Yıldırmaz maakte voor Bianet een woordanalyse van de programma’s voor de verkiezingen van 24 juni 2018. Daarin bekijkt hij welke kwesties op wat voor manieren door de verschillende partijen worden besproken.

Onder de kop ‘economie’ wordt het woord ‘arbeider’ (Turks: emekçi) het meest gebruikt door de HDP, terwijl in het verkiezingsprogramma van de AKP ‘kapitaal’ (Turks: sermaye) op de voorgrond staat.

Erdoğan bestuurt het land nu ongeveer twee jaar met een noodtoestand en als wet geldende decreten. Toch gebruikt de AKP in haar verkiezingsprogramma deze begrippen liever niet. De HDP, de partij die het meest te lijden heeft van deze manier van besturen, gebruikt de woorden ‘noodtoestand’ (Turks: OHAL) en ‘decreet’ (Turks: KHK) juist vaak (in kritische zin).

Yıldırmaz heeft de programma’s voor de verkiezingen van 2015 naast die voor 2018 gelegd. De AKP gebruikte in haar programma voor 2015 het woord ‘vrede’ (Turks: barış) vaker, maar heeft nu het woord ‘terreur’ (Turks: terör) frequenter gebruikt.

Een belangrijk punt: vergelijken we verkiezingsprogramma’s van verschillende lengte, dan moeten we niet kijken naar de absolute aantallen waarmee bepaalde begrippen voorkomen, maar naar het percentage van die begrippen in de tekst. Minister Mehmet Şimşek maakte die fout vorige maand: hij zette de absolute frequentiecijfers voor bepaalde begrippen uit het AKP-programma (totale lengte: 86.000 woorden) naast die uit het CHP-programma (totale lengte: 30.000 woorden) en gaf vervolgens een geheel eigen interpretatie aan de verschillen. Wanneer je naar de woorddichtheid kijkt, dan geeft de CHP minstens twee keer meer gewicht aan ‘rechtvaardigheid’ (Turks: adalet) dan de AKP doet.

Woordwolken

Woordwolken zijn een goede methode om een tekst aan de hand van de meest gebruikte begrippen samen te vatten. Een tekst kan op deze manier heel goed met andere teksten vergeleken worden.

Ayşegül Düşündere, onderzoekster bij TEPAV (‘Stichting voor Onderzoek van Economisch Beleid Turkije’), heeft zo’n vergelijking gemaakt. Ze heeft daarvoor de verkiezingsprogramma’s van zes politieke partijen in de vorm van woordwolken naast elkaar gezet: ‘De AKP heeft het over ‘project’ (Turks: proje), de CHP over ‘recht’ (Turks: hak), ‘onderwijs’ (Turks: eğitim) en ‘diensten’ (Turks: hizmet); de HDP over ‘recht’ (Turks: hak) en ‘vrouw’ (Turks: kadın); de İyi Parti over ‘publiek(e)’ (Turks: kamu) en ‘systeem’ (Turks: sistem); de Saadet Partisi over ‘voorspoed’ (Turks: saadet) en ‘macht’ (Turks: iktidar); de Vatan Partisi over ‘Turkije’ (Turks: Türkiye) en ‘onderwijs’ (Turks: eğitim).’

Woordwolken van zes van de partijen.
Woordwolken van zes van de partijen.

Hoe vaker een begrip in een verkiezingsprogramma voorkomt, hoe groter het is afgedrukt. Kijk je naar de bovenstaande wolken, dan valt op dat de AKP vooral het woord ‘jaar’ (yıl) vaak gebruikt. De andere partijen verdelen in hun verkiezingsprogramma’s de aandacht evenwichtiger over een aantal voor hen belangrijke begrippen.

Dat het woord ‘jaar’ zo frequent is komt door AKP-uitspraken van het type ‘dit hebben we gedaan, zo zullen we doorgaan’ – en dit soort zinnen maakt de kern uit van het AKP-verkiezingsprogramma. De partij, die zestien jaar lang in zijn eentje aan de macht is geweest, somt eerst op wat ze heeft gedaan en probeert daarmee stemmen te winnen. Daarna pas noemt ze haar beloftes.

Software voor de analyse van woordwolken concentreert zich normaal gesproken op begrippen, op de woordstammen in een tekst. Het werkwoordelijk gezegde in een zin, allerlei uitgangen en vervoegingen worden buiten beschouwing gelaten. Bij de woordwolken die ik voor de verkiezingen van 7 juni 2015 maakte, ben ik ook op deze manier te werk gegaan.

Maar voor deze verkiezingen wilde ik duidelijk maken hoe de partijen hun beloftes denken te realiseren. Daarom heb ik de teksten met de hand verwerkt en ze zo min mogelijk gezuiverd (wat is weggelaten zijn vooral voorzetsels en voegwoorden).

De woordwolken die zo ontstonden kwamen dicht in de buurt van de retoriek van de partijen op de verschillende onderwerpen.

AKP

Het is geen toeval dat in het AKP-verkiezingsprogramma het woord ‘doorgaan’ (devam) het vaakst voorkomt. Wie met Turkijes huidige situatie tevreden is, wie denkt dat het onder een AKP-bewind niet slechter kan gaan, kan zijn stem rustig aan deze partij geven.

Voordat de beloftes in het verkiezingsprogramma aan de orde komen, worden trouwens eerst systematisch alle diensten genoemd die de partij op dat gebied heeft verricht (of waarvan ze beweert dat ze die heeft verricht). Dan pas komen de beloftes: we hebben, gespecificeerd in procenten, miljarden, miljoenen of kilometers, deze en deze dienst ‘verricht’, en ‘zullen’ deze en deze dienst ‘verrichten’.

Van alle hoofdthema’s is ‘onderwijs’ het meest genoemde begrip, en het onderwerp waarvoor de AKP in haar programma de meeste plaats inruimt. De meeste specialisten zijn het erover eens dat de partij juist op dit terrein het meeste faalt. Ook dat is natuurlijk geen toeval.

CHP

In vergelijking met de AKP gebruikt de CHP voor de beloftes in haar programma formuleringen van het type ‘We zullen opnieuw … verrichten’. Kort samengevat: de CHP heeft de ambitie om recht te zetten wat tijdens het zestienjarige AKP-bewind verstoord is geraakt.

De grootste oppositiepartij heeft een lange lijst van zaken die ze opnieuw tot stand wil brengen, maar de belangrijkste zijn: rechtvaardigheid (adalet), vrijheid (özgürlük), universele rechten (evrensel haklar), financieel evenwicht (mali denge), transparantie (şeffaflık) en controle (denetim).

Het woord ‘publiek(e)’ (kamu) neemt in het verkiezingsprogramma een belangrijke plaats in omdat het de manier beschrijft waarop dat bestel opnieuw tot stand zal worden gebracht. Komt de CHP aan de macht, dan zal het publieke bestel tot stand worden gebracht door publieke functionarissen publieke middelen voor de publieke zaak te laten gebruiken.

HDP

In de manifesten van de HDP staat het woord ‘vrouw’ (kadın) natuurlijk bovenaan. Net als bij de vorige verkiezingen heeft de HDP ook nu weer een apart programma over vrouwenrechten. Daarnaast vallen de begrippen sociale rechten (sosyal haklar), democratie (demokrasi), vrijheden (özgürlükler) en gelijkheid (eşitlik) op. De partij heeft verder nog een economisch manifest, ‘Rechtvaardige verdeling’, waarin dit alles meer in detail wordt uitgewerkt.

Dat de HDP een oppositiepartij is, is terug te zien in het taalgebruik van het programma. Het werkwoordelijk gezegde ‘wij zullen’ staat meestal in formuleringen als ‘wij zullen … opheffen’ of ‘wij zullen strijden’. Maar het algemene programma geeft vooral de boodschap af dat er een verandering naar het goede nodig is, en de garantie dat zo’n verandering daadwerkelijk mogelijk is.

De woorden ‘wij’ (biz) en ‘samen’ (birlikte) passen bij de slogan die de partij voor deze verkiezingen heeft gekozen: ‘Het verandert met jou’. Ze gaan uit van het principe dat zowel de kracht als de verantwoordelijkheid wordt gedeeld. Dat er in het programma ook plaats is ingeruimd voor cartoons is een goede reflectie van de geestige stijl van Demirtaş, die hij ondanks het feit dat hij al 600 dagen gevangen zit, nog steeds weet te bewaren.

Zowel in de mainstream als in de alternatieve media wordt de HDP steeds in samenhang met de Koerdische kwestie ter sprake gebracht. De verkiezingsteksten laten echter zien dat de partij eigenlijk veel thema’s gemeen heeft met de groenen en sociaal-democratische partijen in Europa. In een eventuele coalitie is de HDP degene die het punt waarop de partijen elkaar vinden naar links zal trekken.

İyi Parti

Het verkiezingsprogramma van de İyi Parti heeft als titel ‘Een verdrag met onze natie’. Het bestaat uit 404 artikelen van ieder één zin met een toelichting.

De snelste manier om deze nieuwe partij in het politieke landschap te plaatsen zou zijn om haar woordwolk te vergelijken met die van de MHP en de CHP. De İyi Parti komt voort uit de MHP en is opgericht door mensen met een achtergrond in de overheid. Toch lijkt de İyi Parti het meest op de CHP – behalve wanneer het over de Koerdische kwestie gaat. Beide partijen staan op allerlei terreinen, van onderwijs tot gezondheidszorg en van het rechtssysteem tot wetgeving, een vergelijkbaar beleid voor, en beide willen dat verwezenlijken door middel van publieke regelingen en het stimuleren van de particuliere sector.

De wolken van de CHP en de İyi Parti bieden hoop dat ze bij een eventuele coalitieregering na de verkiezingen zonder al te veel moeite tot een akkoord kunnen komen.

MHP

Heel wat mensen die over de alliantie van AKP en MHP schreven, concludeerden dat de MHP uiteindelijk door de AKP verzwolgen zal worden, terwijl de AKP in het verbond niet vindt wat ze ervan had gehoopt (namelijk meer stemmen). De bovenstaande wolk doet juist denken aan de slogan die de MHP-bestuurders na de coup van 1980 verbluft uitten: ‘Onze ideeën zijn aan de macht, maar wij zitten vast.’

De AKP beschrijft in haar programma haar eerdere prestaties. Daarbij doet Erdoğans politieke retoriek van de laatste vier jaar denken aan het verkiezingsprogramma van de MHP. De nadruk op ‘nationaal’ (milli) en ‘Turks’ (Türk) in plaats van op ‘rechtvaardigheid’ (adalet) en ‘ontwikkeling’ (kalkınma) [de twee begrippen in de naam van de partij], laat zien waar Erdoğan zijn inspiratie voor de oprichting van een ‘Krachtig Turkije’ vandaan haalt.

Daarbij moeten we niet vergeten dat zowel de verkiezingen van 1 november 2015, die de huidige regering bepaalden, als het proces dat leidde tot het referendum dat het huidige systeem heeft vastgelegd, in gang zijn gezet door MHP-leider Bahçeli.

Saadet Partisi

Het verkiezingsprogramma van de Saadet Partisi, ‘Visie op Turkije’, is eigenlijk een toespraak van partijleider Temel Karamollaoğlu. De woorden in de wolk laten zodoende Karamollaoğlu’s zinnen zien: als conservatieve partij belooft de Saadet Partisi om een rechtvaardig en door-en-door fatsoenlijk Turkije op te bouwen waarin het gezin en de familie de hoeksteen vormen.

Partij naar de hand van de leider, land naar de hand van de president

Laten we eerlijk zijn: een groot deel van de kiezers stemt eerder op een partijleider dan op een partij. In ons land, waar partij-interne democratie toch al een schaars goed is, worden partijen gevormd door leiders die niet van plan zijn hun positie af te staan. Volksvertegenwoordigers die zich daar niet mee kunnen verenigen, worden bij de eerste de beste gelegenheid op een onverkiesbare plaats gezet. Op wat voor manier een partij het land zal besturen, of hoe effectief een partij oppositie kan voeren is daarom, veel meer dan zou moeten, afhankelijk van de partijleider.

Doğu Perinçek leidt de İşçi / Vatan Partisi (‘Arbeiderspartij’, later: ‘Vaderlandspartij’) nu 26 jaar, Devlet Bahçeli de MHP 21 jaar, Recep Tayyip Erdoğan de AKP zeventien jaar (als we de periodes dat hij zijn positie bij wijze van formaliteit overdroeg niet meetellen), en Kemal Kılıçdaroğlu staat acht jaar aan het hoofd van de CHP.

Met het systeem dat in het referendum van april 2017 aanvaard is, zoals dat heet, kan het land over een week worden vormgegeven door een leider die gewend is zijn partij naar eigen inzicht te kneden. Het karakter van de kandidaten is daarom van groot belang.

Recep Tayyip Erdoğan

Volgens het portret dat Emre Temel van de Turkse afdeling van de BBC schreef, heeft de AKP-leider het recente verleden van Turkije een kant uit gestuurd die parallel loopt aan zijn eigen contradicties. Na 24 juni kan het zijn dat we zijn laatste grote project zullen meemaken, een systeem waarin één persoon de enige en absolute leider van een natie is.

Ook al hebben we Erdoğan in de loop van de jaren leren kennen, toch is het goed om ook zijn persoonlijke verkiezingsmanifest goed door te lezen. De tekst gaat over zijn heden. Daarbij valt op dat het manifest zeer veel weg heeft van het verkiezingsprogramma van de MHP in 2018. Het kan daarom een goed idee geven van wat Turkije in de nabije toekomst mogelijk te wachten staat.

Muharrem İnce

İrem Köker van de Turkse afdeling van de BBC schreef een portret van Muharrem İnce, een van de kandidaten die we nu pas leren kennen.

İnce heeft tot de AKP-bankjes in het parlement eens gezegd: ‘Als u ruzie met mij zoekt, zit u straks met de ellende’. Op de meer dan 100 verkiezingsbijeenkomsten die hij organiseerde, inclusief een manifestatie in Diyarbakır, heeft hij grote mensenmassa’s toegesproken. Hij is in het nieuws gekomen met de manier waarop hij Erdoğan van repliek diende. En hij heeft met interviews aan regeringsgezinde media een groot publiek bereikt. Een populistische invloed is in dat alles onmiskenbaar.

De tekst ‘Toekomstmanifest’ is op te vatten als İnces persoonlijke verkiezingsprogramma. Onderwijs is voor de voormalige leraar natuurkunde een van de kernbegrippen. Net als in het CHP-programma ligt ook hier de nadruk op ‘staat’ (devlet), ‘publiek(e)’ (kamu) en ‘recht’ (hukuk), het sleutelwoord is ‘opnieuw’ (yeniden).

İnce belooft na een proces van ‘reparatie’, dat de eerste twee jaar van zijn presidentschap in beslag zal nemen, een terugkeer naar het parlementaire systeem. Mocht deze overgangsperiode een welwillende dictatuur zijn, dan staat zijn portret hier.

Meral Akşener

Meral Akşener, de presidentskandidaat van de İyi Parti, was minister van Binnenlandse Zaken in de regering van Erbakan. Sezin Öney van P24 schreef een gedetailleerd portret van de politica. Haar nationalistische ideologie, gevormd door de studentenincidenten van vóór 1980, de politieke ladder die ze naast politica en premier Tansu Çiller tree voor tree heeft beklommen, haar etatistische houding in de jaren van de zogenoemde ‘onopgeloste moordzaken’ – het heeft haar gebracht waar ze nu is. De partij-interne oppositie tegen Bahçeli heeft Turkije een nieuwe partij geschonken: de İyi Parti.

Akşener heeft geen apart verkiezingsprogramma. Voor de woordwolk heb ik haar toespraken bij de verkiezingsmanifestaties van de laatste week verzameld. Ik heb me daarvoor gebaseerd op de berichten in de partijgezinde krant Yeniçağ. Het kan zijn dat in toespraken bij verkiezingsmanifestaties het woord ‘ik’ een grotere plek inneemt dan in een geschreven tekst het geval zou zijn. We zien dat ook bij İnce: op de pleinen gebruikt hij het woord ‘ik’ vaker dan in zijn verkiezingsprogramma.

Ondanks deze vertekening valt in Akşeners toespraken de aandacht voor economie op.

Selahattin Demirtaş

Het leven van Selahattin Demirtaş laat zich lezen als een geschiedenis van de Koerdische kwestie. Met de moord op politicus en mensenrechtenadvocaat Vedat Aydın in 1991 politiseerde hij. Hij koos niet voor de bergen en de guerilla, maar voor de rechtswetenschap – het toont zijn oplossing voor dit leven. Het portret dat Sezin Öney van hem maakte vertelt hoe een jongen ‘die bij nul begint’ is uitgegroeid tot een leider die het lot van Turkije richting geeft.

Het verkiezingsprogramma van Demirtaş draagt de titel ‘Het verandert met jou’, en belooft het eenmansregime met hulp van vele mensen te veranderen. Het programma zegt dan ook: ‘Ik zeg niet “ik zal dit doen”, ik zeg “wij zullen dit doen”.’

Anders dan İnce wil Demirtaş het systeem niet veranderen door Erdoğans bevoegdheden over te nemen, maar door die bevoegdheden te delen. Zijn projectvoorstellen richten zich daarom niet op instituties, maar op de samenleving. Hij baseert dit op een samenleving, op volkeren die gelijkwaardigheid nastreven, respect hebben voor verschillen en democratisch zijn.

Als illustratie voor de woordwolk heb ik een foto van Demirtaş gebruikt, maar in het verkiezingsprogramma van Demirtaş is slechts één portret van hem afgedrukt. Verder zijn er vooral foto’s gebruikt van vrouwen op verkiezingsbijeenkomsten, lachende kinderen die het overwinningsteken maken en arbeiders die op het land werken.

Het is wat Demirtaş zegt: ‘Ik zal president worden om een eind te maken aan het presidentieel systeem. Is het proces voltooid, dan zullen ook mijn bevoegdheden zijn ingeperkt, dan zal het kantoor van de president veranderen in een zetel van vertegenwoordiging en maatschappelijke consensus.’

Deze eis, dezelfde die drie jaar geleden uiting vond in de leus ‘We maken jou geen president [volgens het nieuwe presidentiële stelsel]’, komt van de basis. De laatste foto in het programma is gemaakt tijdens een verkiezingsmanifestatie, de camera is gericht op het publiek. Een jonge man houdt een stuk karton vast met daarop de tekst: ‘Denk je eens in: een president die thuis het ontbijt klaarmaakt.’

Auteur: Efe Kerem Sözeri
Vertaler: Hanneke van der Heijden

Dit artikel van Efe Kerem Sözeri verscheen eerder in P24 Turkey.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.