• 360 Magazine
  • Amerika’s
  • De Chileense kiezer rekent af met traditionele partijen

De Chileense kiezer rekent af met traditionele partijen

© Felipe Figueroa / SOPA Images / Shutterstock
360 Magazine | Amsterdam | 02 juni 2021

Chili is toe aan een nieuwe grondwet. Over wie die mag gaan maken, werd op 15 en 16 mei gestemd. Het resultaat noemen de kranten een ‘politieke aardverschuiving’. ‘Nu is het onze taak om een nieuw politiek systeem te creëren dat in staat is om aan de eisen van het volk te voldoen.’

‘Politieke aardverschuiving in Chili’, kopte El País op maandag 17 mei. De Chilenen mochten zaterdag 15 en zondag 16 mei stemmen voor een nieuwe volksvertegenwoordiging die binnen een jaar een volledig nieuwe grondwet zal opstellen. Een historische primeur in Chili. De oude grondwet is een erfenis van de lange dictatuur onder Augusto Pinochet, die van 1973 tot 1990 heeft geduurd.

‘Volgens velen was gisteren de dag waarop eindelijk de overgang naar democratie werd voltooid’, zei Verónica Figueroa Huencho, politicoloog aan de Universiteit van Chili, tegen The Guardian.

Het besluit is het antwoord op de massale protestbeweging die eind 2019 ontstond tegen de in zichzelf gekeerde politieke elite van het land. Als gevolg van het neoliberale model dat tijdens dictatuur werd ingevoerd, is de ongelijkheid in Chili groot.

Nederlaag voor rechts

De Chile Vamos-coalitie van rechtse en radicaal-rechtse partijen, onder leiding van president Sebastián Piñera, heeft een zware nederlaag geleden. Tot voor kort hoopte deze coalitie een derde van de stemmen binnen te slepen, om zo als ‘blokkerende minderheid’ in de toekomstige grondwetgevende vergadering op te treden. Elk wetsontwerp moet namelijk met een tweederdemeerderheid worden goedgekeurd om in de grondwet te worden opgenomen. Maar rechts behaalde slechts 37 van de 155 zetels, berichtte La Tercera op de uitslagenavond van zondag 16 mei.

President Piñera: ‘We hebben niet genoeg naar de wensen van het volk geluisterd’

President Piñera gaf diezelfde avond al zijn nederlaag toe: ‘We hebben niet genoeg naar de wensen van het volk geluisterd,’ aldus de president. ‘De burgers hebben een duidelijk en krachtig signaal gegeven aan de regering en aan alle traditionele politieke formaties.’ ‘Chilenen rekenen af met de traditionele politieke partijen’, schreef ook El País in een ander artikel. De twee linkse coalities – waarvan een tot die traditionele partijen behoort – hebben in totaal 53 zetels bemachtigd, maar zijn onderling sterk verdeeld.

‘Dit weekend hebben we de categorische verwerping gezien van de [oude] grondwet en de politieke cultuur die deze heeft voortgebracht’, zei Fernando Atria, die als leider van de nieuwe linkse partij Fuerza Común verkozen is in de grondwetgevende vergadering, tegen The Guardian. ‘De huidige grondwet was ontworpen om verandering en vooruitgang te voorkomen. Nu is het onze taak om een nieuw politiek systeem te creëren dat in staat is om aan de eisen van het volk te voldoen.’

Er gaan maar liefs 48 zetels naar onafhankelijke ­– veelal nieuwe – partijen, in een zeer versnipperd politiek landschap: in totaal deden zeventig partijen mee aan de verkiezingen. De overige 17 zetels zijn bestemd voor vertegenwoordigers van de inheemse gemeenschappen van het land, zoals de Mapuches en Aymara’s.

Als gevolg heeft geen enkele partij de meerderheid in de grondwettelijke vergadering, die ‘door de oppositie zal worden gedomineerd, met een rechtervleugel die geen rol van betekenis zal spelen in de discussie’, verwacht El País.

Lees ook:

Bovendien, zo schreef de website El Mostrador vóór de verkiezingen, heeft bijna driekwart van de kandidaten (zelfs degenen die deel uitmaken van partijcoalities) nog nooit een politieke of zelfs administratieve functie bekleed: ‘Sinds de maatschappelijke onrust [van 2019] eisen de burgers dat het niet “de politici van vroeger” zijn’ die de nieuwe grondwet opstellen.

Woelige tijden

Bij gebrek aan betrouwbare opiniepeilingen, schreef El País, had geen enkele analist zo’n goed resultaat van de onafhankelijke kandidaten of zo’n slecht resultaat van de regerende rechterzijde verwacht.

‘Chili maakt op bijna elk niveau woelige tijden door’, schreef El País bij aanvang van de verkiezingen. Het Congres is sterk verdeeld en voor de presidentsverkiezingen aanstaande november hebben zich ten minste zestien kandidaten gemeld.

‘Chili staat nu, 31 jaar na de terugkeer van de democratie, voor een historisch moment van onzekerheid (…) terwijl er bovendien geen consensus bestaat (…) over de vraag of een nieuwe grondwet er al dan niet in zal slagen de chaos in goede banen te leiden’, schrijft de krant. Niemand kan nu al zeggen welke resultaten de nieuwe grondwettelijke vergadering, waarvan de werkzaamheden naar verwachting een jaar zullen duren, zal opleveren. Over de nieuwe grondwet wordt in 2022 via een referendum gestemd.

Maar de opkomst van de massale volksbeweging voor democratische vernieuwing heeft niet geleid tot een grotere bereidheid om te gaan stemmen. Ondanks, of misschien wel dankzij, de politieke crisis van 2019 en het schijnbare gebrek aan legitimiteit van de traditionele partijen, kan ook het percentage kiezers dat niet heeft gestemd als ‘historisch’ worden bestempeld, aldus El País: 61,5 procent.

Het ligt voor de hand om naar de coronapandemie te wijzen als mogelijke oorzaak van de lage opkomst. Maar Chili is het Latijns-Amerikaanse land met de hoogste vaccinatiegraad – 50 procent van de bevolking – en bovendien vonden dankzij corona de verkiezingen dit keer op twee dagen plaats. Wantrouwen in de politiek lijkt een meer voor de hand liggende verklaring.

Overwinning van links

De Communistische Partij, die deel uitmaakt van het linkse blok dat nauw betrokken was bij de protesten, boekte een aantal belangrijke overwinningen bij de gemeentelijke verkiezingen, die in hetzelfde weekend werden gehouden. De partij won het burgemeesterschap van de Santiago, de hoofdstad. De gekozen burgemeester, Irací Hassler, een econoom, is ‘dertig jaar oud en vrouw’, berichtte El País. Nooit eerder maakten de communisten hier de dienst uit, zelfs niet tijdens de regering van Salvador Allende (1970-1973), waarvan zij deel uitmaakten.

‘Dit is de triomf van sociale en politieke eenheid’, citeerde The Guardian Irací Hassler, die op uitslagenavond haar overwinning vierde op het Plaza de Armas in Santiago, geflankeerd door een aantal van de vrouwen die ook werden verkozen.

‘De protestbeweging, de feministische stakingen en de sociale en milieubewegingen zijn niet meer weg te denken’

‘Dit is het begin van een belangrijke verandering in de manier waarop wij politiek bedrijven. De protestbeweging, de feministische stakingen en de sociale en milieubewegingen zijn niet meer weg te denken.’

Het resultaat zorgt ervoor dat Daniel Jadue, de presidentskandidaat van de Communistische Partij, de grootste kanshebber is om president Piñera te verslaan in de verkiezingen van november, aldus El País. Jadue werd op 16 mei met 64 procent van de stemmen herkozen als burgemeester van Recoleta, dat onderdeel uitmaakt van de metropoolregio van Santiago.

Het linkse Frente Amplio, de groep partijen en bewegingen die in 2011 ontstond uit de universiteitsprotesten die in 2011 plaatsvonden, is een van de andere grote winnaars van de dubbele verkiezingsdag. Onder leiding van afgevaardigden als Gabriel Boric en Giorgio Jackson, overvleugelde deze formatie centrum-links en rechts, waarvan zij belangrijke gemeenten afsnoepte.

De kandidaten van Frente Amplio hebben ten minste twee zeer symbolische burgemeestersposten van rechts weggekaapt: die van het dichtbevolkte Maipú, ook in de metropoolregio van Santiago, en die van Viña del Mar (ongeveer 100 kilometer van de hoofdstad). Ook in Ñuñoa, een welvarende gemeente in het oosten, heeft de Frente Amplio het burgemeesterschap binnengesleept. Met deze resultaten heeft de amper 35-jarige Boric, presidentskandidaat van de linkse formatie, zo schreef El País, een nieuwe impuls voor zijn race naar La Moneda, het presidentieel paleis.

Chili zal zichzelf herdefiniëren op een aantal fundamentele punten, analyseerde El País. De grondwettelijke vergadering zal de politieke vertegenwoordiging en het regeringsstelsel hervormen, omdat er een zekere consensus bestaat over het feit dat het Chileense presidentialisme niet in staat was adequaat te reageren op de protesten van 2019.

Ook zullen de thema’s decentralisatie en regionalisatie ter tafel komen, verwachtte El País. Chili wordt nu sterk gecentraliseerd bestuurd vanuit Santiago. De 155 volksvertegenwoordigers zullen het eens moeten worden over verschillende kwesties in verband met de inheemse bevolkingsgroepen, zoals hun uitdrukkelijke erkenning in de grondwet of hun plurinationaliteit. Dit is een brandende kwestie, gezien de problematische relatie uit het verleden tussen het Mapuche-volk en de Chileense staat, aldus de Spaanse krant.

Grandón deed mee aan de demonstraties in een Pokémonpak en staat daarom bekend als ‘tante Pikachu’

De grondwettelijke vergadering zal daarnaast discussiëren over het economische systeem, rechtstatelijke instituties als het Constitutioneel Hof, de verzorgingsstaat – economische en sociale rechten zijn hete hangijzers – en kwesties die bijzonder gevoelig liggen bij de financiële markten, zoals de autonomie van de Centrale Bank.

‘Tante Pikachu’

Een van de nieuw verkozen deelnemers aan die vergadering is Giovanna Grandón, als vertegenwoordiger van de politieke formatie La Lista, die ontstond uit de protesten. De 45-jarige Grandón deed mee aan de demonstraties in een Pokémonpak en staat daarom bekend als ‘tante Pikachu’, schreef het linkse dagblad El Diario.

‘Giovanna Grandón is het perfecte prototype van de nieuwe politieke klasse die de zorgen van de ontevreden Chilenen deelt. Tot Chili in lockdown ging, was “tante Pikachu” bestuurder van een schoolbus en zat ze in de schulden voor de medische behandeling van haar zoon (meer dan 5 miljoen peso’s, ongeveer 6000 euro). Het geld dat ze gespaard had om door te leren, had ze aan de studie van haar dochter besteed.’

‘Ik ken de situatie van de mensen, omdat ik een van hen ben,’ zei Grandón tegen El Diario.

Lees ook:

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.