• The Observer
  • Cultuur
  • Hoe het is om dik te zijn in Frankrijk

Hoe het is om dik te zijn in Frankrijk

The Observer | Stefanie Marsh | 16 oktober 2017

Gabrielle Deydier (1.53 m, 150 kilo) schreef een bestseller over haar leven als dikke vrouw in Frankrijk. In gesprek met The Observer vertelt ze over haar gevecht tegen ‘grossofobie’.

In augustus 2015 had de zevenendertigjarige Gabrielle Deydier een sollicitatiegesprek, waar ze met vlag en wimpel doorheen kwam. Het ging om een baan als onderwijsassistent in een school voor moeilijk lerende kinderen en de mensen van de sollicitatiecommissie, onder wie het hoofd van de school, waren zo onder de indruk van Gabrielle dat ze zelfs bang waren dat ze bij hen weg zou gaan voor een beter betaalde baan. Er was maar één ongemakkelijk moment geweest: dat was aan het eind van het gesprek, toen Gabrielle al naar de deur liep. Het hoofd van de school zei: ‘De leerkracht onder wie je komt te werken, kan nogal moeilijk zijn.’ Gabrielle hoorde het nauwelijks, zo blij was ze met haar nieuwe baan.

Al snel kwam ze erachter dat ‘moeilijk’ een enorm understatement was. ‘Dus jij bent Gabrielle Deydier,’ was het eerste dat de leerkracht in kwestie zei bij hun kennismaking. ‘Ik werk niet met dikke mensen.’ Gabrielle probeerde het weg te lachen, maar de moeilijke leerkracht lachte niet. ‘Dat was geen grapje,’ zei ze.

‘Groteske handicap’

Gabrielle heeft twee universitaire diploma’s, een prettige, open manier van doen en weegt 150 kilo. Ze heeft ook de dubbele pech dat ze Française is én in Frankrijk woont, wat betekent dat haar fysieke verschijning allesbepalend is, ook voor de vraag of ze werk krijgt of niet. In Frankrijk, zegt ze (en alles wat ze heeft meegemaakt ondersteunt dat), wordt overgewicht beschouwd als een groteske handicap die je eigen schuld is. Het schijnt dat tachtig procent van de Franse vrouwen continu op dieet is. In het zuiden van het land bestaat een levendige maagbandindustrie (50.000 operaties per jaar).

Op dit moment raast er een veganistische hype door het land – voor sommige mensen een manier om een eetstoornis te verdoezelen. ‘Franse vrouwen,’ zegt Gabrielle, ‘beroemen zich erop dat ze de vrouwelijkste vrouwen van Europa zijn. Er heerst een gevoel dat vrouwen in alle opzichten perfect moeten zijn.’ Daarom is het verrassend dat de publicatie van Gabrielles boek On ne naît pas grosse (Je wordt niet dik geboren) zo veel aandacht heeft getrokken – is dat een combinatie van bewondering en morele paniek?

Gabrielle Deydier.
Gabrielle Deydier.

Voor Gabrielle is het de afgelopen twaalf maanden geweest alsof ze wakker werd uit een nachtmerrie, maar dan een nachtmerrie die werkelijkheid was en twintig jaar had geduurd. Tijdens ons gesprek krijgt ze één keer tranen in haar ogen, maar het zijn tranen van blij ongeloof. Plotseling, op haar achtendertigste, wordt Gabrielle, die haar hele volwassen leven te horen heeft gekregen dat zij niet geschikt was om te werken, geroemd om haar intellectuele moed. Ze werd geïnterviewd door kranten als Le Monde en Le Figaro en verscheen in serieuze tv-programma’s.

De dag voor onze afspraak was Gabrielle gebeld door een vertegenwoordiger van de Parijse burgemeester Anne Hidalgo: of ze de eerste antigrossofobiedag van de hoofdstad wilde organiseren. Ze heeft een contract op zak voor een filmscript en voor een roman. In de Italiaanse Vanity Fair heeft een artikel over haar gestaan en een Italiaanse uitgever heeft de vertaalrechten voor het boek gekocht.

Wat het betekent om dik te zijn in Frankrijk is voor het eerst onderwerp van discussie in Frankrijk. ‘Ik besloot om het boek te schrijven,’ zegt ze, ‘omdat ik me niet langer wil verontschuldigen voor mijn bestaan. Ja, obesitas is in de afgelopen tien jaar verdubbeld, dat is veel te veel. Maar het betekent niet dat we obese mensen mogen discrimineren door te zeggen dat ze niet kunnen werken en door ze te beledigen.’

Na de onaangename kennismaking stelde de leerkracht Gabrielle aan de klas van zes autistische kinderen voor als “de zevende gehandicapte persoon in de klas”

Gabrielle, die tot zes maanden geleden niet eens naar een foto van zichzelf kon kijken, heeft zich voorbereid op publiciteit. ‘Mijn uitgever zei: “Je komt op televisie, en dat zal moeilijk zijn.” Dus gingen een vriendin en ik foto’s van mij maken in een zwembad, zodat ik kon leren accepteren hoe ik eruitzag in badkleding.’

We hebben afgesproken in een restaurant op de benedenverdieping van de jeugdherberg in Parijs waar ze woont sinds ze de onderwijsbaan (en haar inkomen) verloor, ontslagen wegens gebrek aan betrokkenheid omdat ze geen gewicht verloor. Het is schokkend om te beseffen dat een vrouw van haar leeftijd, met haar vriendelijke karakter, haar intelligentie – en nu haar bescheiden roem – in een tijdelijk onderkomen verblijft omdat ze geen geld heeft om woonruimte te huren in een Parijse flat. Het klinkt tegenstrijdig, maar ze is een kleine gestalte, ondanks haar omvang, zoals ze daar weggekropen zit in een bankje tegen de muur.

Om terug te komen op de onderwijsbaan, die eindigde zo: het is in Frankrijk verboden om onderscheid te maken op grond van lichamelijke verschijning, maar die wet is kennelijk niet doorgedrongen tot werkgevers. Na de onaangename kennismaking stelde de leerkracht Gabrielle aan de klas van zes autistische kinderen voor als ‘de zevende gehandicapte persoon in de klas’. Ze verweet Gabrielle dat ze te veel zweette. Het hoofd van de school zei tegen Gabrielle: ‘Als zij een probleem met jou heeft, heb ik dat ook.’

‘Hij zei dat het niet eerlijk tegenover de kinderen was, omdat die nu dubbel werden gestigmatiseerd – vanwege hun handicap en omdat ze geplaagd werden met hun dikke leerkracht.’ Gabrielle werd gevraagd om zich ‘te beraden’ over haar toekomst. ‘We geven je dertig dagen om te bewijzen dat je gemotiveerd bent.’

Gemotiveerd? ‘Gemotiveerd om af te vallen. Om te laten zien dat je deze baan belangrijk vindt.’ ‘Het ging nooit om de kinderen,’ zegt Gabrielle. ‘Die waren geweldig. Maar dit vond ik moeilijk en ingewikkeld om mee om te gaan.’ Ze kreeg de opmerking: ‘Het was te merken dat je buiten adem was nadat je de trap naar de derde verdieping op was gelopen.’

Niet echt discriminatie

Waarom heeft ze de school niet voor de rechter gesleept? ‘Ik was bang dat ik niet geloofd zou worden,’ zegt ze. Dat is geen onwaarschijnlijk scenario. Ze had al heel veel van dit soort dingen meegemaakt. De gynaecoloog die mopperde: ‘Er blubbert hier zo veel vet dat ik niks kan zien’, de mannelijke collega die ontkende dat hij haar seksueel had geïntimideerd, omdat zijn vrouw veel knapper was dan zij: ‘Waarom zou ik proberen een dikke vrouw te verkrachten?’

‘De politie was heel aardig, maar daar zeiden ze: ‘Je hebt het recht om een aanklacht in te dienen, maar we raden je aan het niet te doen want geen rechtbank zal aan jouw kant staan.’

Vreemd genoeg was haar op de universiteit van Montpellier, waar ze zich als een vis in het water voelde, nooit iets dergelijks overkomen. ‘Ik was daar heel gelukkig,’ vertelt ze. ‘Ik had veel vrienden en ging vaak uit. Er waren wel mensen die me belachelijk maakten, maar het was niet zo erg, het was niet echt discriminatie. Dat waren idioten, maar het zat niet in het systeem. Dat was wel zo toen ik op zoek ging naar een baan.’

Deydiers boek, waarvoor het idee ontstond toen ze het op een boekpresentatie uit ellende op een zuipen had gezet, werd een enorm succes. Een combinatie van bewondering en morele paniek?
Deydiers boek, waarvoor het idee ontstond toen ze het op een boekpresentatie uit ellende op een zuipen had gezet, werd een enorm succes. Een combinatie van bewondering en morele paniek?

Obees worden kan iedereen overkomen en bij Gabrielle begon het op haar zeventiende. Als tiener was ze sportief en gespierd, iets aan de zware kant (ze woog 65 kilo) – ‘stevig’. Haar moeder besloot dat haar dochter meteen in het geweer moest komen, toen Gabrielle na een middagje winkelen thuiskwam met een broek in maat 42 in plaats van 40 zoals anders. ‘Zij zat er erg over in: “Je kunt gewoon niet aangekomen zijn, je hebt voor niets geld uitgegeven.” Maar zelfs toen was mijn gewicht niet zo’n punt.’ Dat veranderde toen ze naar een dokter ging. Die vond het wél een punt dat Gabrielle was aangekomen en schreef haar hormonen voor. ‘Daarvan kreeg ik allerlei klachten, zoals een erg slechte huid over mijn hele lichaam en haar dat overal groeide. En ik kwam heel veel aan: dertig kilo in drie maanden.’ Ze kreeg nog meer hormonen voorgeschreven, in combinatie met een strikt dieet van gekookte groenten en vlees. De kilo’s stapelden zich op. ‘Ik ging heel anders over eten denken. En ik ging dingen eten die ik daarvoor nooit at, ging zelfs voedsel verstoppen, geld stelen van mijn ouders om eten te kopen. Allerlei idiote dingen.’

Ze woog nu 120 kilo. ‘Ik wilde dood. Elke dag. Ik vond mezelf mismaakt.’ Haar ouders waren er ook niet blij mee. ‘Het was een heel, heel moeilijke tijd.’ Ze zakte twee keer voor haar eindexamen, slaagde de derde keer. De universiteit betekende vrijheid.

Wat gebeurde er na haar afstuderen? Gabrielle wordt nog kleiner in haar bankje. ‘Ik zag dat al mijn vrienden werkervaring opdeden en ik niet, en ik begreep het niet. Er was geen logische reden voor. Mensen gaven mij administratief werk of slecht betaalde baantjes. Ik deed fabriekswerk.’ Halverwege een sollicitatiegesprek zei een personeelsmedewerker het hardop: ‘Je past niet in het beeld dat wij naar buiten toe willen uitstralen.’ ‘Ik zei: “Nou, ik ben heus geen idioot.” En hij zei: “Het is bekend dat IQ omgekeerd evenredig is aan lichaamsgewicht.”’

Het is nu Frankrijks beurt om te voelen wat Gabrielle al die tijd heeft gevoeld: schaamte en onzekerheid over zichzelf

Gabrielle wist dat er iets typisch Frans was aan wat haar overkwam. Ze had een jaar in Spanje gezeten voor haar studie. ‘In Spanje speelde het gewoon geen rol. Als iemand iets over mijn uiterlijk zei, dan was dat alleen maar om me een compliment te geven. In Frankrijk hoorde ik in elk gesprek al na een paar minuten: “Maar waarom ben je dik? Heb je daar zelf voor gekozen? Is het een ziekte?”’

Was het op haar zeventiende het bezoek aan de dokter dat haar leven op zijn kop zette, twintig jaar later gebeurde dat opnieuw, maar nu andersom: van een nachtmerrie naar een droomleven. Het was vorig jaar juni, vertelt ze: ‘Ik was zwaar depressief, had al een jaar mijn familieleden niet meer gesproken. Ik was zelfs bang dat ik dakloos zou raken. Ik kwam dertig kilo aan. Het ging steeds slechter met me en ik was bang. Ik dacht erover om mezelf dood te schieten of te vertrekken naar een ver oord, maar ik had geen idee waarheen. En op een van die afschuwelijke dagen dwongen vrienden me om naar een boekpresentatie te komen. Ik wilde eigenlijk niet gaan, werd er stomdronken en uiteindelijk zat ik te praten met een stel schrijvers over een journalistiek project waarvoor iemand undercover bij een slachthuis werkte.

‘Ik zei: “Weten jullie wat grossofobie is?” en niemand wist waar ik het over had. Dus beschreef ik al die dingen die ik had meegemaakt. Zij zeiden dat ik alles zo snel mogelijk op papier moest zetten en het dan aan hen moest mailen.’ Zelf denkt Gabrielle dat ze, als ze de volgende ochtend niet nog steeds alcohol in haar lijf had gehad, nooit de moed had gehad om haar verhaal onder woorden te brengen, zes pagina’s lang. Huiverend drukte ze op ‘versturen’. Diezelfde dag nog hing er een uitgever aan de telefoon. Twee weken later was er een contract voor een boek. Ze begint te stralen: ‘Het heeft mijn leven gered.’

Eigenlijk onthult het boek nog het meest over Frankrijk zelf, door de reacties die het heeft opgeroepen – vooral in de lezersbrieven die Gabrielle nu elke dag krijgt (vrijwel nooit van mensen met overgewicht). ‘Een vrouw vertelde me dat ze al twintig jaar lang boulimie had omdat ze bang was dat ze haar man en haar baan kwijt zou raken als ze aankwam.’ Een gecompliceerdere reactie kwam van een man: ‘Hij zei: “Door jouw boek heb ik me gerealiseerd wat een klootzak ik ben. Vijf jaar lang heb ik met jonge mensen gewerkt. Als ze te dik waren, vernederde ik hen.” Hij vroeg me hem te vergeven, alsof ik een priester in een biechtstoel was.’ Dat is haar taak niet, zegt ze.

Maar de brieven bevestigen één ding: het is nu Frankrijks beurt om te voelen wat Gabrielle al die tijd heeft gevoeld: schaamte en onzekerheid over zichzelf. En dat alles dankzij één boek. Haar verhaal is fascinerend, heroïsch en nog niet afgelopen. Gabrielle Deydier: dit is jouw jaar.

Auteur: Stefanie Marsh
Vertaler: Annemie de Vries

The Observer
Verenigd Koninkrijk | zondagskrant | oplage 449.000

Oudste kroonjuweel van de Britse kwaliteitspers. Uit dezelfde groep als The Guardian maar met liberale signatuur.

Dit artikel van Stefanie Marsh verscheen eerder in The Observer.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.