• 360 Magazine
  • Europa
  • Komt er oorlog tussen Rusland en Oekraïne?

Komt er oorlog tussen Rusland en Oekraïne?

© EPA / PRESIDENTIAL PRESS SERVICE
360 Magazine | Amsterdam | 15 april 2021

Na een wapenstilstand van zes jaar doemt het spookbeeld op van een nieuwe oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Vooral de Oekraïense media vrezen escalatie van het conflict in Oost-Oekraïne.

Al bijna drie weken neemt de ongerustheid in Oekraïne toe. De machtige Russische buurman is bezig met een grootschalige militaire mobilisatie langs de Oekraïense grens, terwijl de media in Moskou en het Kremlin Kiev ervan beschuldigen een offensief voor te bereiden tegen de zelfbenoemde volksrepublieken Loegansk en Donetsk.

De situatie is sinds begin april bijzonder instabiel in de Donbass, waar het staakt-het-vuren tussen het Oekraïense leger en de door Moskou gesteunde afgescheiden gebieden in feite is verbroken. De partijen beschuldigen elkaar van provocaties en er vinden regelmatig vuurgevechten plaats, waarbij het aantal slachtoffers onder militairen en burgers toeneemt.

‘Op sociale netwerken ziet men beelden van Russische colonnes die vanuit Siberië en elders richting de grensgebieden van Oekraïne trekken’, beschrijft Radio Svoboda Ukraïna. ‘Is dit het bewijs dat de Russisch-Oekraïense koude oorlog op het punt staat heet te worden?’

Zelfs de voormalige FSB-kolonel Igor Girkin, die deelnam aan de verovering van de Krim en een deel van de Donbass, plaatste een video over het sturen van troepen naar de Krim.

‘Maar is het niet al oorlog?’ vraagt het Oekraïense afdeling van de Amerikaanse mediazender Radio Free Europe/Radio Liberty, dat erop wijst dat het conflict ‘zeven jaar geleden begon, verschillende malen een staakt-het-vuren heeft gekend, maar nooit is gestopt. Met 1 miljoen ontheemden en minstens 13.000 doden tot gevolg.’

Hoop op vrede

‘Het valt nog te bezien wat het doel is van al deze militaire verplaatsingen en herschikkingen van eenheden, dat weet niemand, noch in Kiev, noch in Washington, noch in andere westerse hoofdsteden’, aldus Radio Svoboda Ukraïna.

De spanningen begonnen een paar maanden geleden op te lopen, toen de groeiende frustratie van Kiev over de onbuigzame houding van Moskou bij de besprekingen over de Donbass-regio samenviel met de verzwakking van de positie van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in eigen land, schrijft The Moscow Times.

‘Bij gebrek aan eerdere politieke en diplomatieke ervaring hoopte Zelensky aanvankelijk dat zijn goede wil en openhartigheid zouden volstaan om het bloedige conflict in de Donbass op te lossen. Zijn ongekende verkiezingstriomf in 2019 was in niet geringe mate gebaseerd op zijn oprechte belofte om vrede te brengen in Oekraïne’, aldus de Engelstalige website.

‘In werkelijkheid bleek het onderhandelingsproces echter veel moeilijker’, vervolgt de krant. Het Kremlin stemde ermee in Zelensky op bepaalde punten halverwege tegemoet te komen. Zo werden een duurzaam staakt-het-vuren in Donbass en het instellen van een direct communicatiekanaal tussen de presidentiële administraties overeengekomen.

Joe Biden riep Moskou op ‘de druk van de ketel te halen’

Maar het Kremlin weigerde de akkoorden van Minsk te wijzigen en drong aan op de volledige uitvoering van de politieke punten die erin zijn opgenomen. ‘Voor Zelensky was een wijziging onbespreekbaar: de grote concessies die volgens de akkoorden van Minsk aan Rusland moesten worden gedaan, zouden zeker een opleving in de Oekraïense nationalistische oppositie teweegbrengen, wat hem het presidentschap had kunnen kosten’, analyseert de Russische website.

Zelensky probeerde dan ook zijn legitimiteit te versterken door steun in het Westen te mobiliseren. In februari sloot hij verschillende pro-Russische mediakanalen en legde hij sancties op aan de beruchte oligarch Viktor Medvedchuk, die als een persoonlijke vriend van de Russische president Vladimir Poetin wordt beschouwd.

Integratie in de NAVO

De Oekraïense president zoekt ook nadrukkelijk naar internationale militaire steun, in de overtuiging dat de dreiging van een Russisch offensief tegen zijn land reëel is. Volgens hem, aldus het online dagblad Ukraïnska Pravda, zou ‘integratie in de NAVO de enige manier zijn om een einde te maken aan het conflict’. Hij riep de alliantie op Oekraïne zo snel mogelijk onder haar vleugel te nemen, naar verluidt met de steun van Justin Trudeau en de Baltische staten.

Op zijn beurt bevestigde Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken ‘de niet-aflatende steun van de Verenigde Staten voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne. Wij blijven de Euro-Atlantische integratie van Oekraïne steunen in het licht van de voortdurende Russische agressie in de Donbass en de Krim’.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel ‘heeft Vladimir Poetin in een telefoongesprek opgeroepen tot deëscalatie’ en ‘vermindering van de militaire aanwezigheid van Rusland in de buurt van de grenzen van Oekraïne’, aldus dagblad Den.

Op initiatief van Washington hebben Joe Biden en Vladimir Poetin dinsdagavond 13 april telefonisch met elkaar gesproken over de Donbass. De Amerikaanse president herhaalde uiteraard dat Washington de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne steunt. Daarbij uitte hij zijn bezorgdheid over de ‘plotselinge opbouw van Russische strijdkrachten op de Krim’ en riep hij Moskou op ‘de druk van de ketel te halen’, zo meldt Gazeta.ru.

‘Er kan niet worden gezegd dat het dreigingsniveau van de confrontatie werkelijk is gestegen’

‘Er kan niet worden gezegd dat het dreigingsniveau van de confrontatie werkelijk is gestegen’, schrijft het Russische weekblad Expert koeltjes. ‘Laten we liever zeggen dat de partijen de mouwen opstropen en elkaar signalen geven in een soort ritueel dat mogelijke risico’s van escalatie moet voorkomen.’

Propagandaoorlog

Ukraïnska Pravda stelt dat de huidige Russische propaganda ‘als hoofddoel heeft het idee van de integratie van Oekraïne in de EU en de NAVO in de ogen van de Oekraïners zelf in diskrediet te brengen, en hun gebrek aan vertrouwen in hun regering aan te wakkeren’, door hun toevlucht te nemen tot ‘de dreiging van een offensief’ en ‘de vrees voor een oorlog op hun grondgebied’, terwijl zij ‘Kiev de schuld geven van de verslechtering van de situatie in de bezette gebieden’ en ‘het Oekraïense leger ervan beschuldigen voorbereidingen te treffen om de zelfbenoemde republieken aan te vallen’.

In een interview met Radio Svoboda gaat de voormalige Oekraïense (in Rusland geboren) minister van Buitenlandse Zaken Pavlo Klimkin nog verder. ‘Rusland verhoogt in feite de inzet door middel van een scenario waarin klassieke militaire escalatie en hybride methoden worden gecombineerd, want het doel is de desintegratie van Oekraïne.’

Andere Oekraïense functionarissen proberen de bevolking gerust te stellen. ‘Rusland is niet klaar voor een totale oorlog’, zegt Leonid Kravtsjoek, die van 1991 tot 1994 de eerste president van het onafhankelijke Oekraïne was en nu aan het hoofd staat van de Oekraïense delegatie in de Donbass-onderhandelingen. ‘[Rusland] heeft veel interne problemen. De onvoorspelbaarheid van de acties bewijst dat het nog steeds bang is. Bang voor de toekomst. En ik denk dat Poetin weet hoe het gaat eindigen, hij weet het heel goed’, citeert nieuwssite Obozrevatel.

In een ander artikel stelt Radio Svoboda dat ‘nu Poetin in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van september in de peilingen keldert, een militair avontuur in buurland Oekraïne de aandacht zou kunnen afleiden en zou kunnen dienen om zijn persoonlijke populariteit nieuw leven in te blazen.’

‘Rusland is eerder bezig met militair spierballenvertoon dan met het plannen van een blitzkrieg’

Maar ‘een interventie door het reguliere Russische leger zou een ernstige escalatie betekenen in deze zeven jaar durende agressie van Rusland tegen Oekraïne. Sinds het begin van de militaire opbouw in 2014 werkt het Kremlin aan de beperkte inzet van officiële troepen naast troepen die bestaan uit huurlingen, vrijwilligers en lokale medewerkers.’

‘Als Rusland zijn eenheden die nu aan de grens met Oekraïne zijn gegroepeerd, gaat inzetten, zullen we echt een nieuwe fase in het conflict gaan zien, die ernstige gevolgen kan hebben voor de internationale veiligheid’, concludeert Radio Svoboda.

Maar Ruslands echte doel van de huidige militaire mobilisatie is ‘beperkt tot aan Kiev en Washington tonen dat het bereid is met geweld te reageren op elke militaire poging om de status quo in Donbass te veranderen. De opzichtige manier waarop de troepen worden verplaatst, bevestigt dat Rusland eerder bezig is met militair spierballenvertoon dan met het plannen van een blitzkrieg’, aldus The Moscow Times.

Toch zou het ‘naïef zijn te geloven dat er niet aan beide fronten mensen klaar staan om een blitzkrieg te ontketenen – in de illusie dat het conflict vervolgens makkelijk kan worden opgelost’, schrijft La Stampa. ‘Dit is niet het geval. Er is te veel frustratie, te veel geweld, en te weinig bereidheid om naar de andere kant te luisteren.’

Dat beaamt The Moscow Times. ‘De gespannen sfeer en het aantal slachtoffers aan beide zijden vergroten de kans dat een misstap of een schurkachtige actie op plaatselijk niveau de twee landen meesleept in een nieuwe militaire confrontatie (…). En eenmaal ontketend, bieden oorlogen voldoende redenen om te blijven vechten.’

Een militaire inmenging van de VS in het conflict lijkt vooralsnog onwaarschijnlijk. Daar leek het wel even op, toen berichten naar buiten kwamen dat twee Amerikaanse oorlogsschepen via de Bosporus op weg waren naar de Zwarte Zee, meldt Al Jazeera. Maar volgens officiële Amerikaanse bronnen betreft het een misverstand en zou de komst van de schepen nooit zijn bevestigd.

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.