• Il Sole 24 Ore
  • Europa
  • ‘De ’Ndrangheta zit overal’. De wereldwijde invloed van een maffiamultinational

‘De ’Ndrangheta zit overal’. De wereldwijde invloed van een maffiamultinational

Still uit de Italiaanse televisieserie ZeroZeroZero.
Il Sole 24 Ore | Milaan | Antonio Talia | 14 januari 2021

Het Italiaanse dagblad Il Sole 24 Ore onderzocht hoe de ’Ndrangheta haar tentakels over de hele wereld heeft uitgestrekt. Zo is Rotterdam een een belangrijke aanvoerlijn voor de cocaïnehandel in Europa.

Dit artikel verscheen eerder in #176

Woensdag verscheen het eerste artikel van dit tweeluik over de ’Ndrangheta. Op 13 januari begon het grootste maffiaproces van de afgelopen dertig jaar tegen deze Calabrese ‘familie’.

Sanne de Boer, auteur van het onlangs verschenen Mafiopoli, over het proces:

Op 13 januari begon in een speciaal gebouwde bunker het grootste maffiaproces van de afgelopen dertig jaar tegen de ‘Ndrangheta, tegen maar liefst 355 verdachten. Het proces kreeg de naam Rinascita, ‘Wedergeboorte’, als een gebaar naar de bewoners van de prachtige regio Calabrië, die gebukt gaat onder de verstikkende invloed van de clans.

Het gigantische strafproces is op een andere manier hoopgevend dan het succesvolle maxiproces tegen de Siciliaanse maffia van eind jaren tachtig, omdat in Rinascita niet de top van de Calabrese Ndrangheta terechtstaat, zoals tien jaar geleden in het proces Crimine, maar het uitgebreide netwerk van een aantal machtige clans, waarvan de Mancuso-clan uit Vibo Valentia de belangrijkste is. Opvallend aan het aangeklaagde netwerk is het grote aantal witte boorden (ondernemers, lokale, regionale en nationale politici en bestuurders, en zelfs politiecommandanten) en de nationale en internationale reikwijdte.

Zo vonden de arrestaties eind 2019 niet alleen plaats in elf verschillende Italiaanse regio’s, maar ook in Duitsland, Zwitserland en Bulgarije. Het is illustratief voor de ‘Ndrangheta-succesformule: infiltratie in alle lagen van de Italiaanse maatschappij, en een steeds steviger voet aan de grond in het buitenland.

Als het megaproces slaagt, kan dat hoopgevend zijn voor Calabrië – maar let wel: alleen als het bewustzijn over de invloed van de Ndrangheta ook in de rest van Europa groeit.

Sanne de Boer woont als Nederlandse journaliste sinds eind 2006 deels in Calabrië en is auteur van het onlangs verschenen boek Mafiopoli: Een zoektocht naar de ’Ndrangheta, de machtigste maffia van Italië (zie ook onder aan dit artikel).

Rijker dan Deutsche Bank, met een hogere omzet dan McDonald’s: over de ’Ndrangheta doen veel duistere verhalen de ronde, maar het meest genoemd worden de fabuleuze inkomsten van de organisatie.

In de praktijk is het schatten van de winst van een criminele organisatie een onderneming vol valkuilen en onzekerheden: moeten alleen de vruchten van clandestiene operaties worden meegerekend, of ook die van de legale activiteiten die, helaas, plaatsvinden onder toezicht van de maffiaclan? De nationale maffia-aanklager Federico Cafiero de Raho heeft verklaard dat in de Italiaanse maffiabusiness jaarlijks in totaal 420 miljard euro omgaat, waarvan 220 miljard in de illegale economie. Er wordt voor ongeveer 97 miljard aan belasting ontdoken, en de drugshandel alleen is al goed voor een omzet van 60 miljard.

’Ndrangheta

De oorsprong van het woord is aan discussie onderhevig. Het zou kunnen zijn afgeleid van het Griekse andragatos, dat met ‘moedige man’ of ‘verdienstelijk man’ kan worden vertaald.

Deze maffiaorganisatie, zoals de Siciliaanse Cosa Nostra en de Napolitaanse Camorra, ontwikkelde zich in de tweede helft van de negentiende eeuw en trok daarbij profijt uit de nieuwe machtsdynamiek die was ontstaan door de Italiaanse eenheid (1861). Het staat niet vast op welk moment de ’Ndrangheta ontstond, maar de maffiaclan uit Calabrië heeft zijn eigen ontstaansmythe. Hij voedt de ‘legende’ dat zijn wortels teruggaan tot de vijftiende eeuw. In die tijd ontvluchtten drie Spaanse edellieden, Osso, Mastrosso en Carcagnosso het Iberisch schiereiland nadat hun zuster was verkracht, en zij emigreerden naar het zuiden van Italië. Het drietal ging vervolgens uiteen en stichtte, ieder voor zich, de Siciliaanse maffia, de Camorra in Napels en de ’Ndrangheta in Calabrië.

’Ndrina en locale

De maffia uit Calabrië organiseert zich in zogeheten ’ndrine in verschillende gebieden.

Een ’ndrina is dus een soort lokale afdeling van de ’Ndrangheta, die beschikt over een grote mate van zelfstandigheid in het regelen van zijn zaken. Elke ’ndrina is gewoonlijk verbonden met een maffiafamilie, die haar naam aan de afdeling geeft.

Een locale is een een onderdeel van de ’Ndrangheta waarin verschillende ’ndrine zijn verenigd die in eenzelfde wijk, eenzelfde stad of eenzelfde gebied opereren.

Alleen al in de provincie Reggio di Calabria onderscheidt men 72 locali. Er zijn er meer dan 100 in heel Italië (waarvan 30 alleen al in Lombardije, de regio rond Milaan). Er zijn buiten de Italiaanse landsgrenzen ook talloze locali werkzaam. In Duitsland bijvoorbeeld zijn er enkele tientallen.

Terwijl de Cosa Nostra heeft geboet voor haar in de jaren negentig door een te hiërarchisch gestructureerde cupola gelanceerde uitdaging aan de staat, en de Camorra te kampen heeft met anarchistische invloeden, heeft de ’Ndrangheta aangetoond in de pas te lopen met de tijd. Ze heeft zich voorzien van een schimmige en tegelijkertijd onbetwistbare top, die zich ertoe beperkt de fundamenten te leggen voor een ‘criminele grondwet’, zonder zich te bemoeien met de zaken van de afzonderlijke clans: de raad van bestuur van McDonald’s houdt zich immers ook niet bezig met het functioneren van een restaurant aan een of andere afgelegen snelweg, maar eist een zekere winst van elk knooppunt in zijn netwerk, en kan – in het geval van improductiviteit of een overtreding van de centrale regels – mechanismen activeren die leiden tot onmiddellijke sluiting. Ten slotte is de – uit een volk van emigranten voortgekomen – ’Ndrangheta een organisatie van internationale omvang, en misschien maakt juist die wereldwijde uitstraling het fenomeen nog gevaarlijker.

Europa

Midden-Europa, en met name Duitsland, zijn niet langer alleen een investeringsgebied waar men met zijn illegale handel terecht kan. Steden zoals Wiesbaden en Duisburg zijn inmiddels heuse operationele bases, waar clans hun business opzetten, waarbij ze gebruikmaken van tweetalige en biculturele personen die in staat zijn zich onder de Duitsers te mengen en betrekkingen met het moederbedrijf in Calabrië te onderhouden.

In fictie

De films die over de maffia van Siciliaanse oorsprong gaan, zijn niet meer te tellen en in de film, het boek en de tv-serie Gomorra komt de Napolitaanse Camorra uitgebreid aan bod. Weinig filmmakers hebben echter de maffia uit Calabrië tot onderwerp genomen. Maar de faam van die organisatie als discrete multinational kan voor inspiratie zorgen. Zo is de nieuwe televisieserie ZeroZeroZero van Canal+ gebaseerd op een gedocumenteerde roman van Roberto Saviano over de wereldwijde smokkelroutes voor cocaïne vanuit Calabrië, waar een leider van de ’Ndrangheta een leverantie van 5000 kilo van het witte poeder naar Mexico voorbereidt met Amerikaanse tussenpersonen.

Still uit de Italiaanse televisieserie ZeroZeroZero.

De wijdverbreidheid van de multinational die de ’Ndrangheta is, heeft kwetsbare democratieën in Oost-Europese landen geschaad – zoals in Slowakije, waar ’Ndrangheta-clans hun ervaring inzake fraude deelden met corrupte politici, met alle gevolgen van dien voor de fondsen van de EU. Ook worden er cellen geïnstalleerd in Nederland en België, de ingedommelde centra van de Europese drugshandel. En langs de Spaanse kust maken langdurige overeenkomsten met drugskartels het de ’Ndrangheta mogelijk te zorgen voor een continue stroom aan cocaïneleveringen.

Latijns-Amerika

Elke zichzelf respecterende multinational heeft zijn eigen landmanagers, mensen die al jaren in een vreemd land wonen, vooral als dat een land is dat grondstoffen en commodity’s levert. De ’Ndrangheta beschikt al lang over mensen die in contact staan met Latijns-Amerikaanse drugskartels, mensen zoals Rocco Morabito, beter bekend als ‘Il Tamunga’, voortvluchtig sinds 1995, gevangen genomen in 2017 en in juni 2019 opnieuw ontsnapt uit een gevangenis in Montevideo. Il Tamunga wordt beschouwd als een van de machtigste cocaïnemakelaars ter wereld: hij heeft tientallen jaren gependeld tussen Uruguay en Brazilië en heeft partijen cocaïne met een waarde van honderden miljoenen euro’s verscheept, allemaal naar verschillende Europese havens.

Maar Morabito staat niet alleen: onder de Calabrese drugshandelaren die vruchtbare en duurzame relaties met kartels kunnen aangaan, bevinden zich ook Vincenzo Roccisano en zijn neef Giulio Schirripa, die als een van de eersten in het begin van de jaren 2000 een rechtstreeks kanaal met het gevreesde Golfkartel in Mexico opende. Naast deze drie figuren bevinden ook een heleboel andere leden van de ’Ndrangheta zich al generaties lang op het immense Latijns-Amerikaanse continent.

Noord-Amerika

In de American dream van de ’Ndrangheta spelen de Verenigde Staten wel een rol, maar het echte land van onbegrensde mogelijkheden is Canada: volgens onderzoeken uit de vroege jaren tien beschikt Toronto over ten minste negen ’Ndrangheta-cellen. Vanuit Toronto en zijn satellietsteden spannen families als de Musitano’s, de Luppino’s en vooral de Commisso’s zich in om Montreal te veroveren, de belangrijkste haven van Canada, die ze al jaren proberen te ontfutselen aan de Cosa Nostra.

Sinds het begin van deze eeuw heeft die strijd in rustige buitenwijken in Ontario en Quebec tot een aanzienlijke reeks liquidaties geleid.

Maar de Canadese ’Ndrangheta-clans verwaarlozen hun oude bazen niet, net zomin als de controle over transportvakbonden, het gokken en – natuurlijk – de drugshandel: in het kader van een lang onderzoek naar de wereld van het wegtransport en de handel in verdovende middelen werd eind juni 2019 zelfs nog de oude boss Cosimo Commisso gearresteerd.

Azië

Een mysterieus en cultureel vijandig continent, maar de bazen van de Calabrese clans zijn erin geslaagd om zelfs te profiteren van het economisch meest dynamische gebied ter wereld: onderzoek door de Milanese maffiabestrijding heeft aangetoond dat bazen die actief zijn in het Milanese achterland verschillende financieringsmaatschappijen in cruciale financiële knooppunten als Dubai en Hongkong hebben gebruikt om illegaal kapitaal wit te wassen en terug te brengen naar Europa, klaar voor de volgende investering.

Afrika

Een nuttige logistieke basis voor drugshandel als de Europese en Latijns-Amerikaanse havens te veel de aandacht trekken van de Europese politiemachten. De hiervoor genoemde Rocco Morabito, die voor sommige transporten Ivoorkust gebruikte, weet daar alles van. Maar dat geldt ook voor mensen als de 74-jarige Angelo Filippini, die zich meer dan twintig jaar verborgen hield in Temara, een stad aan de Marokkaanse kust op een paar kilometer van Rabat, waarvandaan hij partijen hasj verhandelde.

Australië

De ’Ndrangheta is al sinds minstens drie generaties in Australië aanwezig en kan er bogen op oude politieke banden. Onderzoeken van eind jaren tachtig hebben aangetoond dat de opbrengsten van ontvoeringen door clans uit Platì opnieuw zijn geïnvesteerd in de aankoop van grond in Griffith in New South Wales, een van de vruchtbaarste gebieden van Australië. Van daaruit heeft de ’Ndragheta belangrijke betrekkingen aangeknoopt met vooraanstaande figuren als Al Grassby, minister van Immigratie van de Labour Party, die in de jaren tachtig tot ereburger van Platì werd benoemd.

Cruciale financiële knooppunten als Dubai en Hongkong worden gebruikt om illegaal kapitaal wit te wassen

In 2007 werd Pasquale ‘Pat’ Musitano gearresteerd in verband met de grootste lading xtc aller tijden, vier ton, afkomstig uit Italië, in beslag genomen in de haven van Melbourne. In 2018 is rijzende ster van de Liberal Party Matthew Guy te gast bij een fondsenwervingsdiner dat is georganiseerd door Tony Madafferi, een later aangeklaagde ondernemer in de voedingsmiddelensector. Het evenement vindt plaats in een exclusief restaurant dat kreeft serveert, en het voorval zal de geschiedenis ingaan als ‘Lobster with the mobster’.

Recent Italiaans onderzoek heeft aangetoond dat de ‘Ndrangheta een alomtegenwoordig fenomeen is. Ogenschijnlijk gezonde omgevingen worden geïnfiltreerd, er wordt geknoeid met aanbestedingen, de politiek wordt voortdurend vervuild.

Op dit moment is het niet zozeer van belang om de omzet van de ’Ndrangheta vast te stellen, als wel om te erkennen wat de organisatie in feite is: een virus dat zichzelf kan aanpassen aan de omstandigheden van het moment. En dat kortsluiting dreigt te veroorzaken in de mechanismen van open economieën.

De heerschappij van de Siciliaanse maffia is voorbij

‘Ik herinner het me als de dag van gisteren: 23 mei 1992, de dag waarop het leven van de Sicilianen voorgoed veranderde. Ik herinner me de tranen van mijn moeder bij de aanblik van een verwoesting die leek op een aardbeving.’

Met deze woorden, die de moord op rechter Giovanni Falcone beschrijven – samen met zijn echtgenote en drie leden van zijn staf gedood door een lading van drie kilo explosieven waarmee zijn auto werd opgeblazen – begint de correspondent van de Britse krant The Guardian zijn reportage over de Siciliaanse maffia.
Het verhaal van een neergang. De journalist, die is opgegroeid in een tijd waarin kinderen op straat voetbalden ‘onder het toezicht van soldaten met machinegeweren’, vertelt over het verval van de organisatie van Totò Riina. Sinds de moord op Falcone arresteerde de Italiaanse politie meer dan 4000 maffiosi, en het gevangenisregime van eenzame opsluiting van gedetineerde maffialeden heeft een klein legertje van ‘spijtoptanten’ op de been gebracht.
Beroofd van zijn charismatische leider is de Siciliaanse organisatie, die in de jaren zeventig 30 procent van de heroïne voor de Amerikaanse markt produceerde, ook de controle kwijtgeraakt over de drugssmokkel, die is overgegaan in handen van de smokkelaars uit Calabrië. Bijna dertig jaar na de gebeurtenissen van 1992 ‘is Palermo uit de as herrezen’, constateert The Guardian.

‘Indringend portret van de grootste criminele multinational ter wereld’ – de Volkskrant.

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.