• This Week in Palestine
  • Selectie van de week
  • Nog altijd bezoekt de Palestijnse Abla Dajani het huis dat ze moest ontvluchten

Nog altijd bezoekt de Palestijnse Abla Dajani het huis dat ze moest ontvluchten

© Taylor Brandon / Unsplash
This Week in Palestine | Jerusalem | Abla Mohammad Taher Dajani Daoudi | 22 september 2021

In 1948 moesten de Palestijnse Abla Mohammad Taher Dajani Daoudi en haar familie hun huis in Jeruzalem ontvluchten, nadat Israël een groot deel van het Palestijnse grondgebied toegezegd kreeg. Ze keert nog steeds regelmatig terug ‘om de geest ervan te laten herleven, de herinnering levendig te houden’.

Vandaag heb ik ons gestolen huis bezocht in Baka, een wijk in het zuiden van Jeruzalem. Een leven vol mooie herinneringen trof me zo hard dat ik naar adem moest happen. Terwijl ik op de stoep stond van het huis dat getuige was van mijn geboorte in 1930 liet ik mijn vingers over het ijzeren hek gaan om het open te maken, totdat ik plotseling besefte dat ik niet naar binnen mocht. De mensen die de Palestijnse huizen hebben bezet kunnen de oorspronkelijke eigenaars niet luchten of zien. Toch riep dit moment van hartverwarmende nostalgie een gevoel van veiligheid, geborgenheid en sereniteit bij me op, ook al zuchtten we een groot deel van mijn kinder- en tienerjarenjaren onder het juk van het Brits Mandaat. Wat me het droevigst stemt is dat de naam van de weg die door deze mooie buurt loopt in Hespira Street is veranderd, zo leert een bordje op de voorkant van ons vroegere huis.

Hier sta ik, oud en broos, terwijl ik me nog levendig de dag herinner dat ik de fiets van Adel leende. Adel is toevallig mijn neef van zowel vaders- als moederskant. Hij was de zoon van mijn oom Ahmad Daoud Taher al-Dajani en mijn tante Balqis, de dochter van Abdullah Bek-al-Alami. Toen Adel op de terugweg was van school vroeg ik hem een foto van me te maken met de Kodak-camera die mijn oudste broer Sulaiman in diezelfde week in 1948 voor me had meegenomen van een bezoek aan Engeland.

We waren tevreden met wat aanvoelde als een vreedzame coëxistentie

De jaren veertig waren vol gevaar. Zionistische bendes waren in opkomst en pleegden gruwelijke terroristische aanslagen met volledige steun van het leger van het Brits Mandaat. Maar hoewel de toenemende stroom Joodse immigranten een enorme uitdaging betekende voor de Palestijnen, was de situatie in onze wijk in het westelijk deel van Jeruzalem nog draaglijk. In plaats van beducht te zijn voor het gevaar van Joodse immigranten vormden we vriendschappen en partnerschappen met hen, deelden we zakelijke belangen en wederzijdse relaties en waren we tevreden met wat aanvoelde als een vreedzame coëxistentie.

We deden boodschappen in Jaffa Street waar het grootste deel van de Joodse gemeenschap woonde, kochten mooie geïmporteerde kleding van officiële Joodse agenten, gingen naar Europese bakkerijen en bezochten gerenommeerde bioscopen, zoals de Rex en de Rivoli in West-Jeruzalem. O, wat genoten we van de concerten van Umm Kulthum, Farid al-Atrash en Asmahan die werden gegeven in Hotel King David.

Vooraanstaande koopman

Mijn vader had acht broers. Hij was een vooraanstaande en welgestelde koopman die de scherpzinnigheid, wijsheid, intelligentie en gewiekstheid had geërfd van zijn vader Taher Dawood al-Dajani (die destijds op goede voet stond met de Ottomaanse sultan). Hij blonk uit in vrijhandel en verwierf de alleenvertegenwoordiging van diverse handelsagenturen. Ook bouwde hij huizen om de familie Dajani en andere Jeruzalemse families uit Baka in onder te brengen, wat hem de bijnaam ‘de man met de vijftig sleutels’ bezorgde. Hij was een van de eersten die aan het begin van de twintigste eeuw de aanzet gaven tot de wederopbouw van de wijk Baka.

Na het overlijden van mijn grootvader in 1925 trad mijn vader in zijn voetsporen en groeide uit tot een bekende en invloedrijke figuur. De familiebezittingen en -belangen strekten zich in de tijd van mijn vader uit tot de Jaffapoort; hij richtte het handelshuis Daoudi Trade Agency op, dat zich van andere soortgelijke ondernemingen onderscheidde door zijn enorme omvang en de grote variëteit aan geïmporteerde en plaatselijke kwaliteitsproducten.

Tot 29 november 1947 was de situatie in Baka redelijk acceptabel. Op die dag kondigde de Algemene Vergadering van de VN een discriminerende resolutie aan die het land Palestina zou verdelen tussen Palestijnen en zionistische Joden. 1 augustus 1948 werd gekozen als de dag waarop het Brits Mandaat zou eindigen. Het gevolg was dat de staat Israël met Britse en internationale steun twee derde van het historisch grondgebied van Palestina bezette. Arabisch verzet was vrijwel afwezig. Jordanië, toen vertegenwoordigd door koning Abdallah al-Hoessein, sloot een tussentijdse wapenstilstand om de veiligheid van zowel Palestijnen als zionistische Joden tijdens deze overgangsperiode te waarborgen.

Op dat moment begon een gevoel van dreigend gevaar ons hart binnen te sluipen

Maar de spanningen waren op hun hoogtepunt: Palestijnen verwierpen de onrechtvaardige en partijdige resolutie die hun land verdeelde en voor een groot deel cadeau gaf. Bovendien groeide het Palestijnse verzet en kwamen de Arabieren en zionistische Joden regelmatig met elkaar in botsing. Fanatieke zionistische bendes begonnen hun agressie bot te vieren op de Palestijnen: ze pleegden allerlei misdrijven, zoals roofovervallen, moorden, het plaatsen van boobytraps en verjaging van Palestijnse families; ook richtten ze bloedbaden aan, zoals in Deir Yassin, waar Palestijnen in hun dorpen werden vermoord of opzettelijk lastiggevallen om hen te vernederen, te intimideren en te verjagen. Bovendien staken ze land in brand en bliezen hotels op, zoals het King David en Semiramis. Het was op dat moment dat een gevoel van dreigend gevaar ons hart begon binnen te sluipen, om niet te spreken van onze ziel.

De auteur bezoekt het huis in de wijk Baq’a met haar kleindochter.

Het aantal Britse militaire controleposten in heel Palestina verdubbelde, waardoor buurten van elkaar werden gescheiden en er hermetisch afgesloten militaire zones ontstonden; in diverse gebieden werd een avondklok ingesteld, zoals in West-Jeruzalem dat in vier zones was verdeeld. Het Mandaatbestuur verplichtte ons vergunningen aan te vragen om ons vrijelijk te kunnen bewegen. Die hadden verschillende kleuren, zodat de Britse soldaten gemakkelijk onderscheid konden maken tussen bewoners op hun respectievelijke locaties; zo was geel de kleur van de vergunningen voor het zuidelijke deel van Baka.

Deze situatie breidde zich snel uit. Joodse bendes die door de diverse gebieden zwierven werden begeleid door Britse soldaten om de boel in de hand te houden, confrontaties te verzachten, de Joodse machtsovername te vergemakkelijken, de revolutionairen en verzetsgroepen te bestrijden en de actieve rol van de Palestijnse jeugd een halt toe te roepen. Tegelijkertijd werden de bewegingsvrijheid en manieren om in het levensonderhoud te voorzien sterk ingeperkt. Er vonden gewapende confrontaties plaats in onze wijken, scholen werden gesloten en mensen leefden in voortdurende angst. Het Palestijnse verzet werd door de Mandaattroepen de kop ingedrukt door activisten gevangen te zetten en velen van hen te executeren in het Russische verhoor- en detentiecentrum al-Moscobiyeh in de buurt van de Jaffapoort.

Angst

Na de bittere ervaringen gedurende de Tweede Wereldoorlog waren de mensen doodsbang; ze begonnen verwoed te hamsteren uit vrees voor een derde wereldoorlog. Er heerste schaarste, mensen begonnen weer in hun basisbehoeften te voorzien met behulp van de traditionele voedselbonnen van het Britse regime, net als in de Eerste Wereldoorlog, toen er een puntensysteem was opgezet voor het verstrekken van levensmiddelen op basis van het aantal familieleden. Langdurige stroom- en waterstoringen waren aan de orde van de dag.

De mensen begonnen hun huizen te versterken en te omringen met prikkeldraad om zich te beschermen tegen terroristische aanslagen. In de wijken gingen stemmen op om zich te bewapenen tegen de zwaarbewapende Joodse en zionistische bendes die zich gesteund wisten door de geavanceerde wapens, ammunitie en pantervoertuigen van het Britse leger. Palestijnen probeerden geld in te zamelen om eenvoudige geweren te kopen, en ze voelden zich in de steek gelaten. Toen de oorlog uitbrak, slaagden de Arabische legers er niet in Jeruzalem te bereiken door gebrek aan uitrusting, training en bekendheid met de topografie van Palestina. Dit alles droeg niet bepaald bij tot het beschermen en redden van Jeruzalem.

Mijn vader was erg ongelukkig met de ontwikkelingen. Hij was altijd een fervent reiziger geweest en had zijn meeste tijd ver van de dagelijkse sleur in Baka doorgebracht. Hij en zijn broers besloten daarom dat de hele familie haar toevlucht tot Egypte moest nemen om de kinderen te beschermen en ook onze zieke moeder die speciale zorg nodig had. Mijn vader had in die tijd een contract voor het verzorgen van maaltijden voor de luchthaven, inclusief de maaltijden aan boord. Op een ochtend verlieten we in alle vroegte onze buurt in de hoop er enkele dagen later weer terug te keren, wanneer de situatie gekalmeerd en gestabiliseerd zou zijn. We hadden een vrijgeleide naar de luchthaven Lod en er waren stoelen in een vliegtuig geboekt. Britse soldaten en een Jordaanse tank vergezelden ons om te zorgen dat onze reis naar de luchthaven zonder ongeregeldheden verliep. We verlieten onze buurt in privéauto’s, passeerden de controlepost bij de Montefioremolen en voelden ons veilig in de aanwezigheid van de Jordaanse soldaten, van oorsprong Jordaanse bedoeïenen die deel uitmaakten van de koninklijke Jordaanse entourage en betrokken waren bij de handhaving van de wapenstilstand.

Alle meubels en andere bezittingen waren gestolen, inclusief de sieraden die mijn moeder had verstopt

Ons verblijf in Egypte duurde uiteindelijk veel langer dan voorzien. In Caïro woonden we drie lange jaren in Murad Street. Mijn vader voegde zich niet bij ons in Caïro. Hij besloot in Jeruzalem te blijven in zijn Imperial Hotel in Bab al-Khali om de buitenlandse delegaties die in het hotel verbleven bij te staan en ook om de familiebezittingen in de Oude Stad te beschermen. Via de Belgische ambassadeur wist mijn vader een vergunning te krijgen om na ons vertrek eenmaal per week Baka te bezoeken. Daar hoorde hij van de Iraakse familie die in ons huis was getrokken dat ze het huis open hadden aangetroffen. Alle meubels en andere bezittingen waren gestolen, inclusief de sieraden die mijn moeder in de vensterluiken had verstopt. Het enige wat de plundering had overleefd waren de familiealbums die ik tot op de dag van vandaag koester. Tot mijn vaders grote verdriet was ook zijn handelshuis Daoudi leeggeroofd, inclusief de kluis van Britse makelij waarin hij zijn meeste officiële papieren en familiedocumenten bewaarde. In de winter van 1951 keerden we allemaal terug en woonden in de familiehuizen die verspreid binnen de muren van het marktplein stonden in de wijk Aftimos in de Oude Stad.

De wonden die in ons hart zijn geslagen kunnen nooit meer helen

De dagen en jaren verstreken. Ook maakten we tijdens de Zesdaagse Oorlog van 1967 de Naksa-crisis mee, waarbij Israël de rest van historisch Palestina bezette, inclusief Oost-Jeruzalem. De verjaging ging door, maar onze eerste migratie had ons geleerd dat we onder geen beding ooit ons vaderland nog moesten verlaten. Zodra de gelegenheid zich voordeed bezocht ik ons gestolen huis in Baka. De bewegingsvrijheid was beperkt, maar twee weken na de oorlog lukte het me met mijn man en zijn broer naar Baka te gaan in een auto die nog besmeurd was met sporen van de oorlog. We bereikten Baka via Jaffa Street, waarmee de cirkel van het lijden van ons volk weer rond was, en zagen met eigen ogen ons huis, bewoond door de mensen die het hadden gestolen en hun vlag bij de ingang hadden gehesen. Wat ik gedurende die ogenblikken voelde laat zich niet beschrijven. De wonden die in ons hart zijn geslagen kunnen nooit meer helen.

Sinds die afschuwelijke reis 54 jaar geleden ben ik het huis en de buurt van onze dierbare kinderjaren altijd blijven bezoeken, alleen maar om de geest ervan te laten herleven, de herinneringen eraan levendig te houden en – het belangrijkste van alles – deze gekoesterde herinneringen door te geven aan mijn kinderen en kleinkinderen opdat zij nooit zullen vergeten of opgeven.

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.