Stad van de toekomst midden in de woestijn

Kroonprins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië doet er alles aan om een ‘in zichzelf gekeerd en volledig van olie afhankelijk koninkrijk’ om te vormen tot een moderne economie. Voor 500 miljard dollar bouwt hij aan een fantasiestad midden in de woestijn.

Sharma is een kustgebied in het noordwesten van Saoedi-Arabië, zo onherbergzaam dat een adviesbureau er maar twee natuurlijke hulpbronnen kan ontwaren: zonlicht en ‘een eindeloze hoeveelheid zout water’. Maar toen de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zijn helikopter hier een paar jaar geleden aan de grond zette, zag hij geen woestenij. Hij zag de toekomst: hij vatte het plan op om hier voor vijfhonderd miljard dollar een nieuwe stad uit de grond te stampen. Aan de kale kust van dit 25.000 vierkante kilometer grote, rotsachtige woestijngebied moet de meest leefbare stadstaat ter wereld verrijzen, met de best betaalde banen ter wereld om ‘de knapste koppen en grootste talenten ter wereld’ te lokken. Die gaan dan met vliegende robottaxi’s naar hun werk terwijl robots hun huis schoonmaken.

Een stad die Silicon Valley overtreft in technologie, Hollywood in entertainment en de Franse Rivièra in vakantiegevoel. Met bovendien een project om mensen sterker te maken middels genetische manipulatie.

Al deze ideeën worden uiteengezet in vertrouwelijke documenten van de adviesbureaus Boston Consulting Group, McKinsey en Oliver Wyman, die The Wall Street Journal heeft ingezien en besproken met degenen die betrokken zijn bij dit project, dat Neom is gedoopt, een samentrekking van het Griekse woord voor ‘nieuw’ en het Arabisch voor ‘toekomst’.

De adviseurs die Mohammed bin Salman (kortweg MBS) voor de verwezenlijking van zijn fantasiestad heeft ingeschakeld, hebben een dure mix gebrouwen van sciencefiction vermengd met zakelijke modekreten en gelardeerd met een paar minder verkwikkelijke feiten: de gedwongen verhuizing van lokale stammen en een door advocatenkantoor Latham & Watkins ontwikkeld en ‘onafhankelijk’ genoemd rechtsstelsel waarin de rechters direct verantwoording afleggen aan de koning en rechtspreken op basis van de sharia, de islamitische wetgeving. ‘Het moet een geautomatiseerde stad worden waarin we alles kunnen zien,’ was volgens de documenten een eis van de door MBS aangevoerde bestuursraad.

Een stad ‘waar een computer melding kan maken van misdaden zonder dat er aangifte hoeft te worden gedaan, en waar alle burgers gevolgd kunnen worden’.

Blik naar buiten

Neom is de kern van Bin Salmans poging om een in zichzelf gekeerd en volledig van olie afhankelijk koninkrijk om te vormen tot een land met de blik naar buiten en een diverse economie. MBS wil dat Saoedi-Arabië zijn olieopbrengsten niet langer allemaal in het buitenland uitgeeft, maar zelf goederen en diensten gaat produceren die de Saoedi’s nu nog van ver weg halen. Hij wil met Neom een gebied ter grootte van Massachusetts [iets kleiner dan België] omtoveren tot een economische regio met autofabrieken, ziekenhuizen, technologiebedrijven en vakantieoorden, en zo de binnenlandse bestedingen in het land opkrikken.

Dat hij liever vijfhonderd miljard aan zo’n volledig nieuw te bouwen stad uitgeeft dan het geld in bestaande steden te investeren, is niet alleen tekenend voor Bin Salmans enorme ambitie, maar ook voor de aloude problemen waarmee het land kampt. Buitenlandse bedrijven willen er allang niet meer investeren vanwege de ondoorzichtige rechtspraak, de corruptie en de maatschappelijke beperkingen, zoals het alcoholverbod en de afhankelijke positie van vrouwen, die toestemming van een mannelijk familielid nodig hebben om te mogen reizen. MBS heeft gemerkt dat deze verschijnselen zo diepgeworteld zijn dat het makkelijker is om een totaal nieuwe stad te ontwikkelen dan de bestaande steden te hervormen.

Maar de bouw van Neom kost geld dat Saoedi-Arabië niet heeft. Het land heeft de laatste tijd een begrotingstekort en MBS heeft zijn geld in ongewisse investeringen gestopt.

De grote inbreng van buitenlandse adviesbureaus legt nog een ander diepgeworteld probleem bloot. Saoedi-Arabië is een jong land dat pas in 1957 zijn eerste universiteit kreeg en daardoor altijd gebrek heeft gehad aan kennis op het gebied van planning, techniek en management. Vandaar dat het aanklopt bij buitenlandse deskundigen zoals McKinsey, een bedrijf dat al meer dan veertig jaar in Saoedi-Arabië actief is.

“Het moet een geautomatiseerde stad worden waarin we alles kunnen zien”

Binnen de Saoedische overheid zijn er mensen – onder wie MBS zelf, volgens mensen die hem onlangs hebben gesproken – die zich afvragen of de westerse adviseurs niet meer betaald krijgen dan ze waard zijn.

Ook zou de haalbaarheid van nogal wat doelstellingen twijfelachtig zijn. Zo moeten ‘werk- of stressgerelateerde ziekten’ in Neom volledig worden uitgebannen en moeten inwoners er werk kunnen vinden bij internetstart-ups of bedrijven zoals Amazon. Die probeert men volgens de documenten te lokken met gratis energie en gesubsidieerde arbeid.

De kinderen van de inwoners kunnen in Neom terecht op ‘de meest geavanceerde onderwijsinstelling op aarde’, met nieuwigheden als een ‘hologramfaculteit’.

Ondanks de ligging in de woestijn moeten er in Neom allerlei boerenmarkten komen. De hitte moet worden getemperd door wolken te ‘zaaien’ en zo kunstmatig regen op te wekken. En in een stad met het ‘hoogste bnp per hoofd van de bevolking’ willen bewoners volgens de documenten graag lekker buiten de deur eten, dus Neom streeft naar ‘het hoogste aantal sterrenrestaurants per inwoner ter wereld’. Om de veiligheid te garanderen, worden de Saoedische inlichtingendiensten in staat gesteld iedereen te volgen met behulp van camera’s, drones en gezichtsherkenningstechnologie.

Elke nacht moet in Neom een vloot drones de illusie van een wassende maan creëren. – © Discover Neom / Facebook
Elke nacht moet in Neom een vloot drones de illusie van een wassende maan creëren. – © Discover Neom / Facebook

Een voor het conservatieve Saoedi-Arabië verrassend idee is het voorstel om in Neom de verkoop van alcohol vrij te stellen. Het geplande gebied omvat ook aangekochte grond op Jordaans en Egyptisch grondgebied, zodat de stadstaat in wezen als een nieuw land zou functioneren. Op die manier kan MBS de schijn ophouden dat het toelaten van westerse fenomenen als alcohol en ongesluierde vrouwen niet betekent dat die hun intrede doen in het land van de heilige islamitische steden Mekka en Medina.

Meer dan 20.000 mensen die al generaties lang in dit gebied wonen, moeten ter wille van de ontwikkeling van Neom verhuizen. Het bestuur besloot dat sommige bewoners kunnen blijven als ze worden omgeschoold en vaardigheden opdoen die in Neom van pas komen.

Grijze vlek

Volgens iemand die het kan weten, is Neom een jaar of vier geleden ontstaan, kort nadat Bin Salmans vader koning werd. Toen de prins zat te broeden op manieren om de economie van zijn land te hervormen, haalde hij Google Earth erbij en zag volgens deze zegsman dat de noordwesthoek van het land nog een grijze vlek was. Hij vloog erheen en trof er een gebied waar de temperatuur in de zomer richting de 40 graden gaat, terwijl er ’s winters op de omringende bergen sneeuw ligt. Op een bestuursvergadering van Neom in 2017 maakte MBS zijn ambities duidelijk. De prins zag in zijn toekomstige Neom ‘de grootste stad ter wereld, gemeten naar het bbp, en wilde weten hoever hij kan komen met vijfhonderd miljard dollar’.

Met de Egyptische president regelde MBS de aankoop van twee onbewoonde eilandjes ten behoeve van een brug over de Rode Zee, wat protesten van duizenden Egyptenaren uitlokte. Hij liet ook aftasten hoe de Israëlische regering op Neom zou reageren. Die zou volgens een ingewijde hebben laten weten dat Israëlische bedrijven technologie aan Saoedi-Arabië mogen leveren voor het project.

Een andere uitdaging is hoe het rechtsstelsel van deze nieuwe stad eruit moet zien. De ondoorzichtige, onvoorspelbare en op de islam gebaseerde rechtspraak van Saoedi-Arabië zou volgens Latham buitenlandse investeerders afschrikken, zo is in de documenten te lezen. Het advocatenkantoor oppert daarom een nieuw rechtsstelsel waarin alle rechters worden benoemd door – en verantwoording afleggen aan – de koning en zich net als andere Saoedische rechters baseren op de sharia. ‘De wetgeving in Neom zal berusten op de beste vormen van economisch en bedrijfsrecht en op de feedback van potentiële investeerders en bewoners,’ zegt Latham in zijn verklaring.

De bouw van Neom is al begonnen. Duizenden buitenlandse bouwvakkers waren er op 17 juni ondergebracht in accommodaties waar ze met zijn zessen op een piepklein kamertje slapen. ‘Ik wil dat het zand daar licht geeft,’ moet MBS hebben gezegd. Elke nacht, zo hield hij zijn onderge-schikten voor, moet een vloot drones de illusie van een wassende maan creëren, van sikkel naar halve en volle maan. Ingeschakeld adviesbureau Boston Consulting Group heeft voorgesteld om hiervoor in samenwerking met de NASA te komen tot een nepmaan die ‘de grootste ter wereld’ zou zijn.

Auteur: Justin Scheck , Rory Jones en Summer Said

Wall Street Journal
Verenigde Staten| dagblad | oplage 2.000.000

De bijbel voor zakenmensen. Maar bij het lezen is enig beleid nodig: naast reportages van hoge kwaliteit drukt de krant hoofdredactionele commentaren af die zo patriottisch zijn dat ze hun geloofwaardigheid verliezen.

Dit artikel van Justin Scheck, Rory Jones en Summer Said verscheen eerder in The Wall Street Journal.
Recent verschenen
TIJDELIJKE AANBIEDING
Drie maanden onbeperkt digitaal toegang tot 360 voor maar € 15
bo pc
Drie maanden onbeperkt digitaal toegang tot 360 voor maar € 15! Ja, ik steun 360