• Quartz
  • Reader
  • Taiwan snakt naar eigen identiteit

Taiwan snakt naar eigen identiteit

Quartz | New York | Anne Quito | 16 september 2020

Een ontwerpwedstrijd voor een nieuw paspoort brengt in Taiwan een discussie over nationale identiteit op gang. Het eiland probeert zich al tientallen jaren onder het juk van China uit te worstelen. Wat betekent het om een land te zijn dat door de internationale gemeenschap niet erkend wordt?

Beren, vlinders en bubbelthee. Dat zijn de meest voorkomende motieven in een ontwerpwedstrijd in Taiwan, dat een nieuw ontwerp voor het nationale paspoort wil crowdsourcen. Het nieuwe omslag moet ‘de identiteit van de Taiwanezen verbeelden’.

Op het huidige reisdocument van Taiwan staat de ‘officiële naam’ van het land: ‘Republiek China’ met daaronder ‘Taiwanees paspoort’ in het Engels en in het Chinees. Voorstanders van de verandering betogen dat het met de huidige coronapandemie een probleem is om met China te worden geassocieerd: douanebeambten zien Taiwanezen vaak aan voor burgers van communistisch China, waar covid-19 vandaan zou zijn gekomen. Dat is vervelend, zeker gezien de ‘voorbeeldige staat van dienst’ van het eiland in de manier waarop er met de ziekte is omgegaan, terwijl Taiwan als gevolg van de ‘één China-politiek’ van Beijing is uitgesloten van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De Communistische Partij van China ziet Taiwan als deel van het Chinese grondgebied, al is de partij daar nooit aan de macht geweest.

Ook het Taiwanese landschap en de vorm van het eiland is een terugkerend thema in de paspoortontwerpen, links- en rechtsonder in combinatie met karakteristieke inheemse fauna.
Ook het Taiwanese landschap en de vorm van het eiland is een terugkerend thema in de paspoortontwerpen, links- en rechtsonder in combinatie met karakteristieke inheemse fauna.

‘In de ogen van buitenlanders komen wij uit China, niet uit Taiwan,’ zei politicus Chen Po-wei van de onafhankelijkheidspartij afgelopen april in het Taiwanese parlement. ‘We worden zelfs uitgesloten en gediscrimineerd.’

De paspoortontwerpwedstrijd is georganiseerd door de New Power Party, de partij die ontstaan is uit de jongerenprotesten van 2014, die voor een deel over de Taiwanese identiteit gingen. Van de honderden inzendingen zijn er 127 te bekijken in een onlinegalerie waar mensen commentaar op de ontwerpen kunnen geven en op hun favoriet kunnen stemmen. De inzendingen voor de categorie ‘internationale standaarden’ volgen de ontwerprichtlijnen die zijn opgesteld door de International Civil Aviation Organisation, terwijl de 54 inzendingen in de ‘creatieve’ groep heel verschillend zijn: van kolderiek tot uiterst verfijnd. Voedsel is een terugkerend thema. Zo zijn er yams te zien, een kom rijst en minstens zes artistieke interpretaties van Taiwans grootste drankexportproduct: bubbelthee, ook wel ‘parelmelkthee’ of ‘boba’ genoemd.

Op dit moment strijden twee ontwerpen om de eerste plaats. Het ene is een groen met goud omslag met een collage van Taiwanese symbolen, waaronder de mikadofazant, de zwarte beer, het sikahert, orchideeën en het Taiwanese hoofdeiland. Op een andere publiekslieveling staat een vlinder met vleugels die ingenieus worden gevormd door een silhouet van de Taiwanese eilanden. (Naar deze inzending loopt echter een plagiaatonderzoek, want de organisatoren hebben een klacht ontvangen dat het ontwerp sterk op het logo van Harvard Model United Nations 2010 lijkt.)

Eetcultuur

Als geheel bieden de inzendingen een kijkje in het vaak ondoorzichtige proces om nationale identiteit te vangen in grafische symbolen. Natasha Jen, grafisch ontwerpster uit Taipei en partner bij het ontwerpadviesbureau Pentagram, is enthousiast over de moderne interpretaties van de Taiwanese identiteit. ‘Ik vind het een heel spannend idee dat een nieuwe generatie het paspoort opnieuw bedenkt,’ zegt ze. ‘We nemen paspoorten vaak voor wat ze zijn: iets dat door de overheid is uitgegeven en een hele tijd geleden is ontworpen.’

Jen voelt zelf het meest voor de motieven die de levendige gastronomische cultuur van Taiwan centraal stellen. ‘Taiwan doet enorm zijn best om de eigen eetcultuur te behouden en te vervolmaken. Dat verandert niet met de politieke of economische ontwikkelingen. Het is iets dat diep in iedereen geworteld zit.’

De winnaar van de New Power Party-wedstrijd, die deze maand bekend wordt, ontvangt 30.000 Taiwanese dollars (870 euro), maar het staat niet vast dat het winnende ontwerp ook daadwerkelijk voor het officiële document gebruikt zal worden. De wedstrijd is voor een groot deel een middel om een publieke dialoog aan te zwengelen over de vraag wat de beste manier is om de Taiwanese nationale identiteit neer te zetten tegenover China. Met dit probleem worstelt Taiwan in de ene of de andere vorm al sinds 1949, toen aan het eind van de burgeroorlog in China de communisten de Volksrepubliek China stichtten en de nationalisten naar het eiland vluchtten, met medeneming van de naam ‘Republiek China’.

De Taiwanese zwarte beer (Ursus thibetanus formosanus) krijgt een centrale rol in veel inzendingen. In 2001 werd deze bedreigde ondersoort van de Aziatische zwarte beer verkozen tot het nationale dier van Taiwan.
De Taiwanese zwarte beer (Ursus thibetanus formosanus) krijgt een centrale rol in veel inzendingen. In 2001 werd deze bedreigde ondersoort van de Aziatische zwarte beer verkozen tot het nationale dier van Taiwan.

Het coronavirus maakte deze kwestie nog eens extra zichtbaar, en in juli van dit jaar stemde het parlement voor een voorstel om op het nieuwe paspoortomslag ‘Taiwan’ te benadrukken en ‘de menselijke waardigheid te bewaken’ van het Taiwanese volk, zodat de Taiwanezen veilig en ongehinderd naar het buitenland konden reizen.

Parlementariërs keurden ook een voorstel goed om de nationale luchtvaartmaatschappij, China Airlines, een nieuwe naam te geven, omdat die vaak wordt verward met Air China, de belangrijkste luchtvaartmaatschappij van het Chinese vasteland. Toen Taiwan bijvoorbeeld miljoenen mondkapjes aan Europa doneerde, dachten sommigen dat die van China kwamen, omdat ze werden afgeleverd door China Airlines. Zo golden reisbeperkingen die gericht waren tegen China meestal ook voor China Airlines. Een van de wetsvoorstellen is om de luchtvaartmaatschappij simpelweg ‘Taiwan Airlines’ te noemen.

Het Taiwanese paspoort heeft in de loop der jaren verschillende veranderingen ondergaan. De laatste vernieuwing was de toevoeging van het woord ‘Taiwan’ op de voorkant in 2003, deels naar aanleiding van een andere epidemie. Dit ergerde de Chinese autoriteiten, die het zagen als een stap in de richting van een onafhankelijkheidsverklaring. In 2015 namen sommige Taiwanezen de zaak zelfs in eigen hand: ze plakten stickers met ‘Republic of Taiwan’ op hun reisdocument. Het gevolg was dat verscheidene reizigers de toegang tot China, Hongkong en Singapore werd ontzegd.

Anti-Chinese stemming

Volgens Christopher Hughes, hoogleraar internationale betrekkingen aan de London School of Economics en auteur van het boek Taiwan and Chinese Nationalism, toont elke nieuwe verandering aan hoe Taiwan balanceert tussen het verlangen om erkend te worden als autonome staat en de angst om de Chinese Communistische Partij tegen zich in het harnas te jagen, zonder de steun van de VS. Gezien de anti-Chinese stemming in de regering-Trump verkeert Taiwan nu voor het eerst in de positie dat het extra krachtig wordt gesteund door Washington.

‘Dit is iets wat sommige mensen [in Taiwan] al heel lang willen en het is te begrijpen waarom,’ zegt Hughes. Volgens hem is meer dan 70 procent van de Taiwanese bevolking ervóór om het woord ‘China’ uit hun paspoort te verwijderen. ‘Dat woord schept veel verwarring. Individuen en bedrijven kunnen echt in de problemen komen als ze voor Chinees worden aangezien.’

De pogingen van Beijing om de protesten in Hongkong te smoren hebben in Taiwan bij de verkiezingen in januari tot een politieke aardverschuiving geleid, met de zittende president Tsai Ing-wen als grote winnaar, en het idee gevoed dat er geen sprake kan zijn van nauwere banden met het autoritaire China. Maar voor wereldwijd opererende bedrijven zal de vraag hoe Taiwan genoemd moet worden, waarschijnlijk lastiger worden. Veel grote merken, waaronder Muji, Marriott en Zara, hebben in China met nationalistische protesten te maken gekregen omdat ze Taiwan in lijsten met landen apart vermeldden.

Traditiebreuk

Als Taiwan zijn volgende paspoort een buitenissig uiterlijk geeft, betekent dat een breuk met de lange traditie van nationale symbolen, wapenschilden en andere overbekende beelden in de geschiedenis van de reisdocumenten. Toen paspoorten voor het eerst werden gebruikt was het belangrijk dat ze een zekere formaliteit uitstraalden, voornamelijk om douanebeambten ervan te overtuigen dat je reisdocument legaal was en uitgegeven door een officieel orgaan. Maar sinds de opkomst van de biometrie en e-paspoorten aan het eind van de vorige eeuw, staan de gegevens van een reiziger opgeslagen in een microchip die in het boekje is geplaatst. De echtheid van het document wordt tegenwoordig door computers gecontroleerd en daarmee is de noodzaak om documenten zo’n steng uiterlijk mee te geven in feite verdwenen.

De International Civil Aviation Organisation geeft geen regels, alleen aanbevelingen voor hoe een paspoort eruit moet zien. Desondanks houden de meeste landen vast aan traditionele kleuren om ‘officieel te lijken’ en een ‘gevoel van trots’ over te brengen, zoals wordt uitgelegd in een Travel and Leisure-artikel uit 2018 (al worden sommige landen voor de binnenkant van hun paspoort al wel wat creatiever). Zo koos ook Zuid-Soedan, het jongste land van de wereld, een donkerblauw omslag, versierd met een adelaar, onmiskenbaar naar het voorbeeld van het Amerikaanse paspoort.

Veel ontwerpen richten zich op de Taiwanese eetcultuur, in het bijzonder op het populaire drankje bubbelthee. Rechts een kom lu rou fan, een gerecht met gesmoord varkensvlees en rijst.
Veel ontwerpen richten zich op de Taiwanese eetcultuur, in het bijzonder op het populaire drankje bubbelthee. Rechts een kom lu rou fan, een gerecht met gesmoord varkensvlees en rijst.

Maar ernst is bepaald niet het instrument waar Taiwan het liefst naar grijpt. Op de TED-conferentie van dit jaar legde minister van Digitale Zaken Audrey Tang uit dat Taiwanese ministeries vaak een professionele komiek inhuren om voorlichtingscampagnes te helpen opzetten. Onlangs gebruikte de Taiwanese overheid memes met honden om op internet circulerende hoaxen over covid-19 te ontzenuwen. Zelfs de hoogste leiders zijn bereid om, tamelijk letterlijk, ‘met de billen bloot te gaan’.

Deze grappigheid, die je ook in veel inzendingen voor de paspoortwedstrijd terugziet, vormt volgens Hughes een slim contrast met het streng autoritaire beleid van China, waar de regering geregeld probeert grappen over de gelijkenis van de Chinese president met Winnie de Poeh de kop in te drukken.

‘Het is het enige waar dictators geen antwoord op hebben,’ zegt Hughes. ‘Ze kunnen met kritische dissidenten afrekenen door ze op te sluiten of dood te schieten, maar uitgelachen worden is het tegenovergestelde van angst.’

Auteur: Anne Quito

Quartz
Verenigde Staten | website | qz.com

Deze webapp werd in 2012 opgericht door onlinefanaten die met dit nieuwsportal in willen spelen op de nieuwe wereld, ontstaan na de wereldwijde financiële crisis. Gericht op economie en technologie.

Dit artikel van Anne Quito verscheen eerder in Quartz.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.