• Hakai Magazine
  • Cultuur
  • Waar vinden we Dory's?

Waar vinden we Dory's?

Hakai Magazine | Victoria | Emily Sohn | 13 juni 2016

De Pixar-film Finding Nemo leidde tot een run op de clownvis. Grote kans dus dat de opvolger Finding Dory hetzelfde effect heeft op de doktersvis. Maar die laat zich lastig kweken.

Op een vochtige lentemorgen in 2014 liep Eric Cassiano een raamloze ruimte in op de Ruskin-campus van de universiteit van Florida. Op een paar kilometer afstand lagen zeilboten te dobberen in de jachthavens van Tampabaai. In het Tropische aquacultuur laboratorium (TAL) liep de bioloog naar een veel kleinere zoutwatermassa: een reservoir van 210 liter vol babyvisjes ter grootte van een vlo die worstelden om te overleven – de meest recente poging om te zegevieren in wat zowel een wetenschappelijke puzzel, een poging tot milieubehoud als een race tegen Disney was geworden.

Het doel van het experiment was simpel: voor het eerst in een laboratorium blauwe doktersvissen uit pas gelegde eitjes laten opgroeien tot volwassen koraalrifvissen. Maar het succes was uitgebleven. En nadat maandenlang tientallen pogingen om de ovaalvormige, geelblauwe vis te kweken mislukt waren, werd de druk nu verder uit onverwachte hoek opgevoerd: Hollywood. Volgende maand brengt Walt Disney Pictures de door Pixar geproduceerde film Finding Dory uit, waarin de hoofdrol wordt vervuld door de praatlustige en vergeetachtige doktersvis die een bijrol speelde in Finding Nemo, de succesvolle animatiefilm uit 2003 over een jonge clownvis.


Nadat Nemo in de bioscoop had gedraaid, nam de verkoop van oranje-wit gestreepte clownvissen volgens sommige schattingen met wel veertig procent toe. Gelukkig zijn clownvissen makkelijk te kweken in gevangenschap en kon er aan de vraag worden voldaan.

Als er na de nieuwe film een even grote run ontstaat op knuffel-Dory’s, wat onvermijdelijk is, zullen de kwetsbare koraalrifmilieus daar waarschijnlijk onder lijden. Want ondanks het feit dat Dory een model van veerkracht en optimisme was in haar gevaarvolle zoektocht om Nemo uit een aquarium in een tandartspraktijk te redden, blijken jonge blauwe doktersvissen in lab-aquaria veel minder stoer te zijn. Als Dory opklimt van bijrol- naar hoofdrolspeelster zal het gebrek aan een in gevangenschap gekweekte optie verzamelaars ertoe brengen om meer blauwe doktersvissen in het wild te vangen – een wildvang die niet aan regels gebonden is en veel schade kan aanrichten.

Twee clownvisjes bij een Australisch rif. Nadat Finding Nemo uitkwam waren ze ongekend populair voor aquaria en werden ze volop gekweekt.
Twee clownvisjes bij een Australisch rif. Nadat Finding Nemo uitkwam waren ze ongekend populair voor aquaria en werden ze volop gekweekt.

Zoals gewoonlijk had Cassiano Dory in zijn achterhoofd toen hij die lentedag aan het werk ging. Twee weken daarvoor waren, in een cilindervormige kuip die groot genoeg was voor een paar kleuters, vierduizend eitjes uitgebroed tot nauwelijks zichtbare larven. En hoewel de meeste eerdere proeven rondom de zesde dag geëindigd waren, leefden deze visjes nog.

Toen de larven op de elfde dag weer een kritisch punt overleefden, vroeg Cassiano zich af of ze het uiteindelijk zouden halen. ‘Je probeert niet al te enthousiast te worden, want er waren veel teleurstellingen,’ zegt hij. ‘Maar het was super.’

Toen kwam het begin van het einde. Het viel Cassiano op dat de larven te kleine kopjes hadden, wat betekende dat ze niet aten. Op de twintigste dag waren ze allemaal dood.

‘Als Finding Dory uitkomt, denk ik dat er niet genoeg van die vissen zijn om mensen tevreden te stellen,’ zegt Cassiano. ‘Dat leidt tot de moeilijke vraag hoe we er meer van kunnen krijgen. En dat zou een probleem kunnen zijn.’

Aquaria

Elk jaar levert een uitgebreid netwerk van verzamelaars, distributeurs, groothandelaren en dierenwinkels naar schatting 20 tot 24 miljoen oceaanbewoners aan 2 miljoen huishoudens en openbare aquaria over de hele wereld – zo wijzen nauwgezette analyses van Andrew Rhyne uit, een mariene bioloog van het New England Aquarium en de Roger Williams University in Bristol, Rhode, Island.

De industrie staat over het algemeen niet bekend om haar milieuvriendelijke praktijken. De wateren in de Koraaldriehoek, het gebied rondom Indonesië en de Filippijnen, levert de meeste aquariumvissen die over de hele wereld worden verkocht. En zonder regels om de vangst te controleren, lijdt dit gebied ook het meest onder vangsttechnieken die schade veroorzaken.

Sommige verzamelaars gebruiken nog steeds cyanide, een chemisch gif dat vissen tijdelijk verlamt en slecht is voor koraal. Zelfs op Hawaï, dat ook aquariumvissen levert en waar beschermde plekken een schuilplaats bieden, dringen sommige activisten en duikschooleigenaren aan op wetgeving waarin het vangen van vissen wordt verboden.

De proef leek op in elkaar passende Russische poppetjes: algen kweken om roeipootkreeftjes te voeden om de gele doktersvisjes te voeden

Die beweging maakt de aquariumwereld nerveus. Als Hawaï zijn koraalriffen sluit, zal het nog moeilijker worden om aan vissen te komen die op een juiste manier zijn gevangen, waardoor plekken waar schadelijke praktijken worden gebruikt verder onder druk komen te staan.

Het kweken van siervissen in gevangenschap zou veel van deze problemen oplossen, maar dat is niet zo gemakkelijk gebleken. De moderne aquacultuur heeft al tientallen levensvatbare variëteiten van kweekvissen voortgebracht – waaronder veel meervallen, forellen en tilapia – maar de meeste daarvan zijn zoetwatersoorten die buitensporig veel eitjes en relatief grote larven produceren, en dus vrij simpel groot te brengen zijn. Veel andere soorten laten zich minder makkelijk domesticeren, en vooral kleinere rifvissen zoals de doktersvis niet.

Cassiano’s groep is niet de enige die al lang met dat probleem worstelt. In 2000 begon een team van het Oceanic Institute (OI), een afdeling van de Hawaii Pacific University, iets wat een marathonpoging zou worden om gele doktersvissen te kweken, die met hun felle kleur kenmerkend zijn voor Hawaïs snorkelriffen. Het kostte vijf jaar om volwassen gele doktersvissen zo ver te krijgen dat ze levensvatbare eitjes legden in lab-aquaria.

‘Het waren de kleinste visjes waar iemand ooit mee had gewerkt,’ zei Chad Callan, directeur van het vinvisprogramma van het OI. Net als andere kwekers had zijn team lang vertrouwd op raderdiertjes, een soort zoöplankton, als eerste voedsel voor veel vislarven. Maar raderdiertjes waren te groot om in de monden van de babyvisjes te passen. Het team zou kleiner zoöplankton moeten gebruiken, roeipootkreeftjes, die de visjes in het wild aten. Maar roeipootkreeftjes moeten ook eten. En zo begon de proef te lijken op in elkaar passende Russische poppetjes: ze moesten algen kweken om de roeipootkreeftjes te voeden om de gele doktersvisjes te voeden.

Ze beseften al snel dat voedsel niet het enige was wat ertoe deed. Net als koks die een perfecte soufflé willen afleveren, waren de researchers eindeloos bezig met variabelen binnen reservoirs om precies het juiste milieu te creëren waarin de larven zouden gedijen. Ten slotte kwamen ze tot de conclusie dat het water 27 graden moest zijn, met genoeg lucht en stroming om de larven te laten bewegen zonder dat ze tegen de wanden botsten. De reservoirs hadden een witte bodem, zwarte wanden en één fluorescerende lamp erboven – een soort mix tussen een casino en een verhoorkamer.

Zo moeten de larven er uiteindelijk ongeveer uit komen te zien.
Zo moeten de larven er uiteindelijk ongeveer uit komen te zien.

Langzaamaan passeerde een groter deel van de proeven het eerste-voedselmoment (nadat de larven hun dooierzak hadden opgegeten) en bereikte een tweede knelpunt dat ongeveer een week na het uitbroeden lag. Daarna, in januari 2014, kwam er een grote doorbraak toen een broedsel larven dertig dagen bleef leven. Maar in de daaropvolgende paar weken gingen de spookachtige, doorzichtige wezentjes langzaamaan dood van de honger. Het team gaf de laatste larve de naam Lucky.

Op de drieëntachtigste dag was ook Lucky gestorven. ‘Ik dacht werkelijk dat ik mijn graf in zou gaan zonder dat ik die vissen had kunnen kweken,’ zegt Callan.

In de herfst van 2015 hield Callans team nogmaals een proef met gele doktersvissen, en ditmaal bleven ze langer dan dertig dagen leven. Nu ze eerder en gevarieerder voedsel kregen, verdriedubbelden ze zich in de maand daarna. Algauw verschenen er vleugen geel. Rondom dag vijfenvijftig begonnen planktonische larven vorm te krijgen als herkenbare vissen, elk ongeveer zo groot als een stuiver.

Ze waren begonnen met zo’n twintigduizend eitjes; tegen half oktober bood het laboratorium in Hawaï onderdak aan honderdvijftig volgroeide, jonge gele doktersvissen – een veel hoger overlevingscijfer dan in het wild waar, zo vermoedt Callan, minder dan een procent en wellicht minder dan 0,1 procent van de uitgebroede vissen overleven.

Met een hapje en een drankje vierde het team van tien researchers hun historische prestatie. Maar voor Callan leek het succes nog onwerkelijk. ‘Ik ben heel enthousiast, en ik weet dat veel mensen over de hele wereld blij zijn dat we hebben aangetoond dat het mogelijk is, maar ik denk dat het maar langzaam tot me doordringt. Ik weet ook dat er nog veel werk verricht moet worden.’

Uitdaging

Een enorme uitdaging is bijvoorbeeld de taak die zijn collega’s in het lab in Florida te wachten staat: het kweken van Dory. In 2009, een paar jaar voor Pixar de ontwikkeling van Finding Dory zou aankondigen – had Judy St. Leger, vice-president research en wetenschap van SeaWorld Parks & Entertainment in San Diego, een ontmoeting met collega’s om een zorgwekkende kwestie te bespreken: hoe konden aquaria een overtuigend verhaal brengen over milieubehoud terwijl ze tegelijk zo veel vissen in het wild vingen?

In de maanden daarna leidden bijeenkomsten met wetenschappers, groothandelaren, bestuurders van dierenwinkels en aquariumvertegenwoordigers tot het Rising Tide Conservation-initiatief, dat zich ten doel stelt om grootschalige tropische mariene aquacultuur mogelijk te maken, zodat aquaria en winkels kunnen voldoen aan de vraag naar vissen en er tegelijkertijd zo weinig mogelijk wildvang is. Rising Tide, dat onder meer gefinancierd wordt door de grote detailhandelaar in huisdieren Petco en door SeaWorld, ontwikkelde een lijst met voorrangssoorten, waaronder blauwe en gele doktersvissen. Het programma steunt zowel het lab van Callan als dat van Cassiano. De financiering is een beetje anders dan anders: er wordt niets geheimgehouden.

Tot dusverre hebben medewerkers meer dan twintig tropische mariene vissen gekweekt en zijn er drie in commerciële productie genomen. Enige tientallen mariene vissoorten zijn nu in winkels verkrijgbaar, zegt Sandy Moore, president van Segrest Farms, een van de belangrijkste groothandelaren in siervissen ter wereld. Ze ziet tekenen van groei. Op dit moment is elf procent van de mariene vissen in haar bedrijf in Gibsonton, Florida, in gevangenschap gekweekt vergeleken met maar vijf procent een paar jaar geleden. ‘De mariene kweekproductie staat nog in de kinderschoenen,’ zegt ze. ‘Maar ze boekt grote voortgang.’

In het lab van Cassiano, waar tropische vissen worden gekweekt en al lang wordt geprobeerd een perfecte Dory tot stand te brengen. – © Matthew Wittenrich
In het lab van Cassiano, waar tropische vissen worden gekweekt en al lang wordt geprobeerd een perfecte Dory tot stand te brengen. – © Matthew Wittenrich

Dat kan niet snel genoeg gaan in het geval van de blauwe doktersvis. In november 2014, niet lang nadat Pixar zijn plannen voor_ Finding Dory_ bevestigde, kwamen larven stelselmatig voorbij de cruciale zes dagen, maar stierven op de elfde dag.

Toen de laatste overlevenden van dat hoopgevende broedsel in de lente van 2014 bijna drie weken in leven bleef, leek het alsof het team op het juiste spoor was. Daarna kwamen er maanden waarin geen enkele voortgang werd gemaakt, voordat één proef aan het einde van het jaar weer twintig dagen goed ging. Een andere proef duurde tweeëntwintig dagen voor hij rond de kerst mislukte. Beide proeven werden gehouden in veel grotere reservoirs, een verandering die het team uit Florida invoerde nadat ze gezien hadden wat Callan met zijn gele doktersvissen had gedaan.

Andere teams werken ook aan blauwe doktersvissen, met beperkt succes. In 2013 meldde een groep in Taiwan een overlevingsrecord van zesentwintig dagen, maar sindsdien zijn er geen updates meer geweest. Privébedrijven zijn er waarschijnlijk ook mee bezig, zegt Matthew DiMaggio van het TAL-team, alleen zijn die er minder open over.

Op Facebook heeft Dory meer dan vijfentwintig miljoen Likes. Hoeveel van die fans zullen binnenkort een eigen Dory willen bezitten?

Maar het werk gaat door en de onderzoekers blijven sleutelen aan hun methoden, zoals probiotische behandelingen toevoegen en milieu-omstandigheden veranderen. ‘Licht, stroming, bezettingsdichtheid,’ zegt DiMaggio. ‘Wat je ook opnoemt, we hebben geprobeerd het te manipuleren.’ Het heeft Callans team immers vijftien jaar gekost om met succes gele doktersvissen te kweken in Hawaï, een grote voorsprong op de inspanningen in Florida die pas vier jaar geleden zijn begonnen.

Maar nu de première van Finding Dory naderbij komt, begint de klok sneller te tikken. Op Facebook heeft Dory meer dan vijfentwintig miljoen Likes verzameld. Hoeveel van die fans zullen binnenkort een eigen Dory willen bezitten?

‘De deadline staat vast en daar zijn we ons zeer van bewust,’ zegt DiMaggio. ‘Er zou morgen een doorbraak kunnen komen waarop we dat aha-moment beleven. Daar hopen we allemaal dagelijks op.’

Misschien bevat het verhaal van Dory verborgen voorgevoelens, al worden die vertekend door een geografische misvatting. Volgens geruchten neemt de nieuwe film Dory mee op een reis naar haar geboorteplaats: een onderzoekscentrum in Californië.

Auteur: Emily Sohn
Vertaler: Tineke Funhoff

Hakai Magazine
Canada | www.hakaimagzine.com

Wetenschap, maatschappij en milieu, met een nadruk op de zeeën. Het tijdschrift is onderdeel van Tula Foundation en Hakai Institute. De naam is geïnspireerd op Hakai Lúxvbálís Conservancy, een groot beschermd gebied aan de westkust van Canada.

Dit artikel van Emily Sohn verscheen eerder in Hakai Magazine.
Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.