• Courrier International
  • Cultuur
  • De tijd in kaart

De tijd in kaart

© Arek Socha / Pixabay
Courrier International | Parijs | 13 januari 2021

Ingenieur en geograaf Sandford Fleming uit Montreal ontwierp in 1876 het systeem van 24 tijdzones van gelijke duur, met de 180ste meridiaan als grens waarop de datum verspringt. Om politieke en economische redenen hebben deze tijdzones tal van wijzigingen ondergaan.

Dit stuk verscheen eerder in #152

Amerikaanse hoofdbrekens

De Verenigde Staten zijn onderverdeeld in zes tijdzones die niet noodzakelijkerwijs samenvallen met de grenzen van de afzonderlijke staten. Daarbij komt nog het probleem van de wisseling tussen zomer- en wintertijd, waarvoor een vast tijdstip bestaat dat door de federale overheid wordt bepaald.

Maar verder is iedere staat vrij om de klok in de lente een uur vooruit te zetten en in de herfst een uur terug. En dat doen alle staten, behalve Hawaii en Arizona, waar het hele jaar door de wintertijd geldt. Let wel: Californië en een aantal staten in het noordoosten zijn ook van plan de wisseling tussen zomer- en wintertijd af te schaffen, en het hele jaar door de zomertijd aan te houden.

De datumgrens

Het systeem van 12 tijdzones met één of meer uren voorsprong op de Greenwichtijd en 12 zones met één of meer uren achterstand maakte het noodzakelijk ergens een denkbeeldige lijn te trekken waar de datum tussen twee naast elkaar liggende tijdzones verspringt. Dat was aanvankelijk een rechte lijn op de 180ste meridiaan, maar die rechte lijn werd hier en daar ‘gecorrigeerd’ op aandringen van een aantal landen in de Stille Oceaan. (Zie hieronder)

30 december 2011 bestaat niet op Samoa

Om gemakkelijker handel te kunnen drijven met Australië – de belangrijkste handelspartner – besloten de Samoa-eilanden in 2011 rechtstreeks over te gaan van UTC-11 naar UTC+13. Dat betekende dat de klok 24 uur vooruit moest worden gezet, waardoor 29 december 2011 rechtstreeks overging naar 31 december. Daardoor moest de datumgrens ter plekke een stukje naar het oosten worden opgeschoven.

Tijdsaanduidingen: liever UTC dan GMT

UTC – ook wel gecoördineerde wereldtijd – geldt in de meeste landen als standaardtijd, en is gebaseerd op een internationale atoomklok. Met onregelmatige intervallen wordt er een schrikkelseconde toegevoegd om het door vertraagde aardrotatie veroorzaakte verschil te compenseren. UTC is preciezer dan GMT (Greenwich Mean Time), dat lange tijd dienstdeed als standaardtijd. Greenwichtijd is een zuiver astronomische tijd: hij geeft de gemiddelde zonnetijd aan op de meridiaan van Greenwich, een belangrijke nulmeridiaan die door het Londense stadsdeel Greenwich loopt.

Als eerste in het jaar 2000

Om de communicatie te vergemakkelijken tussen de delen van het land die aan weerszijden van de datumgrens liggen, stelde de eilandrepubliek Kiribati in Oceanië het instellen van de tijdzones UTC+13 en UTC+14 voor. Deze correctie zorgde er tevens voor dat Kiribati de eerste staat was waar het jaar 2000 zijn intrede deed.

Frans-Polynesië

In Frans-Polynesië zijn maar liefst drie tijdzones: UTC-10 (op Tahiti), UTC-9½ (op de Marquesaseilanden) en UTC-9 (op de Gambiereilanden). Maar dat is ook niet vreemd gezien de oppervlakte van dit immense land, dat 2300 kilometer beslaat van oost naar west.

Saint-Pierre en Miquelon

Hoewel Saint-Pierre en Miquelon zich in de tijdzone UTC-4 bevindt en op slechts op een steenworp afstand ligt van Newfoundland (UTC-3 ½), heeft deze tot Frankrijk behorende rotspartij zich in de tijdzone UTC-3 gevoegd.

Marokko

Sinds oktober 2018 past Marokko niet langer de wisseling van zomer- naar wintertijd toe en blijft het land het hele jaar door in de tijdzone UTC+1.

Frankrijk

Frankrijk behoort volgens de wetten der logica thuis in de tijdzone UTC±0. Maar in 1940, toen het land (aanvankelijk deels) door Duitsland werd bezet, voegde Parijs zich naar de Berlijnse tijd, te weten UTC+1. Die ingreep is sindsdien vaak ter discussie gesteld, maar merkwaardig genoeg nooit teruggedraaid.

De grootste tijdsprong bij grensovergang

Een unieke ervaring: mocht u toevallig de Wachan-corridor nemen om de korte grens over te steken die Afghanistan (UTC+4 ½) scheidt van China (UTC+8), moet u de wijzers van uw horloge drie uur en dertig minuten verzetten: de grootste tijdgrenssprong.

Europese Unie

De Europese Commissie heeft besloten om in de loop van 2019 het gezamenlijk verzetten van de klok van wintertijd naar zomertijd (en vice versa) los te laten. De keuze voor het hanteren van zomer- en wintertijd wordt voortaan overgelaten aan elk van de lidstaten afzonderlijk.

De Bende van 1/2 en 3/4

Het tijdsverschil dat landen kiezen ten opzichte van de basistijd (UTC±0) is in beginsel een aantal hele uren. Maar sommige landen gebruiken verschillen van een halfuur of zelfs een kwartier. Dat is het geval met een groep landen in het zuiden van Azië: Iran (UTC+3 ½), Afghanistan (UTC+4 ½), India (UTC+5 ½), Nepal (UTC+5 ¾) en Myanmar (+UTC 6 ½).

De Krim

Het schiereiland de Krim, dat in maart 2014 door Rusland werd geannexeerd, heeft als gevolg daarvan de klok verzet naar Moskou-tijd, en loopt dus niet meer in de pas met Oekraïne.

De Russische Federatie

Het land dat zich van de enclave Kaliningrad in het westen (UTC+2) uitstrekt tot het district Tsjoekotka in het oosten (UTC+12) beschikt over het grootste aantal tijdzones, namelijk 11.
Toch besloot de overheid in 2010 twee tijdzones af te schaffen om de Russen in de verst geleden gebieden ‘dichter bij Moskou te brengen’. Maar de mislukking van die maatregel bracht de regering ertoe de oude situatie min of meer te herstellen. 
In 2014 besloot de Russische regering overigens definitief de ‘seizoenswisseling’ van de tijd af te schaffen en permanent over te gaan op de wintertijd.

Noord-Korea halfuurtje dichter bij Seoel

Op 5 mei vorig jaar besloot Noord-Korea zijn tijdzone (UTC+8 ½) te verlaten en over te gaan naar de tijdzone van de zuiderburen, UTC+9.

China

Hoewel het Chinese grondgebied zich uitstrekt over vijf tijdzones, is het in zijn geheel ondergebracht in één enkele, UTC+8 ofwel Beijing-tijd. De overgang naar één enkele zone voor het hele land dateert uit 1949, het jaar waarin de Communistische Partij van China 
de controle over het gehele grondgebied in handen kreeg.

De niet-erkende tijd in Urumqi

Officieel geldt in Beijing en in Urumqi (de hoofdstad van de autonome Oeigoerse regio Xinjiang) dezelfde tijd, maar daar is in het dagelijks leven geen sprake van. Dat is te merken aan de onduidelijke openingstijden van overheidsbureaus en winkels, die soms de officiële Beijing-tijd hanteren (UTC+8) en soms ‘Urumqi-tijd’ aanhouden (UTC+6).

Antarctica, waar alle zones samenvloeien

Antarctica is door zijn ligging de plek waar alle tijdzones samenkomen. Maar in de praktijk hanteren de ongeveer vijftig waarnemingsstations op de Zuidpool zowel de tijd van hun geografische zone (het meest logische) als die van hun land van herkomst, dan wel die van de plek waarvandaan zij worden bevoorraad. 

Dat laatste is het geval bij het Amerikaanse waarnemingsstation Amundsen-Scott op de geografische Zuidpool, dat wordt bevoorraad via de Nieuw-Zeelandse basis McMurdo, die de tijd van het thuisland aanhoudt (UTC+12).

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.