• 360 Magazine
  • Amerika’s
  • De zaak-Tampa: hoever mag de FBI gaan?

De zaak-Tampa: hoever mag de FBI gaan?

© Trac Vu / Unsplash
360 Magazine | Amsterdam | 14 september 2021

De Amerikaanse FBI hield vorig jaar ruim vierhonderd uur een man in Florida in de gaten met spionagevliegtuigen – zonder gerechtelijke toestemming. Centraal in de rechtszaak staat een fundamentele kwestie: in hoeverre is de politie geoorloofd de bewegingen van een verdachte te volgen?

‘Deze surveillance vanuit de lucht, beschreven in stukken die eind augustus bij een Amerikaanse federale rechtbank werden ingediend, toont voor het eerst de mogelijkheden waarover die de FBI beschikt om met behulp van vliegtuigen langdurig toezicht te houden op één persoon.’ Dat schrijft Trevor Aaronson in een artikel voor The Intercept, waarin hij een Amerikaanse rechtszaak bespreekt tegen een man die wordt verdacht aanhanger van IS te zijn.

‘De vloot van FBI-vliegtuigen, vaak kleine luchtvaartuigen, is uitgerust met hightech videocamera’s en volgapparatuur die bekend staat als “celsite-simulators”. Daarmee worden mobiele telefoons misleid om verbinding te maken met apparatuur van de FBI in plaats van met legitieme gsm-masten,’ aldus Aaronson.

De onthullingen over deze extreme vorm van surveillance kwamen aan het licht in een rechtszaak tegen Muhammed Momtaz Alazhari, vermeend aanhanger van Islamitische Staat, die volgens federale aanklagers een terroristische aanslag beraamde in het gebied rond Tampa Bay. Alazhari pleitte onschuldig aan een aanklacht van materiële steun aan terroristen en twee aanklachten wegens vuurwapenbezit.

Geen toestemming

Samuel Landes, de pro-Deoadvocaat van Alazhari, heeft een klacht ingediend over de zaak. Landes vindt dat de luchtsurveillance van de FBI een vorm van illegale huiszoeking is waarvoor geen toestemming werd aangevraagd en hij stelt dat de informatie die uit deze surveillance is verkregen, mogelijk is gebruikt om informanten te werven en de aanvraag tot huiszoeking te rechtvaardigen. ‘De surveillance is onredelijk omdat hij werd uitgevoerd zonder een bevel’, aldus Landes. ‘Uiteindelijk kan de regering niet aantonen dat bewijzen niet zijn verkregen door de illegale surveillance vanuit de lucht.’

‘Het zou me verbazen als dit het enige geval is’

Wetshandhavers hebben geen bevel nodig om een criminele verdachte te surveilleren vanuit een auto, maar het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelt dat een bevel tot huiszoeking wel is vereist voor surveillances waarbij technologie wordt gebruikt waarmee de politie álle bewegingen van een verdachte kan volgen. Daarom kan de zaak in Florida gevolgen hebben voor de slagkracht van de FBI om bij toekomstige onderzoeken geheime spionagevliegtuigen te gebruiken.

‘Deze zaak laat zien hoe ver de regering wil gaan om het argument door te drukken dat het vierde amendement [de grondwettelijke bescherming van burgers tegen onredelijke huiszoekingen en inbeslagnames door de overheid] niet van toepassing is op observatie van jou in het openbaar’, zegt Brett Max Kaufman, advocaat van ACLU, het Amerikaanse centrum voor burgerlijke vrijheden. ‘Het zou me verbazen als dit het enige geval is waarin ze een dergelijke vorm van surveillance op één persoon hebben losgelaten, en ik betwijfel of dit de laatste keer is dat we hierover zullen horen.’

FBI-spionagevliegtuigen

Dat de FBI surveilleert met met spionagevliegtuigen kwam in 2015 aan het licht bij protesten in Baltimore nadat Freddie Gray overleed in politiehechtenis. Op verzoek van de politie van Baltimore stuurde de FBI Cessna-vliegtuigen de lucht in die van 29 april tot 3 mei 2015 de menigte in de gaten te hielden. Een jaar later maakte de FBI die videobeelden openbaar.

Zowel Associated Press als BuzzFeed News meldden destijds dat het spionageprogramma met vliegtuigen landelijk door de FBI werd ingezet en dat er meer dan honderd Cessna-vliegtuigen in gebruik waren. Uit de registratiegegevens van de Federal Aviation Administration blijkt dat veel van deze vliegtuigen eigendom waren van wat leek op bedrijven die door de FBI als dekmantel werden gebruikt, zoals KQM Aviation en PXW Services. Aan de kant van de piloot zijn aan de onderzijde van de vliegtuigen bewakingscamera’s gemonteerd en piloten vliegen patronen tegen de klok in om die camera constant op hun doelen gericht te houden.

‘Het luchtvaartprogramma van de FBI is niet geheim’, was het antwoord van FBI-woordvoerder Christopher Allen in 2015 op vragen van Associated Press. ‘Maar specifieke vliegtuigen en hun mogelijkheden worden geheim gehouden vanwege operationele veiligheidsdoeleinden.’

Uit een analyse van Buzzfeed met behulp van gegevens van Flightradar24, een site waarmee vluchten gevolgd kunnen worden, bleek dat de FBI ook spionagevliegtuigen gebruikte na de schietpartij in San Bernardino in 2015, waarbij Syed Rizwan Farook en zijn vrouw Tashfeen Malik veertien mensen doodden en tweeëntwintig verwondden op een bedrijfsfeest. Twee vliegtuigen cirkelden rond de plek van de schietpartij, meldde BuzzFeed, en de week daarop toonden vluchtgegevens aan dat drie verschillende FBI-vliegtuigen hadden rondgecirkeld rond de moskee die door Farook werd bezocht.

Tot nu toe was echter niet duidelijk hoe de FBI haar vloot spionagevliegtuigen kan gebruiken tegen een individuele verdachte.

De zaak-Tampa

In mei 2019 raakte de FBI geïnteresseerd in Alazhari, een medewerker van Home Depot die toen 23 jaar oud was, nadat er aanwijzingen waren opgedoken dat hij naar IS-propaganda keek en positief sprak over de terroristische groepering, aldus de autoriteiten in de gerechtelijke dossiers. Federale agenten vernamen ook dat Alazhari in 2015 in Saoedi-Arabië was veroordeeld op beschuldiging dat hij van plan was naar Syrië te reizen om zich aan te sluiten bij Jaysh al-Islam, een islamitische militante groepering die juist tegenover IS stond.

Alazhari zou in april 2020 hebben geprobeerd een wapen te kopen op eBay. De FBI nam toen het account van de eBay-verkoper over en een undercoveragent begon rechtstreeks met Alazhari te communiceren. Alazhari vertelde de undercoveragent dat hij al verschillende wapens had, waaronder een uzi, die hij mogelijk wilde verkopen. ‘Wat eigenlijk echt cool is aan deze Uzi, is dat hij echt heel nauwkeurig is’, zei Alazhari tegen de agent. Alazhari besprak ook de mogelijke aankoop van een AK-47 van de undercoveragent, die hij wilde omvormen tot volautomatisch wapen.

In totaal hield de FBI Alazhari bijna 429 uur vanuit de lucht in de gaten

De bijna constante FBI-surveillance van Alazhari vanuit de lucht gebeurde terwijl hij aan het communiceren was met de undercoveragent die zich voordeed als de eBay-verkoper. Van 18 april 2020 tot 12 mei 2020 hield de FBI Alazhari elke dag, met uitzondering van één dag, vanuit de lucht in de gaten, uiteenlopend van twee uur tot maar liefst twintig uur per dag.

In totaal hield de FBI Alazhari bijna 429 uur vanuit de lucht in de gaten. Een deel van deze surveillance resulteerde in bewijs dat de regering tegen Alazhari heeft ingediend, waaronder beelden waarvan het ministerie van Justitie beweert dat Alazhari ‘doelen verkent voor een mogelijke grootschalige schietpartij’. Toch volgden de vliegtuigen van de FBI Alazhari vooral tijdens zijn dagelijkse bezigheden. Zo werd hij gevolgd op uitstapjes naar Honeymoon Island State Park, voor de westkust van Florida, en naar Orlando.

De vliegtuigen volgden Alazhari tijdens alledaagse handelingen en gebeurtenissen, zoals het ophalen van post uit zijn brievenbus, het bezoeken van zijn zus, een bezoek aan de spoedeisende hulp en zelfs een keer toen hij zich inschreef bij een instelling voor psychiatrische patiënten. De enige dag waarop de FBI Alazhari tijdens deze periode niet vanuit de lucht in de gaten hield, was de dag waarop hij geestelijke gezondheidszorg kreeg.

Om Alazhari in de gaten te houden, gebruikte de FBI een roterend systeem van vliegtuigen, waarbij steeds een nieuw vliegtuig opsteeg als een ander vliegtuig was geland. De camera’s van de vliegtuigen konden ver genoeg inzoomen om mensen op de grond te identificeren en konden schakelen tussen verschillende instellingen, waaronder een modus die hitte herkende en zo mensen kon ontwaren die aan het zicht werden onttrokken door bomen of andere objecten.

‘De surveillance klinkt als het geraaskal van een paranoïde schizofreen’

De FBI gebruikte minstens negen vliegtuigen om Alazhari in de gaten te houden; een feit dat de advocaat van Alazhari kon vaststellen aan de hand van de bestandsnamen van de video’s van de FBI, die aan de verdediging zijn overhandigd in de strafzaak. Elk van de bestandsnamen bevatte wat de advocaat beschreef als ‘een schijnbaar betekenisloos alfanumeriek patroon’. Die alfanumerieke aanduidingen zijn de staartnummers van de FBI-vliegtuigen.

De gegevens van de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten laten zien dat de vliegtuigen zijn geregistreerd bij wat lijkt op bedrijven die de FBI als dekmantel gebruikt, zoals RKT Productions, KQM Aviation, NG Research, OBR Leasing en PSL Surveys. Een van de vliegtuigen die werd gebruikt om Alazhari te bewaken, een Cessna 182T met het staartnummer N404KR, werd ook door de FBI gebruikt in Californië in de dagen na de schietpartij in San Bernardino.

‘De surveillance klinkt als het geraaskal van een paranoïde schizofreen’, schreef Landes, de advocaat van Alazhari, in het dossier waarin hij de wettigheid van deze surveillance vanuit de lucht betwist, en waarin hij verklaart waarom de rechtbank de surveillance moet beschouwen als onwettige huiszoeking. ‘De samenleving is bereid om de volkomen normale aanname van de heer Alazhari, dat hij niet constant van bovenaf door de FBI mocht worden bekeken, te erkennen als redelijk.’

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

En ontvang wekelijks het beste uit de internationale pers in uw mailbox.