• Die Tageszeitung
  • Europa
  • Deze Duitse soldaat dweepte met Hitler en bereidde een aanslag voor – en hij was niet alleen

Deze Duitse soldaat dweepte met Hitler en bereidde een aanslag voor – en hij was niet alleen

© Thomas Lohnes / Getty Images Europe /Pool / dpa Photo via Newscom
Die Tageszeitung | Berlijn | Daniel Schulz, Sebastian Erb | 20 augustus 2021

Franco A. bereidde zich samen met collega’s van het Duitse leger voor op ‘Dag X’: het moment dat extreemrechts de macht overneemt. Onlangs begon het proces tegen deze Bundeswehr-officier. Wie is Franco A.?

Op de avond van 3 februari 2017 arresteert de Oostenrijkse politie op luchthaven Wien-Schwechat een Duitser. Hij probeerde een pistool op te halen die verstopt was in een toilet voor gehandicapten. Twee weken eerder had hij het daar gedeponeerd. Maar een schoonmaker ontdekte het wapen en de politie zette een val op. De arrestant heet Franco A. Hij is net 28 geworden en eerste luitenant bij de Bundeswehr, gestationeerd bij het Jäger-bataljon 291 [lichte infanterietroepen] in het Franse Illkirch.

Zijn verhoor begint volgens het proces-verbaal om 23 uur 33. Daarmee begint ook een van de opzienbarendste zaken in de strafrechtgeschiedenis van de Bondsrepubliek. Heel Duitsland kent Franco A. nu als een valse Syriër en vermoedelijk extreemrechtse terrorist. Vanaf 20 mei staat hij daarom in Frankurt am Main voor de rechter.

Officiersbal

In 2017 vertelt Franco A. aan de Weense ondervragers dat hij met kameraden het ‘officiersbal’ in de Hofburg bezocht heeft. De volgende dag was hij nog dronken en had het wapen gevonden terwijl hij in de struiken stond te plassen. Hij had het meegenomen en was het vergeten. Pas op de luchthaven herinnerde hij zich weer wat hij bij zich droeg en had hij het pistool verstopt in het toilet. Twee weken later wilde hij het weer ophalen en naar hij zei bij de Weense politie inleveren.

Het verhoor duurt bijna drie uur. Franco A. haalt zijn mobiele telefoon tevoorschijn en geeft de toegangscode, dan mag hij gaan. Voorlopig.

De Duitse politie ontdekt later dat Franco A. het pistool wellicht al in juli 2016 heeft gekocht in Parijs. Het gaat om een wapen van de fabrikant M.A.P.F., model 17, kaliber 7,65 mm. Zulke wapens hebben officieren van de Duitse Wehrmacht in het bezette Frankrijk gebruikt. Die van Franco A is geladen met zes patronen.

Mogelijk wilde hij de aanslagen vermomd als Syriër plegen om haat tegen vluchtelingen aan te wakkeren

Op zijn smartphone treffen de rechercheurs geluidsopnamen en foto’s aan; ook van een vermoedelijk doelwit voor een aanslag. Ze vinden chatgroepen, waaronder een waarin preppers zich voorbereiden op een ‘Dag X’. Bovendien is een asielzoeker met de naam David Benjamin geregistreerd met de vingerafdrukken van Franco A., zogenaamd een Franstalige christen die uit Syrië zou zijn gevlucht. 

Franco A. moet in voorarrest, de procureur-generaal van het hoogste federale gerechtshof neemt het onderzoek over. Op notitieblaadjes die bij Franco A. worden aangetroffen, wordt melding gemaakt van wapens. Bovendien is er een soort reisschema, per motor, trein en auto. Halteplaatsen: Offenbach, Berlijn, Straatsburg, Bayreuth, Erding. Daarnaast staat het woord ‘jachtgeweer’. In de notities staan concrete namen. De procureur-generaal meent dat Franco A. aanslagen op bekende politici en activisten wilde plegen: op de toenmalige minister van Justitie (en nu van Buitenlandse Zaken) Heiko Maas (SPD), de vicevoorzitter van de Bondsdag Claudia Roth van de Groenen en Anetta Kahane, voorzitter van de Amadeu Antonio Stiftung. Alle drie zijn in rechtse kringen gehate figuren. Van het gebouw van de Amadeu Antonio Stiftung heeft Franco A. een situatieschets gemaakt en in de ondergrondse garage foto’s gemaakt. Mogelijk wilde hij de aanslagen vermomd als Syriër plegen om racistische haat tegen vluchtelingen aan te wakkeren.

Lees ook:

De zaak van Franco A. zet de Bundeswehr en de politiek onder druk. De toenmalige minister van Defensie vermoedt een mentaliteitsprobleem bij het leger en laat kazernes doorzoeken naar Wehrmachtsouvenirs [uit de nazitijd]. Door journalistiek onderzoek ontstaat de verdenking dat soldaten en ander veiligheidspersoneel extreemrechtse netwerken hebben gevormd. De autoriteiten proberen het klein te houden, maar Die Tageszeitung en andere media brengen steeds meer bewijzen aan het licht. Toch staat er nu nog maar één verdachte voor de rechter wegens ‘voorbereiding van een zware, staatsgevaarlijke gewelddaad’: Franco A. Hij mag zijn proces in vrijheid afwachten en is door de Bundewehr geschorst.

Om een zo precies mogelijk beeld te schetsen van de soldaat en het netwerk om hem heen hebben we bewijsstukken doorgenomen, en bovendien vonnissen en gerechtsbesluiten, stukken van het ministerie van Defensie en interne documenten van de organisaties waarmee Franco A. te maken had. We konden geheime chatgroepen inzien en spreken met mensen uit zijn omgeving en met personen die beroepshalve met de casus bezig zijn. In het jaar 2019 hebben we ook met Franco A. gesproken. Urenlang. Maar we mogen hem niet citeren. Op een nieuw verzoek heeft hij niet gereageerd.

De rechtbank in Frankfurt am Main heeft om te beginnen twaalf zittingsdagen gepland om de vraag te beantwoorden of Franco A. een terrorist is. Wat nu al gezegd kan worden: hij heeft bewust toenadering gezocht tot nieuwrechtse organisaties en zat tot zijn nek in de rechtsextremistische scene. Zijn ideologische standpunten lijken al lang geleden verankerd te zijn: nationalistisch, nativistisch en antisemitisch.

Droombaan: soldaat

Franco A. zit in groep zeven als de soldaat in hem wakker wordt. Zo staat het letterlijk in de krant van zijn school in Offenbach. Tijdens een nachtelijke wandeling menen de scholieres een gestalte te zien, en worden bang. ‘Franco, een van de jongens, naderde heldhaftig het “lijk” dat daar in het bos stond,’ zo luidt het in de krant. ‘De soldaat in hem ontwaakte’. De gestalte blijkt een oud bord te zijn. 

In zijn eindexamenboek beschrijft Franco A. zichzelf als ‘loyaal, invoelend, eerlijk’. Hij wil graag winnaar van een Olympische medaille voor Duitsland worden. Zijn droombaan: soldaat. Het beroep dat hem het meest tegenstaat: ‘bankier, deviezenhandelaar, speculant’.

Franco A. groeit op in Offenbach. Zijn moeder voedt hem en zijn broer op naast haar baan als medewerkster personeelszaken. Met zijn vader, een Italiaanse gastarbeider, heeft hij geen contact. In het huis wonen ook zijn groottouders en zijn oom.

Franco A. wilde altijd een betere Duitser zijn ‘dan de Duitsers zelf’

De oom is dakdekker en vertrekt later met zijn firma van Offenbach naar Weinböhla, in de buurt van Dresden. Een deel van de familie woonde daar al in de tijd van de DDR. Zijn oom is op Facebook gecharmeerd van pagina’s van de AfD en van rechtsextremistische organisaties. Als kind en jongeman is Franco al regelmatig op bezoek in Weinböhla. De laatste keer moet in het voorjaar van 2018 zijn geweest, toen de procureur-generaal hem net had aangeklaagd.

Zijn oom wil niet met ons praten, maar een neef van Franco A.’s moeder, die ook in Weinböhla woont, zegt dat de aanklachten tegen Franco absurd zijn. Dat hij tegen mensen met een migratieachtergrond zou zijn, is onmogelijk. ‘Hij is zelf half Italiaans.’ Franco zou te intelligent zijn voor bizarre aanslagplannen; dat hij zich als Syriër zou voordoen is een idioot idee. 

Met zijn grootvader had Franco A. een nauwe band. Dat blijkt onder andere uit een geluidsopname die A. een paar jaar geleden heeft opgenomen bij diens graf in Offenbach. Hij zegt in zijn mobieltje hoe dankbaar hij zijn grootvader is, omdat die hem richting in het leven heeft gegeven. Op de grafsteen staan voor de geboorte- en de sterfdatum Germaanse runen. De nationaalsocialisten hebben beide letters veranderd tot tekens voor leven en dood. Zijn grootvader had bij de Kriegsmarine gezeten, zegt de neef van A.’s moeder. ‘Ik denk dat Franco’s hele instelling van hem komt.’ Franco A. wilde altijd een betere Duitser zijn ‘dan de Duitsers zelf’, zegt zijn achterneef. A. was zeker ook geen vriend van de islam. En ja, zijn eindwerkstuk, dat was zeker tendentieus. 

‘Politieke verandering en subversieve strategie’ luidt de titel van de masterswerkscriptie van Franco A., geschreven aan de Franse militaire academie Saint-Cyr. Daarin stelt hij immigratie gelijk aan een genocide en rechtvaardigt geweld omdat het volk beschermd moet worden tegen ‘buitenlandse elementen’. Een deskundige noemt het werkstuk een ‘radicaalnationalistisch, racistisch appèl.’

Franco A. wordt berispt en mag een nieuw werkstuk schrijven. Meer gebeurde er destijds niet.

Medeplichtigen

De rechercheurs hebben niet alleen Franco A. onderzocht, maar ook vermoedelijke medeplichtigen. Een kameraad uit de Bundeswehr en een oude vriend uit de roeivereniging zitten meerdere maanden in voorarrest. Tenminste negen soldaten die privé of beroepshalve met Franco A. te maken hadden, worden door de geheime dienst van de Bundeswehr (MAD) verdacht van rechtsextremisme.

Mathias F., de roeicompaan, heeft voor Franco A. minutie bewaard toen die door het politie-onderzoek nerveus werd. Meer dan duizend patronen, waarvan sommige bestemd voor semi-automatische geweren van de Bundeswehr. Wegens overtreding van de wet op krijgswapencontrole werd Mathias F. veroordeeld tot een jaar voorwaardelijke gevangenisstraf. Hij wist van Franco A.’s dubbelleven als vluchteling en A. liet hem ook een keer wapens zien. De geheime diensten wisten van beide niets af.

De soldaat Maximilian T. was op de avond voor zijn arrestatie met Franco A. in Wenen op pad. Van het pistool uit de struiken zou hij niets afweten. Bij hem vinden de rechercheurs handgeschreven notities. Onder het opschrift ‘Politiek en media’ staan namen, in de categorieën A tot D. Niet allemaal prominenten.

In een chatbericht heeft Josef R. Franco A. ‘iets lekkers’ aangeboden. Een code voor munitie?

Het onderzoek tegen Maximilian T. wordt in de herfst van 2018 gestaakt. Hij is dan al begonnen met een bijbaantje in de Bondsdag, voor een AfD-afgevaardigde. Die neemt hem in bescherming en beweert dat T. het namenlijstje heeft gebruikt voor zijn studie. In Saksen-Anhalt liet Maximilian T. zich kiezen in het landelijk bestuur van de Jungen Alternative [de jongerenafdeling van de AfD] en stelt zich kandidaat voor de AfD bij de landelijke verkiezingen in juni.

En welke rol speelt Josef R., een eerste luitenant die als ingenieur bij de Bundeswehr werkt? Franco A. en hij kennen elkaar van de officiersopleiding. In een chatbericht heeft R. Franco A. ‘iets lekkers’ aangeboden. Een code voor munitie?

Josef R. woont in een provinciestadje in Hessen, waar hij in maart AfD-kandidaat was bij de gemeenteverkiezingen. We bellen bij hem aan. Hij wil niets zeggen, want zijn proces loopt nog. Waarom heeft hij Franco A. ‘iets lekkers’ aangeboden? Dat heeft niets met het proces te maken volgens hem.

Naar Josef R. heeft de procureur-generaal een onderzoek ingesteld op basis van informatie van Die Tageszeitung over hulp bij de voorbereiding van een zware, staatsgevaarlijke gewelddaad, maar hij heeft de beschuldiging laten vallen. De zaak ligt nu bij de plaatselijk bevoegde staatsadvocaat. Maar het gaat alleen nog om het feit dat de rechercheurs bij R. onder andere een rookgranaat van de Bundeswehr hebben gevonden.

Prepper

Franco A. heeft zich voorbereid op een catastrofe. In de kelder van zijn moeder heeft hij een noodvoorraad voedsel aangelegd, blikken benzine, tabak en jenever. Dat doen veel zogenaamde preppers. Ze willen voorbereid zijn als de staat en de infrastructuur ineen storten. Franco A. slaat bovendien nog munitie en rook- en oefenhandgranten op.

Een kameraad van de Bundeswehr nodigt hem eind 2015 uit in een chatgroep op Telegram. Die noemt zich gewoon ‘Süd’. Franco doet daar als ‘Franki’ aan mee. Meteen aan het begin wordt de chatgroep gewist en opnieuw opgestart. Een van de woordvoerders motiveert dat met vooraf geposte ‘gedachten en beelden’. Men zou moeten verhinderen dat de chat ‘in de ogen van buitenstaanders als vijandig tegenover de regering, rechts-extremistisch, staatsgevaarlijk of zoiets wordt ingeschat’. Vanaf nu moeten alleen nog de leiders zenden, de anderen ontvangen.

Interessant is wat de mannen van de chatgroep ‘Süd’ als problematisch beschouwen en wat niet. Scenario’s waarin vluchtelingen uit Syrië samen met Amerikaanse huurlingen en strijders van het Franse vreemdelingenlegioen Duitsland in een apocalyps storten, worden als feiten beschouwd. Pas als een lid een e-mail post die eindigt met ‘DEUTSCHLAND ERWACHE! HEIL, SEGEN UND SIEG’ [‘Duitsland ontwaak! Verlossing, zegen en zege’] grijpt er iemand in.

Het Sieg-mailtje wordt uitgerekend door ‘Franki’ verdedigd: ‘Gemoraliseer zoals jij dat hier bedrijft, is steeds opnieuw oorzaak van een benauwde en onvrije gedachtenwisseling,’ schrijft hij. ‘Daar zou onze groep van verschoond moeten blijven.’

De groep ‘Süd’ is deel van een netwerk, er zijn soortgelijke chatgroepen in andere delen van Duitsland, in Oostenrijk en in Zwitserland. Het netwerk werd in het leven geroepen door André S., een soldaat van het Kommando Spezialkräfte (KSK) [de Duitse commandotroepen] van de Bundeswehr, de eenheid die de zwaarste klussen opknapt. Deze KSK-soldaat noemt zich Hannibal. Hij voorziet zijn medestrijders van zogenaamd geheime inlichtingen: islamisten zouden van plan zijn om kazernes aan te vallen. ‘Men mag de tegenstander nooit onderschatten,’ schrijft hij. Het gaat ook over verzamelpunten en safehouses, dus veilige plekken om zich terug te trekken op Dag X.

Leden van de chatgroep bespraken dat ze tijdens Dag X kazernes voor elkaar zouden openstellen

Als een dergelijke locatie duidt Hannibal in de chatgroep de kazerne in Calw aan, die blijkbaar overgenomen zou moeten worden. Daar is het KSK gestationeerd. Bij een van de persoonlijke ontmoetingen bespreken de leden van de chatgroep of de soldaten tijdens de noodtoestand kazernes voor elkaar zouden openstellen. Zodat ze aan wapens, munitie en voertuigen kunnen komen. Zo vertelt iemand die erbij was.

Ook Franco A. neemt deel aan die bijeenkomst op 31 januari 2016; hij is intussen als Syrische vluchteling toegewezen aan de landkreis Erding. De bijeenkomst vindt plaats in de schietvereniging in Albstadt, in het zuiden van Baden-Würtemberg. André S., alias Hannibal, heeft vooraf per sms bevolen: ‘Mobieltjes in de auto laten.’ Minstens één keer is Franco A. ook in de woning van André S. in Sindelfingen.

Voor scenario’s zoals de overname van een kazerne zouden bondgenoten wel welkom zijn. Meerdere KSK-soldaten zouden Franco A. hebben gekend, zegt een man met de chatnaam Petrus tegen de rechercheurs. Ook Petrus zit bij de KSK, net als André S., alias Hannibal. Hij hielp Hannibal met het organiseren van de chatgroepen en zegt dat het in Calw bekend was dat Franco A. heel intelligent was.

Bewapende eenheid

Hannibal plaatst in de groep ‘Süd’ steeds opnieuw berichten over een vereniging met de naam Uniter, bijvoorbeeld de uitnodiging voor het jaarlijkse feest. Uniter heeft hij opgericht samen met strijdmakkers, onder wie soldaten, politieagenten en een medewerker van de veiligheidsdienst van Baden-Würtemberg. Uit onderzoek van Die Tageszeitung is gebleken dat de vereniging op een sekte-achtige manier werd geleid. De veiligheidsdienst verdenkt haar intussen van rechtsextremisme. Uniter werkte heimelijk aan de opbouw van een bewapende eenheid. Die zou naar verluidt reddingsmissies in het buitenland beveiligen. Maar het is ook denkbaar dat ze in Duitsland ingezet zou worden – tegen de vijanden die Hannibal en zijn chatgenoten hadden aangewezen.

Dat Hannibal er zeker van wilde zijn dat de noodtoestand goed voorbereid zou zijn, blijkt onder andere uit een bericht aan de chatgroep ‘Süd’ dat ‘patches als herkenningstekens’ waren uitgedeeld. Een patch is een lapje stof dat op kleding genaaid wordt. De patches van Uniter vertonen het logo van de vereniging: een zwaard met daarachter een blauwe T op zwarte ondergrond. De vereniging heeft honderd van zulke patches laten maken, en nog vijfentwintig in camouflage. Ze zijn niet bestemd voor fans, om uit te delen of te verkopen. De patches dienen om op Dag X te weten wie vriend is en wie vijand. Bij Franco A. werden twee Uniter patches gevonden.

Dat men op Dag X de goeden op die manier moet onderscheiden van de kwaden, dat heeft Franco A. ook verteld aan een wapenhandelaar uit de Oberpfalz die hij voor Uniter wilde aanwerven en uitnodigde bij de chatgroep ‘Süd’. Dat heeft de wapenhandelaar verklaard. Franco A. zou hem derhalve verteld hebben over zijn G3 semi-automatisch geweer, dat hij in juli 2016 ingeschoten zou hebben op de schietbaan van de wapenhandelaar. Maar de wapens die A. naast het pistool van de Weense luchthaven zou hebben bezeten, werden nooit gevonden.

Franco A. zou nooit officieel lid van Uniter zijn geweest, zo verdedigt Hannibal zich later. Maar dat is helemaal niet van belang: de chatgroep en Uniter gingen in elkaar over, tot begin 2017, toen de chatgroep werd opgeheven.

Hannibal en Franco A. geloven beiden dat vluchtelingen een gevaar vormen voor Duitsland, ze delen rechtsextremistisch en racistisch gedachtengoed. Beiden zijn gefascineerd door geheime verbonden en riddergenootschappen. Ze zien zichzelf als de goeden, misschien zelfs als redders. ‘Jullie geloven nog altijd dat je deel uitmaakt van deze staat,’ zegt Franco A. in een geluidsopname op zijn mobieltje van 18 januari 2016. Maar ze moeten er mee ophouden de bestaande staat overeind te houden. ‘Iedereen die eraan bijdraagt dat dit construct kapot gaat, doet iets goeds.’

Derde Wereldoorlog en omvolking

Ten laatste in 2014 begint Franco A. zulke opnamen te maken. Gedachtenflarden, notities, dialogen. Meer dan 100 van zulke opnames hebben de rechercheurs veilig gesteld. De transcripties daarvan konden wij inzien.

Franco peinst over leven, liefde en twijfel aan zichzelf. Nu eens richt hij zich tot zijn groepsleider, dan weer noemt hij zijn politieke tegenstanders ‘Schweine’. Hij heeft het over een dreigende Derde Wereldoorlog. Hij zegt dat alles wat Hitler in een kwaad daglicht stelt een leugen is. Of hij deze opnamen verstuurd heeft, en zo ja: aan wie, weten we niet.

Begin 2016 spreekt hij een redevoering in over de ‘diaspora in eigen land’. Duitsland en de hele mensheid worden bedreigd door een systematische vernietiging. Hij spreekt over een bewust georganiseerde omvolking en dat de zionisten probeerden de wereldheerschappij naar zich toe te trekken.

In december 2016 houdt hij een redevoering met soortgelijke inhoud. Deze keer voor publiek, bij de ‘Pruisenavond’ in München. Alleen genodigden hebben toegang en het spectrum van mensen aan wie de organisatoren van de Pruisenavond hun uitnodigingen versturen reikt tot uiterst rechts. Holocaustontkenners hebben daar gesproken, onder wie Bernard Schaub van de Europäische Aktion. Vroegere leden van deze organisatie werden in Oostenrijk onlangs veroordeeld wegens nationaalsocialistische activiteiten.

Wij ontmoeten de organisator van de Pruisenavond in april 2021 in een voorstad van München. Hij zit in een rolstoel op het terras van zijn huis, zijn witte haren achterover gekamd, de benen bedekt met twee wollen dekens. Hij is 96 jaar oud. Ja, zegt hij, hij heeft Franco A. uitgenodigd als spreker. Maar er waren maar weinig mensen geweest, hij zelf in elk geval niet.

Franco A. was een heel fatsoenlijke man, correct, beleefd. En dan: ‘Nu stel ik eens een vraag: is het soms verkeerd als iemand het verleden onderzoekt?’

Franco A. wilde een extreemrechtse ‘Zentralrat’ opzetten die ’het hele systeem verscheurd’

De man zegt dat hij Franco A. heeft leren kennen bij een ander discreet gezelschap: de rechtsconservatieve Jagsthausener Kreis. Dat is een kring waarin onder andere militairen, mensen van de geheime dienst, ambtenaren en zakenlui uit Duitstalige landen elkaar al decennia lang ontmoeten. In de herfst van 2016 stonden als sprekers onder andere op het programma: de AfD-politicus Alexander Gauland en de nieuwrechtse publicist Bruno Bandulet. Een van de leidende figuren van de Jagsthausener Kreis, een ingenieur uit Salzburg, vertelt aan de telefoon dat hij zich Franco A. nog goed herinnert. A. had levendig deelgenomen aan de discussie.

De titel van Franco A.’s voordracht op de Pruisenavond in München luidt: ‘Het nieuwe zelfbeeld van de Duitse conservatieven als centrale raad van de Duitsers, of: Duitse conservatieven, de diaspora in eigen land.’ 

Het idee van een ‘Zentralrat’ spookt al jaren rond in extreemrechtse kringen. De doelen die Franco A. daarmee nastreefde waren volgens de rechercheurs radicaal: ‘Aanvallen door de antifa in scène zetten/een einde maken aan de praktijken van verraders.’ En: ‘Systeem benutten in ons voordeel/sleutelposities uitschakelen, of infiltreren, of het hele systeem verscheuren.’

Die Tageszeitung presenteert het manuscript van Franco A.’s redevoering, waarover de Bayerische Rundfunk als eerste berichtte. Daarin is te lezen over de ‘absolute triomf van de liefde over het duivelse’ en over zijn bekentenis antisemiet te zijn omdat hij het niet verdraagt ‘dat één groep de slachtofferrol voor eeuwig in pacht heeft.’ Het gaat Franco A. erom, het systeem te veranderen, het systeem dat toelaat ‘dat de autochtone meerderheid volledig onderworpen wordt.’ In de tekst roept A. zijn publiek op tot een strijd: ‘Wij moeten zelf meehelpen en daartoe hebben we alle van God gegeven recht.’

Een dag na deze voordracht wordt Franco A. in Beieren ‘subsidiaire bescherming’ toegekend als de vluchteling David Benjamin. Vijf weken later verstopt hij het pistool op de luchthaven van Wenen.

Lees ook:

Recent verschenen
Een remedie tegen navelstaren?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.
Onze nieuwsbrief wordt wekelijks verzonden.
inschrijven

360 is jarig en trakteert!

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en krijg 3 maanden gratis toegang tot 360 online.