Uber en WeWork: ‘Op welk moment wordt het pure oplichterij?’

Vice / 360  | 12 December 2019 - 17:0012 Dec - 17:00

Na een afgeblazen beursgang kreeg oprichter van WeWork ‘wereldverbeteraar’ Adam Neumann een bonus van 1,7 miljard dollar. Boven op de miljoenen die hij eerder uit het bedrijf trok. Tekenend voor Silicon Valley, waar durfkapitalisten de waarde van een veelbelovende startup kunstmatig oppompen en flink cashen voordat die als een kaartenhuis in elkaar zakt.

Dit artikel mag je gratis lezen omdat het is getipt door onze partner De Correspondent.

» Lees dit artikel in de Reader (gratis voor leden)

Waarom zouden we ook maar iemand van de mensen geloven die verantwoordelijk zijn voor de techbubbel als ze beweren de mensheid een grote dienst te bewijzen?

Als je naar ze luistert zou je kunnen denken dat de groeiende ongelijkheid, de immens toenemende belastingontwijking en de ecologische verwoestingen niet meer zijn dan kapitalisme dat iets te ver doorschiet. Deze verklaring verhult echter wat de bubbel heeft gedaan om onze maatschappij op individueel, collectief en institutioneel niveau te ontwrichten.

Waarschijnlijk is er geen beter voorbeeld van hoe onbeheersbaar durfkapitaal en Silicon Valley zijn geworden dan WeWork. De poging van SoftBank, de grootste investeerder, om het bedrijf te redden door er een schandalige som geld van hun bijna ongelimiteerde hoeveelheid kapitaal doorheen te jagen, laat de perversiteit van Silicon Valley zien.

Ondanks de spectaculaire ineenstorting weigerde WeWork het bijltje erbij neer te gooien. Onlangs sloot SoftBank een deal waaruit blijkt dat de bank nog eens 10 miljard dollar in het bedrijf steekt, waarvan de waarde nu wordt geschat op 8 miljard dollar – heel iets anders dan de 47 miljard dollar waarop het eerder werd gewaardeerd. De laatste deal van SoftBank omvat onder meer een lening van 5 miljard dollar, een versnelde investering van 1,5 miljard dollar die oorspronkelijk voor volgend jaar stond gepland, en de terugkoop van 3 miljard dollar SoftBank-aandelen van werknemers en investeerders. Dat brengt de totale investering van SoftBank op meer dan 19 miljard dollar.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

» Abonneer u op onze nieuwsbrief: wekelijks berichten uit de buitenlandse pers in uw inbox.

“Durfkapitalisten lijden zelden onder de consequenties van hun winstbejag”

WeWork heeft duizenden geplande ontslagen uitgesteld omdat het bedrijf niet genoeg geld had voor de bijkomende ontslagkosten. Medeoprichter en voormalige CEO Adam Neumann krijgt echter een bonus van 1,7 miljard dollar. De 700 miljoen dollar die hij, vooruitlopend op de geplande beursgang, al had opgestreken toen hij aandelen verkocht, is daar niet bij inbegrepen. Noch de verkoop van de 970 miljoen dollar aan aandelen aan SoftBank, een krediet om zijn lening van 500 miljoen dollar aan JP Morgan terug te betalen en zijn honorarium van 185 miljoen dollar voor zijn werkzaamheden als consultant.

Als we door de verkooppraatjes heen prikken, is het ware gezicht van Silicon Valley niet bepaald fraai. We zien een hecht netwerk van durfkapitalisten die zelden lijden onder de consequenties van hun winstbejag. Hun inspanningen hebben consequenties in de echte wereld. Zo negeerde Uber arbeidsvoorschriften en creëerde een nieuwe onderklasse zzp’ers, liet WeWork enorm veel geld in rook opgaan, dreef Airbnb de huren van woningen omhoog en privatiseren talloze bedrijven steeds meer onderdelen van ons leven.

Achter deze firma’s schuilt een investeringskaartenhuis – investeerders in startups en durfkapitalisten zoals SoftBank die hun geld gebruiken om de waarde van een bedrijf kunstmatig tot absurde hoogte op te drijven, met het doel om te cashen voordat het kaartenhuis in elkaar zakt.

Met WeWork was het SoftBank bijna gelukt, totdat investeerders die geïnteresseerd waren in de beursgang ontdekten dat het bedrijf in de verste verte niet zoveel waard was als de door de SoftBank opgepompte waarde.

Monopolie

SoftBank zelf is zeer afhankelijk van schulden. Het concentreert zich sterk op de schuldfinanciering, wat betekent dat het bedrijf om investeringen te kunnen doen leningen moet sluiten ter waarde van het pakket aandelen in een ander bedrijf. SoftBank heeft onrendabele bedrijven overgenomen, ze volgepompt met geleend geld om er grotere nog steeds onrendabele bedrijven van te maken in de hoop dat ze met behulp van SoftBanks geldinjectie onder de marktprijzen duiken, een industrie monopoliseren, de prijzen weer opjagen, waarna ze er met de buit vandoor gaan. Die strategie hebben we gezien bij Uber, waar SoftBank de grootste investeerder was.

En nu zien we die bij WeWork. Ook al lukt het monopoliseren of zoiets fundamenteels als winst maken niet, SoftBank kan in elk geval lang genoeg een rookgordijn creëren om een beursgang te bewerkstelligen, zodat de oprichters van de startup en andere vroege investeerders veel geld verdienen; latere investeerders, werknemers, klanten en het publiek in het algemeen zijn de dupe.

Het idee achter durfkapitaal is eenvoudig: trek geld aan van institutionele beleggers (pensioenfondsen, liefdadigheidsinstellingen, et cetera), koop aandelenbelangen in tal van startups, begeleid de startups tot ze naar de beurs gaan of worden verkocht aan een groter bedrijf, en de investeerders kunnen cashen. Durfkapitalisten opereren vanuit de gedachte dat de meeste investeringen mislukken en weinig winst zullen opleveren, maar dat tenminste één daarvan de volgende Google of Facebook zal zijn en al hun verliezen goed zal maken.

Vanaf de internetbubbel van 2000 tot 2018 is het durfkapitaal geëxplodeerd van 100 miljoen dollar per jaar tot 131 miljard dollar per jaar. In de huidige bubbel krijgen durfkapitalisten te maken met een toenemende scepsis ten aanzien van die onrendabele ondernemingen en voeren ze hun inspanningen op om hun investeringen te beschermen.

In de laatste bubbel duurde het gemiddeld vier jaar voor een bedrijf de beurs op ging; tegenwoordig duurt dat meer dan elf jaar. Die langere aanlooptijd kan de waarde opdrijven omdat bedrijven meer financieringsrondes houden, waardoor iedere keer de waarde van het bedrijf omhooggaat. Ook krijgt een bedrijf daardoor meer tijd om een narratief te construeren over hoe het rendabel wil worden.

Multimiljardairs

Maar hoe meer geld SoftBank de afgelopen jaren in bedrijven pompte, hoe slechter hun rendement werd. WeWork lijdt nu een verlies van 5197 dollar per klant per jaar, en in veel grote financieringsrondes is SoftBank de grootste (en soms de enige) investeerder. Uber verliest bij iedere taxirit die het uitzet; door gebruik te maken van Uber helpen we het bedrijf gewoon om zeep, omdat iedere rit wordt gesubsidieerd met miljarden uit durfkapitaalfondsen zoals SoftBank. SoftBank stort miljarden in die bedrijven, ook al is er geen enkel bewijs dat ze ooit rendabel zullen worden. Waarom?

Bij kapitaalkrachtige durfkapitaalfondsen begrijpen ze dat alleen maar geld in een bedrijf pompen om de waarde eventueel te verhogen, uiteindelijk niet genoeg is. Je moet het bedrijf ook iets laten lijken wat het niet is. Investeringen door SoftBank Vision Fund kunnen tenslotte niet zonder een visie. Het maakt niet uit of Uber of WeWork echt resultaat boekt, zolang ze maar een visie hebben die rendabel klinkt. Een van de slimmere acties van Uber om zijn waardering te behouden: zelfrijdende voertuigen. De enige rechtvaardiging voor de bespottelijke waardering van het bedrijf was het gedroomde vooruitzicht op een mondiaal monopolie (en de daaruit voortvloeiende rentabiliteit), omdat Uber dan verlost zou zijn van de grootste verliespost: de onderbetaalde chauffeurs.

Het is niet duidelijk of zelfrijdende auto’s er ooit zullen komen, maar zelfs als dat het geval is, zou Uber de loonkosten van menselijke chauffeurs op een bepaalde manier gewoon inruilen tegen de kosten van het in bezit hebben van zelfrijdende voertuigen en het trainen van de software. Maar de mogelijkheid dat Uber – een bedrijf dat iedereen er maar al te graag aan herinnert dat het gewoon een smartphone-app maakt – een technologie zou kunnen uitvinden en op de markt zou kunnen brengen die menselijke chauffeurs helemaal kan vervangen, leidde tot steeds hogere waarderingen. In augustus van dit jaar maakte Uber nog steeds geen winst.

Toen Uber de beurs op ging, streken veel vroege investeerders grote bedragen op: medeoprichters Travis Kalanick en Garrett Camp werden multimiljardair, SoftBank incasseerde 9 miljard dollar, Benchmark Capital ruim 6 miljard dollar en het Public Investment Fund ongeveer 3 miljard. De prijs per aandeel is sindsdien 30 procent gezakt.

‘Pure oplichterij’

WeWork joeg het geld van SoftBank er niet alleen in zijn kernactiviteiten doorheen, maar ook bij de uitbreiding van hun activiteiten. WeWork kocht twintig andere bedrijven in de aanloop naar de beursgang, waaronder Meetup. Maar eigenlijk was WeWork een vastgoedmaatschappij die zichzelf voordeed als techbedrijf.

‘Op welk moment wordt het pure oplichterij?’ vroeg Scott Galloway, hoogleraar aan de New York University Business School, zich af na het doornemen van de financiële gegevens bij de beursgang van het bedrijf. Het is niet duidelijk wat er gebeurt met het commercieel vastgoed – WeWork was de grootste huurder in de centra van Chicago, New York en Londen. Het bedrijf tekent geen huurcontracten meer en hoewel het wonderbaarlijk genoeg winst begint te maken, moet het wellicht het grootste deel van zijn meer dan vijfhonderd kantoren in ruim honderd steden sluiten.

Dus hoe kan het dat WeWork binnen dertig dagen van een bedrijf waarvan de waarde werd bepaald op 47 miljard dollar veranderde in een bedrijf waar de investeerders hard ingrepen?

Men begon te beseffen dat WeWork alleen maar 47 miljard dollar waard was omdat SoftBank dat had gezegd. Matthew Stoller werkt dit verder uit in zijn voortreffelijke analyse van WeWork en eigenlijk van de economie in het algemeen: ‘Er waren verscheidene ‘rondes’ WeWork-investeringen waarin SoftBank meer aandelen kocht tegen een hogere waardering,’ betoogt Stoller. ‘Ogenschijnlijk werd WeWork steeds meer waard omdat Son [CEO van SoftBank] zei dat het meer waard was en aandelen kocht tegen een hogere prijs. En omdat er geen publieke markt voor die aandelen was, was de prijsbepaling van de aandelen volkomen arbitrair. WeWork gebruikte het geld om in de markt tegen lagere tarieven flexwerkplekken aan te bieden dan de concurrenten in de hoop zo te kunnen cashen zodra het een sterke positie had in de onderverhuur en ondersteunende diensten in de vastgoedmarkt.’

Neveneffecten

Bedrijven zoals Uber en WeWork bestaan niet omdat ze efficiënt of innovatief zijn, ze zijn er omdat ze worden gesubsidieerd door durfkapitaal. En dit is het gevolg: een onderklasse van zzp’ers, toenemende verkeersdrukte en luchtverontreiniging in de steden, de wereldwijde verslechtering van de arbeidsomstandigheden, ernstig verzwakt openbaar vervoer en taxivervoer in de hele wereld en de instabiliteit die zal optreden als Uber en WeWork instorten wanneer SoftBank en andere investeerders er genoeg van hebben geld te verliezen aan deze creatief onrendabele bedrijven.

Het is verleidelijk om even naar die cijfers te kijken en naar wat er oppervlakkig aan de hand is en dat alles dan door een roze bril te zien: Een kerel die blootsvoets door de straten van New York loopt wordt miljardair; sommige van zijn investeerders verdienen heel veel geld, een paar andere miljardairs verliezen een miljard of wat. We lachen erom of besluiten er geen aandacht aan te schenken.

Maar van de neveneffecten van de zoektocht van durfkapitalisten naar niet zomaar grote bedrijven maar naar de grootste bedrijven zullen we veel last krijgen, omdat toezichthouders en politici ze naar alle waarschijnlijkheid geen strobreed in de weg zullen leggen. Het durfkapitaal heeft een wereld geschapen waarin onze individueel en gezamenlijk gecreëerde data het eigendom zijn van grote bedrijven zoals Google of Facebook; als je geluk hebt word je misschien gecompenseerd met een schamel dividend.

“Zodra het monopolie is verworven kan er een hogere prijs voor gevraagd worden”

Het heeft een wereld geschapen waarin we worden overspoeld met goederen en diensten die op de korte termijn gratis of gesubsidieerd zijn (zoals zoekmachines, sociale netwerken, maaltijdpakketten, bezorgdiensten, videostreaming, taxidiensten, et cetera), maar waar we op een gegeven moment voor zullen betalen met onze data, onze banen, onze autonomie, onze aandacht of uiteindelijk met ons geld, want zodra het monopolie is verworven kan er een hogere prijs voor gevraagd worden. De techbubbel is niet gewoon een probleem van de markt. We hebben toegestaan dat durfkapitaal macht naar zich toe kon trekken op een manier die bepaalt hoe onze stad werkt, hoe onze technologie zich ontwikkelt, hoe arbeid functioneert en hoe we met elkaar omgaan.

Het belangrijkste punt uit al het bovenstaande is dat deze techbubbel erger is dan de vorige juist omdat hij zo’n lange aanloopperiode heeft gehad. De privatisering van ons leven wordt gepresenteerd als een doelmatigheidsstreven van de technologie, terwijl het in feite een politiek project is dat in gang wordt gezet en waarvan een kleine elite profiteert en rijk wordt ten koste van het publiek.

Om uit die bubbel te komen moeten we onszelf enkele fundamentele vragen stellen die alleen revolutionair klinken omdat we zo veel onzin hebben geslikt. Hebben we écht behoefte aan computers en sensoren die overal zijn aangebracht? Zijn er sociale en politieke problemen die gewoonweg niet binnen de markt kunnen of moeten worden opgelost? En hoe gaan we onze maatschappij opnieuw vorm geven als onze antwoorden daarom vragen?

Auteur: Edward Ongweso Jr.

Vice
Verenigde Staten | website | vice.com

Ontstaan als Canadees punkmagazine, maar tegenwoordig een op jongeren gericht digitaal media-imperium met redacties over de hele wereld. Vice combineert serieuze journalistiek met smeuïge sensatieverhalen (die vaak over seks gaan).

Plaats een reactie

Adam Neumann (midden), oprichter van WeWork, bij de opening van de Nasdaq-beurs in New York. Bij voorbereidingen voor de beursgang van WeWork is grootschalig mismanagement aan het licht gekomen. © Mark Lennihan / AP / HH