Daar komen de clowns

Vecernji List / 360  | 15 april 2019 - 11:1915 apr - 11:19

In Oekraïne mikt acteur Volodymyr Zelensky op het presidentschap. Zijn opmars lijkt geen toeval: ook in andere landen rukken de komieken op in de politiek. En het publiek houdt van ze.

» Lees dit artikel in de Reader

In de zeer populaire Oekraïense televisieserie Dienaar van het volk wordt acteur Volodymyr Zelensky door een samenloop van omstandigheden president van Oekraïne. Nu 
krijgen de Oekraïners, na een reeks hypocriete presidenten, de gelegenheid een staatshoofd te kiezen die deze rol al heeft gespeeld – op het scherm althans. Want Zelensky is niet alleen kandidaat, maar geldt ook als favoriet.

In Slovenië maakte komiek Marjan Sarec naam als imitator van presidenten en premiers. Vervolgens ging hij de politiek in, werd hij zelf premier en identificeerde hij zich geheel met zijn nieuwe rol. Als premier speelt Sarec de rol van iemand die dicht bij de gewone man staat, net zoals zijn collega-acteurs die vóór hem hun eerste stappen op het politieke toneel hebben gezet.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Deze komieken presenteren zich stuk voor stuk als mannen van het volk die de ideologie, de politiek en de politici moe zijn. Ze komen in het geweer tegen een gecorrumpeerde politieke klasse en beloven de corruptie te beëindigen en meer naar het volk te luisteren. Zo wil Zelensky terugkeren naar directere democratie en met name naar het referendum. In Italië mikte Beppe Grillo (oprichter van de Vijfsterrenbeweging en acteur, komiek en blogger) op het democratische potentieel van internet voor zijn campagne en de besluitvorming van zijn beweging.

De komieken turned politici onderscheiden zich door een sterke persoonlijkheid en presenteren zich in het algemeen als opstandelingen tegen 
de gevestigde orde. Ze hebben iets gemeen met dictators: de neiging om alle intermediairs tussen hen en het volk te onderdrukken. Dankzij hun stijl van debatteren en hun moraliserende toon beschouwen mensen hen als eerlijk, als ‘een van ons’, iemand die tegen de corruptie strijdt. Voormalig komiek Jimmy Morales, nu president van Guatemala, won de verkiezingen met de leus ‘Niet corrupt, geen dief’. Komieken zijn burgemeester van hoofdsteden geworden (onder andere Jón Gnarr van Reykjavik) of senator in de Verenigde Staten (zoals Alan Stuart Franken, die twee keer een zetel won in Minnesota). Maar vooral Beppe Grillo heeft een onuitwisbaar stempel gedrukt op het Italiaanse politieke toneel. De Vijfsterrenbeweging is getransformeerd tot politieke partij en regeert nu Italië samen met de Lega. Grillo begon zijn ‘politieke carrière’ in de V-day-beweging (Vaffanculo Day), door op grote pleinen in Italië performances tegen politici te organiseren. Met iets tussen stand-upcomedy en een preek in ageerde hij net zo hard tegen Silvio Berlusconi als tegen Pier Luigi Bersani, toenmalig voorman van centrum-links.

Stem van het volk
Waarom hebben komieken zo veel succes in de politiek? De eerste reden heeft ongetwijfeld te maken met de kloof tussen politiek en burgers, die alleen al duidelijk blijkt uit de taal die politici gebruiken. Komieken spreken de taal van de gewone man. Goede communicatoren als ze zijn, spelen ze in op de verwachtingen van het publiek. Ze beginnen met een bepaald soort humor om het terrein te verkennen en besluiten aan de hand van de reacties de boodschap te versterken of zo nodig af te zwakken. En zo geven ze hun verhaal vorm via de interactie met het publiek. Wie een paar uur lang de aandacht van duizenden mensen weet vast te houden, zal uiteindelijk tot 
hun onderbewuste doordringen. Doe die humor dus niet af als simpele
grappenmakerij, want het gaat in essentie om het uitspreken van de waarheid. Met de terreur van de politieke correctheid hebben we daar 
meer behoefte aan dan ooit.

Een goede komiek is altijd een goede prediker. De komiek-politicus combineert in het algemeen het moraliserende verhaal van een prediker – en niet dat van een ‘hoge ome’ – met de stem van het volk waarvan hij de woordvoerder wil zijn. Dat mensen genoeg hebben van de traditionele politieke klasse gebruikt hij als emotionele brandstof. Hij doet zijn best om het volk te laten deelnemen aan zijn campagne, wat in het internettijdperk niet al te moeilijk is. Het aantal komieken in de politiek toont de geest van onze tijd, zoals het aantal artsen dat in een andere tijd deed. Het ziekenhuis kent een hiërarchische en gedisciplineerde structuur, zoals vroeger het leger of de kerk. Wie in die wateren leert zwemmen, weet zich gemakkelijker aan te passen aan de bewegingen van het partijleven.

Catharsis
Nu domineren de juristen het politieke leven. Natuurlijk, zij beschikken over veel kennis die nodig is om de finesses van de politiek te begrijpen, maar ze blijven steken door die andere kant van hun vak: een zekere vormelijkheid en de kilte van een taalgebruik zonder emotie, sterke metaforen of pakkende uitspraken. Net als artsen die ingrijpen om een ernstige ziekte te genezen, verschijnen komieken op het moment dat de situatie kritiek wordt. Want humor is een serieuze zaak waarmee je onderwerpen kunt aansnijden die angst inboezemen of pijn doen.

Kroatië is een ideaal werkterrein voor een talentvol komiek die een politieke carrière wil beginnen. Er is genoeg voor hem te halen: veel kiezers die de stembus links laten liggen, veel woede over de politiek, frustratie bij een deel van de publieke opinie vanwege het ongeldig verklaren van het referendum over de Conferentie van Istanboel [het verdrag van de Raad van Europa om vrouwen en kinderen te beschermen tegen huiselijk geweld]. De serieuze kandidatuur van een komiek zou 
kunnen worden gezien als een soort catharsis en zou de campagne een andere toon kunnen geven, tussen ernst en parodie in.

In zijn essay De humor zegt de Italiaanse schrijver Luigi Pirandello dat de komiek geboren wordt uit de tegenstelling tussen uiterlijk en werkelijkheid. Die ruimte is in Kroatië nog nooit zo groot geweest. Een komiek als kandidaat bij de presidentsverkiezingen aan het eind van het jaar zou er ongetwijfeld voor zorgen dat de kaarten opnieuw geschud worden. Vooral omdat de functie van president toch al is gereduceerd tot een komedie van de macht. De vraag is alleen of wij zo’n artiest hebben die klaarstaat om de politieke uitdaging aan te gaan.

Auteur: Nino Raspudic

Vecernji List | Kroatië | dagblad | oplage 100.000

Populaire avondkrant in Kroatië, waarvan het eerste nummer verscheen op 1 juli 1959. Is tegenwoordig eigendom van Styria, een van de grootste mediabedrijven van Oostenrijk.

Plaats een reactie