De Amerika’s | Trumps waan van de dag

The Guardian / 360  | 21 januari 2019 - 11:0021 jan - 11:00

In dit tijdperk waarin we worden bestookt met social media, soundbites en het Nu waarin geleefd dient te worden, dreigt het verleden uit beeld te verdwijnen, net als de toekomst.

» Lees dit artikel in de Reader

Het lijkt onwaarschijnlijk dat er eerder een tijd is geweest waarin presentisme zozeer de boventoon voerde als nu, een tijd die meer dan nu was verankerd in de dag van vandaag; en er is nauwelijks iemand denkbaar die dit presentisme zozeer belichaamt als de huidige president van de Verenigde Staten.
Donald Trump is iemand die niet verder kan kijken dat het moment, iemand die enkel en zonder enige terughoudendheid reageert op directe stimuli – daarom is Twitter ook zijn enige kanaal voor geschreven communicatie, en kan hij zich onmogelijk aan een script houden wanneer hij spreekt. In 
dat opzicht verschilt hij maar weinig van andere mensen die veel tijd doorbrengen op social media; het ecosysteem van social media is zo ontworpen 
dat het voortdurende, ogenblikkelijke reacties uitlokt op provocaties in het Nu.
Het is onbegonnen werk om vanuit dat ecosysteem oude gedragspatronen in ere te herstellen, of nieuwe en betere gedragspatronen te ontwikkelen. Nee, om tot een gezonder alternatief te komen moeten we streven naar een ‘temporele bandbreedte’, om de woorden van de grote Amerikaanse schrijver Thomas Pynchon te gebruiken – het besef dat onze ervaringen verbonden zijn met zowel het verleden als de toekomst.
In Pynchons roman uit 1973, Gravity’s Rainbow, legt een ingenieur, Kurt Mondaugen, temporele bandbreedte uit als ‘de breedte van het heden waarin je leeft, jouw nu… Hoe meer je je ophoudt in het verleden en de toekomst, hoe groter je bandbreedte, en hoe stabieler je karakter. Maar hoe smaller je besef van het Nu is, hoe kwetsbaarder je zult zijn.’
Als we onze bandbreedte willen vergroten, beginnen we met het verleden, omdat er voor onderzoek naar het verleden slechts bereidheid vereist is. Onlangs gaf ik een groep eerstejaars les over de Ars poetica 
van de Romeinse dichter Horatius. Hoewel Horatius leefde in een wereld die ons in talloze opzichten vreemd is – en hoewel hij ongetwijfeld door zowel links als rechts voor politiek incorrect zou worden versleten – raakte zijn pleidooi voor een ‘vredige geest’ bij ons allemaal een gevoelige snaar. Horatius beveelt aan te doen waar ik ook voor pleit: ‘Ga te 
rade bij geschriften van de wijzen,’ adviseert hij 
zijn vriend Lollius Maximus:
Leef je leven zo rustig en vredig mogelijk.
Wil je je laten kwellen, en je dagen laten bepalen
door hebzucht, die altijd iets armoedigs heeft?
Wil je je gedachten laten beheersen
door hoop en angst over onbenulligheden?
Waar komt deugd vandaan, haal je dat uit geschriften?
Of is het een geschenk van de natuur dat niet valt te leren?
Hoe kun je een vriend worden voor jezelf?
Wat brengt rust? Wat neemt je zorgen weg?
Horatius zegt niet dat je je socialmedia-accounts moet deleten of dat je je geen zorgen zou moeten maken over je economische omstandigheden. Hij stelt vragen – maar het zijn de juiste vragen, vragen die ons op een ander spoor kunnen zetten dan de vragen die elke ochtend op ons afkomen zodra we ons mobieltje pakken. ‘The past is a foreign country; they do things differently there,’ luidt de beroemde zin van L.P. Hartley. (Het verleden is een vreemd land; daar doen ze de dingen anders). Dat wil 
natuurlijk nog niet zeggen dat de manier waarop 
‘ze’ de dingen doen, ook de juiste manier is – maar het werkt altijd verhelderend om je bewust te zijn van bepaalde dingen.

Impulsen
Oude boeken lezen is een manier om jezelf voor weinig tot geen geld te scholen. Als ik zie hoe er weer een oorlog uitbreekt op social media, moet ik vaak aan het personage van Grace Kelly in High Noon denken, een Quaker-pacifiste, die zegt: ‘Het kan me niet schelen wie er gelijk heeft en wie niet. Er moet een betere manier van leven zijn.’ (Dat ze aan het eind van de film afstand neemt van haar pacifisme benadrukt eigenlijk alleen maar het belang van haar standpunt, hoe ironisch dat ook is.) Het vermoeden dat er een betere manier van leven moet zijn, heeft als prettig neveneffect dat het de ondoordachte onderbuikreflexen onderdrukt die onlosmakelijk 
met deze tijd lijken te zijn verbonden.
Door je bandbreedte te vergroten in de richting van het verleden verklein je het risico dat je, om maar iets te noemen, jezelf 
verliest in woede over een jonge vrouw die zich naar jouw mening ongepast kleedt, of dat je een werknemer ontslaat vanwege een tweet die je niet begrijpt omdat je niet de tijd hebt genomen je erin te verdiepen. Je realiseert je dat je niet meteen hoeft te 
reageren op de impulsen van het moment – want dat, kunnen we wel stellen, is meestal niet bevorderlijk voor de gemoedsrust.
Een ander voordeel van reflecteren op het verleden is dat op die manier het besef groeit dat handelingen die op 
een bepaald moment zijn genomen, doorwerken tot in de toekomst. Je ziet dat bepaalde beslissingen die op het moment zelf onbeduidend leken 
uiteindelijk van groot belang zijn gebleken, terwijl andere beslissingen, die destijds wereldschokkend leken, al snel hun belang zijn verloren. Het ‘oppervlakkige’ zelf, dat alleen gevoelig is voor de behoeften van Dit Moment, is er – vaak ten onrechte – van overtuigd dat het heden van oneindig belang is. Een dergelijke houding maakt mensen ongekend ontvankelijk voor doemscenario’s, zoals het idee dat de verkiezingen van 2016 te vergelijken zouden zijn met vlucht 93: we moeten de cockpit bestormen of we gaan een wisse dood tegemoet – een uitspraak die Trump-aanhangers haast als het evangelie beschouwden, zonder zich zelfs maar af te vragen hoe die dood er binnen deze context dan uit zou zien.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Alleen binnen een zeer beperkte temporele bandbreedte is een dergelijke uitspraak mogelijk. Ik heb niet op 
Hillary Clinton gestemd en ik kan me geen situatie voorstellen waarin ik dat wel zou hebben gedaan, maar het idee dat haar verkiezing de dood zou hebben betekend (al was het maar in metaforische zin) voor conservatieven en christenen is ronduit absurd. Het idee dat de Verenigde Staten stonden voor een keuze tussen Trump en de Dood, een idee dat enkel opgang kon doen dankzij een totale onwetendheid van zelfs het recente verleden, heeft 
er mede toe geleid dat men zich niet meer druk maakt over de toekomst.
Wat zal Trumps beleid voor gevolgen hebben voor de internationale handel? Wat gaat er gebeuren met immigrantengezinnen, waaronder mensen die legaal in dit land verblijven? Wat zal er gedaan worden om de groeiende haat tussen de rassen te verminderen? Wat zal er gedaan worden om de planeet gezond te houden? Met deze Trump-of-de-Dood-dichotomie worden al die vragen afgedaan als onbeduidend, en daar moeten wij de gevolgen van dragen.
Maar dit zijn wezenlijke vragen als we onze temporele bandbreedte willen verbreden, zowel naar de toekomst als naar het verleden. (En het wegwuiven ervan laat zien hoe onverschilligheid tegenover het verleden betrokkenheid bij de toekomst in de weg staat.) Ik ben een christen en ik heb tot mijn grote ongenoegen gezien hoe veel van mijn medechristenen hun lang gekoesterde overtuigingen overboord hebben gezet, enkel om hun bevoorrechte positie 
te verruilen voor een kil Trumpiaans triomfalisme. Zoals David French schreef in de National Review, in een open brief aan zijn mede-evangelisten: ‘Over 
niet al te lange tijd zal er een moment komen waarop niet langer de “noodzaak” bestaat om Trump te 
verdedigen. Dan zal hij van het Amerikaanse toneel zijn verdwenen. Jullie zullen dan te midden van 
de puinhopen van jullie eigen reputatie staan en je afvragen of dit het waard was. Het antwoord zal op dat moment net zo duidelijk zijn als het nu zou moeten zijn. Het is het niet waard, en dat is het ook nooit geweest.’
Het wrange is dat zo vele Amerikaanse christenen, die zich geregeld beroepen op een ‘eeuwig perspectief’, in 2016 over geen enkel perspectief bleken te beschikken dat hen in staat stelde het moment zelf te overstijgen. Ze dragen geen zorg en hebben geen oog voor hun eigen toekomst, noch voor de toekomst van het land dat hun naar eigen zeggen zo dierbaar is. Op een dag zal er een politicus opstaan die zij 
verachten en wiens morele opvattingen nog verwerpelijker zijn dan die van Trump en dan zal hun de mond worden gesnoerd – of ze zullen, als ze zich toch met alle geweld willen uitspreken, voornamelijk getuigen van hun eigen misselijkmakende hypocrisie. ‘Is dit het allemaal waard geweest?’

Gegijzelde gedachten
Veertig jaar geleden stelde de Duitse filosoof Hans Jonas, in een boek dat een grote inspiratiebron zou blijken voor de Groenen in zijn land, een belangrijke vraag: ‘Welke krachten vertegenwoordigen de 
toekomst in het heden?’ Met andere woorden, welke wetten en normen en waarden belichamen onze zorg voor degenen die na ons komen – de mensen die er al zijn en de mensen die nog geboren moeten worden. Maar dit is een vraag die we niet kunnen stellen zolang onze gedachten worden gegijzeld door alles wat er verschijnt op onze Twitter- en Facebookfeed.
Pynchons Mondaugen zegt over de persoonlijke oppervlakkigheid van mensen die alleen in het moment leven: ‘Straks weet je niet eens meer wat je vijf minuten geleden hebt gedaan.’ En iemand die 
er zo aan toe is, kan zich al helemaal niet meer herinneren wat hij gisteren heeft gedaan, laat staan dat hij er verantwoordelijk voor kan worden gehouden. En dat is precies de reden dat de mensen die voor Donald Trump werken, hebben moeten leren dat de waarheid van gisteren de leugen van vandaag is, en dat de leugen van vandaag de waarheid van morgen is.
Maar goed, Trump heeft deze situatie niet eigenhandig geschapen: social media en het televisienieuws vol soundbites vormden een kant-en-klare omgeving waarin zijn instincten konden gedijen, een omgeving waarin oppervlakkigheid niet zozeer iets is om te betreuren maar eerder het belangrijkste middel om ultieme roem en ultieme macht te vergaren. Trump mag dan 72 zijn, hij is de toekomst van onze collectieve gemoedsgesteldheid – tenzij we onze temporele bandbreedte vergroten. En daar kunnen we maar het beste zo snel mogelijk mee beginnen.

Auteur: Alan Jacobs

Plaats een reactie