Snuisterijenwinkel vol nepantiek

The Irish Times | Dublin  |  4 februari 2019 - 09:07 4 feb - 09:07

De brexit moest geschiedenis schrijven. Maar er is al een geschiedenis, en die laat zich niet zomaar uitwissen.

» Lees dit artikel in de Reader

De dag van de stemming, 15 januari, moest een historische dag worden, een van de meest epische momenten in het lange bestaan van het parlement in Westminster. Waarom voelde het dan niet zo? De presentatie door een Britse premier van een akkoord tot terugtrekking uit de Europese Unie zou veel meer indruk moeten maken. Enkele redenen waarom dat niet het geval was, liggen voor de hand: de oersaaie aanloop ernaartoe, de tragikomische chaos die de beoogde plechtigheid ondermijnde, het feit dat de onmiddellijke uitkomst van de stemming geen uiterst dramatische gevolgen zou hebben, de wetenschap dat er op dit beslissende moment eigenlijk niets werd beslist.

Maar er is sprake van een nog scherpere contradictie: de brexit probeert geschiedenis te schrijven door de geschiedenis ongedaan te maken. Zoals bij elke revolutie stelt men zich een Jaar Nul voor, een punt waarop 
de grote klokken van de tijd worden teruggezet naar het begin en alle ongewenste geschiedenis wordt uitgewist. In de veronderstelling van de brexitleiders en -voorstanders is de geschiedenis zowel geëindigd als begonnen op 23 juni 2016: toen kwam er voorgoed een einde aan een geschiedenis van vernedering en onderwerping, en begon er een nieuwe geschiedenis 
van zelfbewustzijn en bevrijding.

Laten we niet vergeten wat 15 januari voor dag had moeten zijn, wat degenen die hun land in deze situatie hebben gebracht drie jaar geleden in hun hoofd hadden. Na wat door Nigel Farage werd bejubeld als Onafhankelijkheidsdag, toen de uitslagen van het referendum bekend werden, moest die onafhankelijkheid op deze dag officieel worden uitgeroepen door het parlement. Toen ze zich het tafereel voorstelden, zagen ze waarschijnlijk een overweldigend eensgezind Lagerhuis voor zich, waarvan de leden – een paar grommende Schotten, misnoegden en verraders daargelaten – opsprongen en, terwijl de tranen over hun wangen stroomden, geestdriftig in koor Rule Britannia zongen. Zo word je geacht geschiedenis te schrijven.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Er zijn echter twee problemen. Het ene is dat de brexit, zoals met alles, met zichzelf in tegenspraak is wat zijn kijk op de geschiedenis betreft. Enerzijds wordt er een revolutionaire breuk met het verleden voorgesteld. Anderzijds werd de brexit in het leven geroepen door het woord ‘terug’, als in: de Controle Terugveroveren. De brexit is niet alleen een vorm van nostalgie, maar ook van pseudogeschiedenis. Het is een oude snuisterijenwinkel vol nepantiek: de geest van Duinkerke, de geest van de Blitzkrieg, de Slag bij Azincourt, Hendrik VIII, Winston Churchill, de Spaanse Armada… Als je naar de vurige voorstanders van een vertrek luistert, zeggen ze niet dat ze ervan overtuigd zijn dat een no deal-brexit iets positiefs is, maar dat de Engelsen zich door het leed heen zullen slaan, omdat ze dat altijd hebben gedaan.

Vijftig jaar geleden vatte de Schotse dichter Douglas Dunn de vreemde nadagen van deze geschiedenis van constante herrijzenis op angstaanjagende – en visionaire – wijze samen in A Poem in Praise of the British: ‘De archivaris draagt een zwaard en een bijgepunte snor/ Hij archiveert onze herinneringen, kostbaarder dan licht/ Om gemakkelijk toegankelijk te zijn voor politici van Rechts/ Die nu slapen, als begrafenisondernemers op zwarte kussens/ Denkend aan opzwepende toespraken en de aanbiddende menigte…’

Het andere probleem is natuurlijk dat de geschiedenis nooit terzijde kan worden geschoven. Men kan er misschien boven uitstijgen, wat we in Ierland hebben geprobeerd. Maar ze kan niet worden uitgewist. In de verbeelding van de brexiteers zal de reusachtige Britse ballon opstijgen wanneer de touwen die hem met de geschiedenis verbinden worden losgemaakt en de complicaties van het recente verleden als zandzakken overboord worden gegooid. Omhoog, omhoog en weg! Zwevend boven de afgelopen 46 jaar, waarin Groot-Brittannië niet meer was dan een doorsnee-Europees land, tot in de blauwe hemelen van een uitzonderlijke bestemming.

Zeepbel

Zo heeft het nooit kunnen zijn. De ballon is altijd een zeepbel geweest. Maar zelfs nu klampen de fanatiekelingen zich nog vast aan de droom van een ‘radicale breuk’ met de recente geschiedenis, alsof zoiets ooit ook maar ergens is voorgekomen. De EU is geen jeukend kledingstuk dat zomaar kan worden afgeworpen; na bijna een halve eeuw is ze onder de huid van het Britse leven gekropen. En natiestaten met ambities om onderdeel van de internationale gemeenschap te blijven uitmaken, kunnen hun aangegane verplichtingen niet zomaar als overbodige ballast overboord gooien.

Een van die aangegane verplichtingen is het Goedevrijdagakkoord. Om een medische verzekeringsterm te gebruiken: Noord-Ierland is een al bestaande aandoening van de Britse gesteldheid. Het is evenzeer Britse geschiedenis als Azincourt en Duinkerke – en op dit moment nog veel meer. En het oefent een zwaartekracht uit waaraan niet valt te ontkomen. Karl Marx zei dat we onze eigen geschiedenis kunnen schrijven, maar niet op momenten die we zelf kiezen. Het grondprobleem van de brexit is dat deze het eerste deel van die uitspraak onderschrijft, maar het tweede negeert. De omstandigheden waaronder de geschiedenis van deze eilanden wordt geschreven, omvatten zowel 45 jaar gemeenschappelijk lidmaatschap van Europa als dertig jaar onderlinge problemen. Die jaren vallen niet weg te cijferen.

En zo verwordt een climax tot een anticlimax. Met één sprong is onze held niet vrij: als je probeert te springen terwijl één voet nog vastzit in de struiken van al bestaande aandoeningen, val je op je gezicht. En daarna? Waar kan Groot-Brittannië naar ‘terug’-gaan? Terug naar zijn feitelijke heden van complicaties, compromissen en ambiguïteiten, die niet zozeer verschillen van die van enig ander land. Er valt nog heel wat geschiedenis te schrijven, voor Groot-Brittannië, 
Ierland en Europa. Maar die kan niet beginnen met verzinsels.

Auteur: Fintan O’Toole

The Irish Times
Ierland | dagblad | oplage 61.000

Opgericht in 1859 door protestantse nationalisten, staat tegenwoordig bekend als toonaangevend en onafhankelijk Iers dagblad. Boogt op een groot netwerk van correspondenten en topjournalisten, die al diverse prijzen in de wacht sleepten.

Plaats een reactie