Poetin wil ook in Afrika onmisbaar zijn

Mail & Guardian / 360  | 22 juli 2019 - 10:0022 jul - 10:00

Sinds de val van het communisme verwaterden de hechte banden tussen de Sovjet-Unie en overheden in heel Afrika. Op zoek naar nieuwe markten en partnerschappen probeert Moskou die nu weer aan te trekken.

» Lees dit artikel in de Reader

Halverwege vorig jaar reed een onopvallende auto wekelijks voor bij het Grand Café in Bangui, de hoofdstad van de Centraal-Afrikaanse Republiek. Dat is een van de weinige plekken in de stad waar ze acceptabele cappuccino en croissants serveren. De inzittenden van het voertuig bleven niet in de zaak rondhangen, maar haalden hun bestelling af – honderden vers gebakken stokbroden – en reden de stad weer uit. Weinigen wisten het destijds, maar deze stokbroden waren misschien wel het eerste teken van de poging van Rusland om zijn invloed in Afrika nieuw leven in te blazen. Het brood was bestemd voor 175 Russische freelance-beveiligingsmedewerkers – beter bekend als huurlingen. Zij waren neergestreken in het paleis in Berengo, waar ooit keizer Jean-Bédel Bokassa resideerde, om meer dan duizend Centraal-Afrikaanse soldaten te trainen.

De Russische aanwezigheid in de Centraal-Afrikaanse Republiek bleef grotendeels onder de radar, tot eind juli 2018, toen bekend werd dat drie Russische journalisten waren gedood op de weg naar Sibut, 180 kilometer buiten de hoofdstad. Zij deden onderzoek naar de activiteiten van de schimmige Wagner Groep, een Russische paramilitaire organisatie die naar verluidt wordt gefinancierd en geleid door Jevgeni Prigozjin, een trouwe bondgenoot van president Vladimir Poetin.

De Wagner Groep zou ook de basis in Berengo runnen.

Niet veel later deden geruchten de ronde dat de Russen en de Wagner Groep onverwacht opdoken in heel Afrika. In Madagaskar zouden Russische lobbyisten geld verstrekken aan bepaalde kandidaten voor de presidentiële verkiezingen van 2018. In Soedan zou de Wagner Groep president Omar al-Bashir adviseren hoe hij zijn macht kon versterken. In de Centraal-Afrikaanse Republiek zou Rusland in ruil voor wapens voor een habbekrats mijnbouwcontracten afsluiten. In Djibouti werd een Russisch verzoek om een militaire basis aan te leggen slechts afgewezen na luidruchtig geklaag van de Verenigde Staten.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

Ook in Zuid-Afrika meldden de Russen zich, in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van mei. Volgens de Zuid-Afrikaanse krant The Daily Maverick waren Russische agenten, gelieerd aan Prigozjin, van plan ‘een nepnieuwscampagne te lanceren ten gunste van het ANC en ten nadele van de oppositiepartijen DA en EFF, voor de verkiezingen van 2019’. Voorafgaand aan deze poging tot politieke inmenging had Rusland al heimelijk de gunsten gezocht van president Jacob Zuma. Gezamenlijk hadden ze tevergeefs geprobeerd een nucleaire deal te sluiten ter waarde van bijna 6 miljard euro.

Volgens documenten die in handen zijn van The Guardian was deze plotselinge golf van Rusland-gerelateerde controverse in Afrika geen toeval. In een verslag dat dinsdag 11 juni werd gepubliceerd, schrijven de journalisten Luke Harding en Jason Burke dat de documenten aantonen dat ‘Rusland zijn aanwezigheid in ten minste dertien landen in Afrika probeert te versterken, door banden aan te gaan met zittende machthebbers, militaire overeenkomsten te sluiten en een nieuwe generatie “leiders” en “geheim agenten” klaar te stomen.’

Een van de gelekte documenten bevat een kaart die aantoont hoe succesvol Rusland is geweest in het creëren van deze relaties. De Centraal-Afrikaanse Republiek, Madagaskar en Soedan worden ingeschaald als ‘niveau 5’, het hoogste niveau van samenwerking; Libië, Zuid-Afrika en Zimbabwe staan op niveau 4.

De documenten komen voort uit het Dossier Centre, een onderzoeksgroep in Londen die wordt geleid door de prominente Kremlin-criticus Michail Chodorkovsky, een verbannen Russische zakenman. Haffajees verhaal in aanloop naar de Zuid-Afrikaanse verkiezingen bouwde voort op dezelfde bron.

Ruslands wending naar Afrika mag geen verrassing heten. Ze komt zelfs rijkelijk laat. Gedurende de Koude Oorlog ontwikkelde de Sovjet-Unie hechte banden met overheden in heel Afrika. Die banden verwaterden na de val van het communisme. Sindsdien zijn oude grootmachten als Groot-Brittannië, Frankrijk en de VS druk in de weer geweest hun dominante positie te herstellen. Nieuwe machten als China, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije dingen ook mee naar een goede positie, met wisselend succes. Allemaal worden ze aangetrokken door Afrika’s onaangeboorde markt en de noodzaak nieuwe bondgenoten te vinden in een steeds gepolariseerdere wereldorde.

Nieuwe markten

Rusland wil ook een punt van de taart. Luke Harding, voormalig Moskou-correspondent van The Guardian, legt uit: ‘Vladimir Poetins recente interesse voor Afrika is grotendeels pragmatisch. Westerse sancties tegen de Russische economie betekenen dat Moskou graag nieuwe markten wil vinden en nieuwe partnerschappen wil aangaan. Maar er is ook een ideologische dimensie. Poetin ziet Rusland als een grootmacht met belangen over de hele wereld, van voormalige Sovjetstaten dicht bij huis tot het Midden-Oosten, Afrika en Zuid-Amerika. Rusland is een onmisbare speler in wereldzaken, of moet dat volgens Poetin zijn.’

Rusland heeft zeker in Afrika veel in te halen. De VS hebben al een uitgebreid netwerk van geheime militaire bases over het hele continent. In tegenstelling tot wat het beweert, handhaaft Frankrijk strijdlustig zijn Françafrique, |de Franse invloedssfeer in het grootste deel van Franssprekend Afrika. En China probeert zijn economische en diplomatieke macht te tonen door er in hoog tempo bruggen en Confucius-instituten uit de grond te stampen.

Misschien verklaart deze intense competitie waarom de Russen tot nu toe zo weinig succes hebben gehad met hun Afrikaanse projecten. Hun trackrecord leest teleurstellend, zeker vanuit het perspectief van het Kremlin. De overheid van de Centraal-Afrikaanse Republiek is misschien wel de zwakste en minst effectieve op het continent; de Malagassische presidentskandidaten voor wie Rusland een voorkeur had, wonnen geen van allen; het lukte Jacob Zuma niet de nucleaire deal door het Zuid-Afrikaanse parlement te krijgen – wat gênant was voor hemzelf en voor Rusland; pogingen om Omar al-Bashir in Soedan aan de macht te houden mislukten allemaal op spectaculaire wijze. Bashir zit momenteel ergens in een gevangenis in Khartoem weg te kwijnen. Hij werd afgezet na een volksopstand die hij met behulp van Russische agenten onschadelijk had willen maken.

Het lijdt geen twijfel dat Rusland probeert zijn invloedssfeer in Afrika te vergroten. Tot nog toe waren de pogingen echter onhandig en vruchteloos. Als Poetin en zijn vrienden echt macht in de regio willen hebben, moeten ze zich eens eerst flink achter de oren krabben.

Auteur: Simon Allison

Mail & Guardian
Zuid-Afrika | weekblad | oplage 41.000

Opgericht in 1985 als Weekly Mail en in 1990 vlot getrokken door The Guardian in Londen. Sinds 2002 eigendom van de Zimbabwaanse krantenuitgever Trevor Ncube. De duidelijk links georiënteerde krant ijvert voor een toleranter Zuid-Afrika.

Plaats een reactie