Francisco Toledo en de afschaffing van privébezit

El Universal / 360  |  4 October 2019 - 10:53 4 Oct - 10:53

Met het overlijden van maestro Francisco Toledo verdwijnt niet alleen een begenadigd kunstenaar, maar ook een mensenrechtenactivist, inspirator, organisator en de belichaming van burgerlijke ongehoorzaamheid. Belasting betaalde hij met zogenaamde ‘strontschriften’, cuadernos de la mierda.

Dit artikel mag je gratis lezen omdat het is getipt door onze partner De Correspondent.

» Lees dit artikel in de Reader

Toen Francisco Toledo (1940-2019) in 1965 vanuit Parijs terugkeerde naar Mexico was een lofzang op zijn kunst van landgenoot en Nobelprijswinnaar Octavio Paz hem vooruitgesneld. Toledo heeft een nieuwe stijl gecreëerd waarmee hij met een eigentijdse blik de onderwerpen en stijlen van de indiaanse codices herneemt. Hij was niet alleen een maestro van de beeldende kunst, hij wees Mexico ook de weg in de kunst, zo schreef Paz in zijn lovende artikel.

Maar Mexico-Stad was niet goed voor Toledo. De stad liet hem voelen wat het betekent om Indiaan te zijn in een land van brute mestiezen. Ik vertel dit uit de eerste hand, want rond die tijd begonnen we met elkaar om te gaan.

De ober van café Viena, waar we vaak samen aten, vroeg mij – ik moet een jaar of 30 zijn geweest – of ik de rekening wilde betalen. Dat de man met de warrige haardos, gekleed in spijkerbroek en dito hemd en op leren sandalen, altijd betaalde deed er niet toe. De ober baalde omdat Francisco op zijn linnen servet had getekend. Dat Toledo elke keer het servet vergoedde, deed er evenmin toe.

Toen we ons in het waterpark Las Estacas in het ijskoude rivierwater lieten zakken, kwam een politieagent hem vertellen dat hij er ogenblikkelijk uit moest. Indianen mogen hier niet zwemmen, zei de agent terwijl hij toekeek hoe Francisco gedwee de met gras begroeide kant op klom.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Duurt een paar minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Toledo vluchtte naar Juchitán, waar hij was geboren, een kleine, inheemse stad in de zuidelijke deelstaat Oaxaca.

‘Ik vind wat ik doe niet leuk meer,’ had hij me een week eerder toevertrouwd in een Chinees restaurant. ‘Ik wil het canvas laten voor wat het is en dichter bij het volk staan. Iets voor de mensen doen en niet alleen dingen maken voor de rijken die zich mijn kunst kunnen veroorloven.’

Hij opende een drukkerij in Juchitán, maar op een ongelukkige dag vielen militairen de drukkerij binnen om zijn boeken te confisqueren. Behalve dichtbundels, verhalenbundels en essaybundels zouden er subversieve boeken worden gedrukt. Vrij vertaald: theoretische boeken over linkse politiek.

Maandenlang was Toledo ziedend over de inval. Toen de Mexicaanse overheid aan zijn deur klopte om de belasting te innen die hij weigerde te betalen – hij was ervan overtuigd dat zijn belastingcenten werden uitgegeven aan wapens en legerlaarzen – stuurde hij de belastingdienst een tekenblok vol schunnige tekeningen met Oost-Indische inkt. Het werd een gewoonte. Vanaf toen betaalde hij zijn belasting met schriften waarin hij tekeningen maakte die vertelden wat de Mexicaanse overheid aanrichtte in zijn geboortestreek. Die schriften zijn de fameuze cuadernos de la mierda, de strontschriften, die de belastingdienst ettelijke malen trots heeft tentoongesteld.

Het was in die tijd, toen zijn verslagenheid het absolute dieptepunt had bereikt, dat hij een manier vond om gelukkig te worden. Hij ging in Oaxaca wonen, kocht huizen, knapte ze op en liet iedereen er gebruik van maken.

Van een van die huizen maakte hij een museum voor moderne kunst, een ander huis bouwde hij om tot een enorme bibliotheek met boeken over contemporaine kunst. In een grote oude textielfabriek op een heuvel begon hij een internationale kunstopleiding. Een wachttoren aan de voet van een waterval werd een etsdrukkerij en in een klooster dat midden in de stad lag, legde hij een botanische cactustuin aan.

De essentie van de Toledo-methode is: de deur openzetten en iedereen binnenlaten.

Hij kreeg steun van de miljonair Alfredo Harp Helú, van de kunstenaarsbeweging Pro-Oax die hij oprichtte, van de Nationale Kunstraad, die een
percentage van de kosten voor zijn rekening nam, en vooral van de bevolking van Oaxaca. Zij begrepen en volgden wat hij deed: het autochtone erfgoed opnieuw verbeelden en iedereen uitnodigen dat ook te doen.

“De essentie van de Toledo-methode is: de deur openzetten en iedereen binnenlaten”

Aldus blies de stad Oaxaca haar ambachten, kunst, bouwstijl en keuken nieuw leven in en groeide zij uit tot wat ze vandaag de dag is: een van de meest karakteristieke steden op deze aardbol. Een eigenzinnige stad, die met haar uitgesproken esthetiek Mexicanen en buitenlanders weet te verleiden. Een stad die door kunst een transformatie heeft doorgemaakt en wier identiteit in kunst is geworteld.

Het huis waar hij woonde is de Toledo-methode in een notendop. Wanneer Toledo de stad verliet, deed hij zijn deuren en het hek van de omheining rondom zijn tuin niet op slot. Hij liet alles openstaan, zodat iedereen tijdens zijn afwezigheid van zijn huis en zijn tuin kon genieten.

Dat en niks anders is de grootste droom van een kunstenaar: dat zijn bezit algemeen bezit wordt. Dat zijn tuin een tuin voor iedereen is.

Rust zacht, lieve maestro Toledo. Hij laat een enorme tuin na waar het volk in de overweldigende flora en fauna kan rondstruinen en de heldere lucht van generositeit kan opsnuiven.

Auteur: Sabina Berman

Sabina Berman (1954) is een bekende schrijver en journalist in Mexico. Ze won verschillende prijzen voor haar theaterteksten.

El Universal
Mexico | dagblad | oplage  150.000

Opgericht na de Revolutie van 1910-1917 was El Universal de eerste Mexicaanse krant die samenwerkte met persbureaus en correspondenten. De krant vormde zich de laatste jaren razendsnel om van klassieke dagbladuitgever tot een allround internetconcern.

Plaats een reactie