Covid-19 wereldwijd: De wereld na het coronavirus, volgens Yuval Noah Harari

Wereldwijd | Blendle | FT Weekend  | 28 April 2020 - 17:2928 Apr - 17:29

Deze weken bieden we dagelijks een stuk uit ons Covid-19-dossier gratis aan.

Vandaag: Volgens de Israëlische denker en historicus staat de mensheid momenteel voor een cruciale keuze. Gaan we verder op het pad van verdeeldheid of slaan we het pad in van wereldwijde solidariteit? Een essay over het belang van vertrouwen, informatie en samenwerking – en hoe we als burgers ons voordeel kunnen doen van surveillancetechnieken.

» Lees dit artikel op Blendle.

De mensheid wordt momenteel geconfronteerd met een wereldwijde crisis. Misschien wel de grootste crisis van onze generatie. Beslissingen die burgers en bestuurders de komende weken nemen, zullen waarschijnlijk nog lange tijd van invloed zijn op hoe de wereld eruitziet. Ze zullen niet alleen bepalend zijn voor de inrichting van onze gezondheidszorg, maar ook voor onze economie, politiek en cultuur. We zijn gedwongen snel en daadkrachtig te handelen, maar moeten ook rekening houden met de langetermijngevolgen van onze acties. Bij het kiezen tussen verschillende alternatieven moeten we ons niet alleen afvragen hoe we de directe dreiging overwinnen, maar ook hoe de wereld eruit zal zien als de storm is gaan liggen. Ja, de storm zal gaan liggen, de mensheid zal overleven, de meesten van ons zullen in leven blijven – maar de wereld zal veranderd zijn.

» Hele landen dienen ineens als proefkonijn van grootschalige sociale experimenten. Wat gebeurt er als iedereen thuis werkt en alleen op afstand communiceert?

Veel noodmaatregelen die op korte termijn worden genomen zullen uiteindelijk permanent zijn. Want zo werken noodsituaties. Ze versnellen historische processen. Besluiten waarover normaal jarenlang wordt overlegd, worden binnen enkele uren genomen. Er worden technologieën in gebruik genomen die nog niet helemaal uitontwikkeld en soms zelfs ronduit gevaarlijk zijn, omdat het nog riskanter is om niks te doen. Hele landen dienen ineens als proefkonijn van grootschalige sociale experimenten. Wat gebeurt er als iedereen thuis werkt en alleen op afstand communiceert? Wat gebeurt er als scholen en universiteiten alleen online functioneren? In normale tijden zouden regeringen, bedrijven en onderwijsraden nooit overeenkomen om dergelijke experimenten uit te voeren. Maar dit zijn geen normale tijden.

BESTE LEZER
Mogen we even je aandacht?
We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. En dat lijkt in deze tijd nog harder nodig dan anders. Daarom bieden we een deel van onze context gratis aan. Steun je onze missie? Deel dan dit artikel, en, nog beter: sluit je bij ons aan! Voor 30 euro ontvang je 3 maanden 360 thuis. Duurt enkele minuten, stopt automatisch.
Bedankt

In deze tijd van crisis staan ​​we voor twee bijzonder belangrijke keuzes. De eerste is die tussen totalitair toezicht en verantwoordelijkheid voor de burgers. De tweede is de keuze tussen nationalistisch isolement en wereldwijde solidariteit.

Alomtegenwoordige sensoren
Om de epidemie te stoppen, moeten bevolkingen met zijn allen aan bepaalde richtlijnen voldoen. Dit kan op twee manieren. Eén methode is dat de overheid mensen in de gaten houdt en degenen straft die de regels overtreden. Tegenwoordig maakt technologie, voor het eerst in de geschiedenis van de mens, het mogelijk om iedereen altijd in de gaten te houden. Vijftig jaar geleden had de KGB niet de mogelijkheid om 240 miljoen Sovjetburgers per dag te volgen, en evenmin kon alle verzamelde informatie effectief worden verwerkt. De KGB vertrouwde op agenten en analisten van vlees en bloed, en kon niet één agent per burger inzetten. Tegenwoordig hebben regeringen alomtegenwoordige sensoren en krachtige algoritmen tot hun beschikking.

In hun strijd tegen de coronaepidemie hebben verschillende regeringen al nieuwe bewakingsinstrumenten ingezet. Hierbij springt China het meest in het oog. Door nauwlettend smartphones van mensen in de gaten te houden, gebruik te maken van honderden miljoenen gezichtsherkenningscamera’s en mensen te verplichten hun lichaamstemperatuur en medische toestand te controleren en rapporteren, kunnen de Chinese autoriteiten niet alleen vermoedelijke coronavirusdragers identificeren, maar ook hun gangen nagaan en bijhouden met wie ze in contact zijn geweest. Er bestaan verschillende mobiele apps die burgers waarschuwen voor de nabijheid van geïnfecteerde patiënten.

» Premier Benjamin Netanyahu heeft de veiligheidsdienst gemachtigd om voor het opsporen van coronapatiënten surveillancetechnologie in te zetten die normaal is voorbehouden aan terroristen

Het gebruik van dergelijke technologie beperkt zich niet tot Oost-Azië. Premier Benjamin Netanyahu van Israël heeft onlangs de Israëlische veiligheidsdienst Sjien Beet gemachtigd om voor het opsporen van coronapatiënten surveillancetechnologie in te zetten die normaal gesproken is voorbehouden aan terroristen. Toen de betreffende parlementaire commissie de maatregel weigerde goed te keuren, drukte Netanyahu deze erdoorheen als ‘noodbesluit’.

Je zou kunnen zeggen dat dit alles niks nieuws is. De afgelopen jaren hebben zowel regeringen als bedrijven steeds geavanceerder technologieën ingezet om mensen te volgen, te monitoren en te manipuleren. Toch kan de epidemie als we niet oppassen een belangrijk keerpunt betekenen in de geschiedenis van de surveillance. Niet alleen omdat deze instrumenten voor massale controle vanaf nu misschien ook worden gebruikt in landen die ze tot nu toe hebben verworpen, maar vooral omdat er een dramatische overgang plaatsvindt: van ‘op de huid’-toezicht naar ‘onder de huid’-toezicht.
Tot nu toe wilde de overheid wanneer je vinger het scherm van je smartphone aanraakte en op een link klikte graag weten waar je vinger precies op klikte. Maar door het virus is het interessegebied verschoven. Nu wil de overheid de temperatuur van je vinger weten, en de bloeddruk onder de huid van die vinger.

Een van de problemen die hierbij komen kijken is dat niemand precies weet hoe we worden gecontroleerd en wat de komende jaren op dit vlak kunnen brengen. De bewakingstechnologie ontwikkelt zich razendsnel en wat tien jaar geleden sciencefiction leek, is vandaag oud nieuws. Beeld je bij wijze van gedachte-experiment een hypothetische regering in die eist dat elke burger een biometrische armband draagt ​​om 24 uur per dag je lichaamstemperatuur en hartslag in de gaten te houden. De gegevens worden opgeslagen en geanalyseerd door algoritmen van de overheid. De algoritmen weten eerder dan jijzelf dat je ziek bent. Ze weten ook waar je bent geweest en wie je hebt ontmoet. De infectieketens kunnen drastisch worden verkort of zelfs helemaal verbroken. Een dergelijk systeem zou de epidemie binnen enkele dagen een halt kunnen toeroepen. Klinkt geweldig, toch?

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selecie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Het nadeel is natuurlijk dat een dergelijk instrument tegelijkertijd kan dienen als een angstaanjagend bewakingssysteem. Als je bijvoorbeeld weet dat ik op een Fox News-link heb geklikt in plaats van op een CNN-link, vertelt dat je misschien iets over mijn politieke opvattingen, misschien zelfs over mijn persoonlijkheid. Maar als je kunt volgen wat er met mijn lichaamstemperatuur, bloeddruk en hartslag gebeurt terwijl ik de videoclip bekijk, kom je te weten waarvan ik moet lachen en huilen en wat me echt heel erg boos maakt.

Biologische fenomenen
Het is van cruciaal belang om je te realiseren dat woede, vreugde, verveling en liefde biologische fenomenen zijn, net als koorts en hoesten. Dezelfde technologie die registreert wanneer er wordt gehoest, registreert ook wanneer er wordt gelachen. Zodra bedrijven en overheden op massale schaal onze biometrische gegevens gaan verzamelen, kunnen ze ons veel beter leren kennen dan wij onszelf kennen, en dan kunnen ze niet alleen onze emoties voorspellen maar deze ook manipuleren en ons alles verkopen wat ze maar willen – of dat nou een product is of een politicus. In een tijdperk van biometrisch monitoren zal het hacken van data, zoals Cambridge Analytica deed, ons voorkomen als iets uit het Stenen Tijdperk. Stel je Noord-Korea voor in 2030, waarin alle burgers dag en nacht een biometrische armband moeten dragen. Als je armband tijdens een toespraak van de Grote Leider signalen oppikt van woede, is het met je gedaan.

Men zou natuurlijk kunnen pleiten voor biometrische surveillance als een tijdelijke maatregel die wordt genomen wanneer de noodtoestand is uitgeroepen. De maatregel zou dan worden ingetrokken zodra de noodtoestand weer is opgeheven. Maar het lastige van tijdelijke maatregelen is dat ze niet zomaar het toneel ruimen nadat het gevaar is geweken, al helemaal omdat er altijd wel weer een nieuwe noodsituatie dreigt. Neem mijn thuisland, Israël, dat tijdens de onafhankelijkheidsoorlog van 1948 de noodtoestand uitriep, waarmee een reeks tijdelijke maatregelen werd gelegitimeerd, van het uitoefenen van censuur op de pers en het confisqueren van land tot speciale voorschriften voor het maken van pudding (geen grapje). De onafhankelijkheidsoorlog is al lang geleden gewonnen, maar Israël heeft de noodtoestand nooit ingetrokken en veel van de ‘tijdelijke’ maatregelen uit 1948 gelden nog steeds (goddank is de puddingnoodverordening wel ingetrokken, in 2011).

» Een goed geïnformeerde bevolking die de motivatie uit zichzelf haalt is veel krachtiger en effectiever dan een onwetende bevolking die streng wordt gecontroleerd

Zelfs wanneer zich geen nieuwe coronabesmettingen meer voordoen, zullen sommige regeringen in hun zucht naar data betogen dat ze de biometrische surveillance-systemen blijven gebruiken uit angst voor een nieuwe golf besmettingen, of omdat er in Centraal-Afrika een nieuwe versie van het ebolavirus is opgedoken, of omdat… U begrijpt waar ik heen wil. De afgelopen jaren is onze privacy inzet geweest van een verwoede strijd. De coronacrisis zou hier wel eens het keerpunt in kunnen zijn. Want als mensen moeten kiezen tussen privacy of gezondheid, zullen de meesten voor gezondheid kiezen.

De keuze tussen privacy of gezondheid is precies waar het hier om gaat. Het is namelijk een bedrieglijke keuze. Het een zou niet ten koste mogen – en hoeven – gaan van het ander. In plaats van totalitaire-surveillanceregimes in het leven te roepen om onze gezondheid te beschermen en de corona-epidemie een halt toe te roepen, zouden we meer verantwoordelijkheid bij de burgers kunnen leggen. De meest succesvolle pogingen om het coronavirus in te dammen hebben we de afgelopen weken gezien in Zuid-Korea, Taiwan en Singapore. Deze landen hebben tot op zekere hoogte gebruikgemaakt van tracking devices, maar er is vooral ingezet op het grootschalig testen op corona, eerlijke verslaggeving en op de bereidwilligheid en de medewerking van een goed geïnformeerde bevolking. Gecentraliseerd monitoren en het opleggen van zware straffen is niet de enige manier om te zorgen dat mensen zinvolle adviezen opvolgen. Als mensen wetenschappelijke feiten krijgen voorgeschoteld én erop kunnen vertrouwen dat de autoriteiten die feiten ook met hen delen, blijken burgers heel goed in staat om het juiste te doen zonder dat er een Big Brother over hun schouder meekijkt. Een goed geïnformeerde bevolking die de motivatie uit zichzelf haalt is gewoonlijk veel krachtiger en effectiever dan een onwetende bevolking die streng wordt gecontroleerd.

Zeep
Neem het voorbeeld van je handen wassen met zeep. We hebben het hier over een van de grootste verworvenheden op het gebied van menselijke hygiëne. Deze simpele handeling redt jaarlijks miljoenen levens. Wij staan er nauwelijks bij stil, maar pas in de negentiende eeuw ontdekten wetenschappers hoe belangrijk het was om je handen met zeep te wassen. Tot die tijd voerden zelfs artsen en verpleegkundigen de ene na de andere operatie uit zonder tussentijds de handen te wassen. Vandaag de dag wassen miljarden mensen hun handen. Niet omdat ze bang zijn voor de zeeppolitie, maar omdat ze de feiten kennen. Ik was mijn handen met zeep omdat ik weet van het bestaan van virussen en bacteriën, het is me duidelijk dat deze minuscule organismen ziekten veroorzaken en ik weet dat zeep ze kan verwijderen.

Maar om tot een dergelijke welwillendheid te komen, moet er sprake zijn van vertrouwen. Mensen moeten vertrouwen hebben in de wetenschap, in overheidsinstanties en in de media. In de afgelopen jaren hebben enkele politici zonder enig verantwoordelijkheidsgevoel bewust het vertrouwen ondergraven in zowel de wetenschap als de overheid en de media. Nu komen diezelfde onverantwoordelijke politici wellicht in de verleiding voor de makkelijkste weg te kiezen, die van het autoritaire bewind, met als argumentatie dat je er niet van uit kunt gaan dat de bevolking het goede zal doen.

Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, normaal gesproken. Maar dit zijn geen normale omstandigheden. In crisistijden kan er een omslag bij mensen plaatsvinden. Wie jarenlang een bittere strijd heeft geleverd met zijn broers en zussen kan, op momenten dat het er echt om spant, op een geheim reservoir van vertrouwen en verwantschap stuiten, waardoor men elkaar zonder aarzelen te hulp schiet. Het is nog niet te laat om in plaats van een surveillancesysteem op te tuigen, de bevolking het vertrouwen terug te geven in de wetenschap, in de overheidsinstanties en de media. Natuurlijk moeten we ook gebruikmaken van nieuwe technologieën, maar die technologieën moeten de búrger sterken. Ik ben er helemaal voor om mijn lichaamstemperatuur en mijn bloeddruk te monitoren, maar die data mogen niet worden aangewend om een almachtige overheid te sterken. Nee, die data zouden mij in staat moeten stellen om beter gefundeerde, persoonlijke keuzes te maken én ervoor te zorgen dat de overheid verantwoordelijkheid aflegt voor de keuzes die zij maakt.

Als ik vierentwintig uur per dag mijn eigen medische conditie zou kunnen volgen, zou ik niet alleen weten of ik een gezondheidsrisico vorm voor anderen, maar ook welke gewoonten bijdragen aan mijn gezondheid. En als ik toegang zou hebben tot betrouwbare statistieken over de verspreiding van het coronavirus, die ik kon analyseren, zou ik kunnen inschatten of de overheid me de waarheid vertelt en of de juiste maatregelen worden genomen om de epidemie te bestrijden. Wanneer er wordt gesproken van surveillance, bedenk dan dat het niet alleen gaat om technieken die kunnen worden ingezet door overheden om individuen te monitoren, maar net zo goed door individuen om overheden te monitoren.

In die zin is de coronaepidemie een lakmoesproef van burgerschap. In de dagen die komen zal ieder van ons ervoor moeten kiezen om ofwel zijn of haar vertrouwen te stellen in wetenschappelijke data en experts binnen de gezondheidszorg, ofwel mee te gaan in op niets gebaseerde complottheorieën en politici te volgen die enkel hun eigenbelang voor ogen hebben. Als we nu niet de juiste keuze weten te maken, verkwanselen we mogelijk onze kostbaarste vrijheden, vanuit de gedachte dat dat de enige manier is om te waken over onze gezondheid.

Wereldwijde samenwerking
De tweede belangrijke keuze waar we nu voor staan, is die tussen nationalistisch isolement en mondiale solidariteit. Zowel de epidemie zelf als de economische crisis die eruit voortvloeit zijn mondiale problemen. Ze kunnen alleen worden bestreden door wereldwijde samenwerking.

Om te beginnen moeten we om het virus te verslaan wereldwijd informatie delen. Dat is de ongekende voorsprong die wij hebben op virussen. Een coronavirus in China kan geen tips uitwisselen met een coronavirus in Amerika over hoe je het best mensen kunt besmetten. Maar Amerika kan wel waardevolle lessen leren van China over het coronavirus en hoe dat aan te pakken. Wat een Italiaanse arts ’s ochtends vroeg in Milaan ontdekt kan tegen de avond levens redden in Teheran. Als de Engelse regering aarzelt tussen twee manieren om de crisis aan te pakken, kan men te rade gaan bij de Koreanen die een maand geleden voor een vergelijkbaar dilemma stonden. Maar om dat te bewerkstelligen moet er wereldwijd een sfeer zijn van samenwerking en vertrouwen. Landen moeten bereid zijn om in alle openheid informatie te delen en zich niet te goed voelen om andere landen om raad te vragen. Ook moeten ze kunnen vertrouwen op de gegevens en de inzichten die ze aangereikt krijgen. Er moeten ook wereldwijd inspanningen worden geleverd om medische hulpmiddelen te produceren en te distribueren – met name mondkapjes en beademingsapparatuur. Het werkt veel minder goed als elk land dat op eigen houtje probeert en alles wat het weet te bemachtigen voor zichzelf houdt. Een gecoördineerde mondiale aanpak zou de productie flink kunnen vergroten en ervoor kunnen zorgen dat de levensreddende apparatuur eerlijker wordt verdeeld.

Net zoals tijdens een oorlog de belangrijkste industrie van een land wordt genationaliseerd, zou de oorlog die de mens nu voert tegen het coronavirus ons ertoe kunnen nopen de cruciale productielijnen te ‘humaniseren’. Een rijk land met maar weinig coronabesmettingen zou bereid moeten zijn kostbare apparatuur naar armere landen met veel meer besmettingen te sturen, in het vertrouwen dat zij op hun beurt te hulp worden geschoten als ze later zelf in de problemen komen. Het valt zelfs te overwegen om medisch personeel onder te brengen in een vergelijkbaar mondiaal systeem. Landen die momenteel minder zwaar worden getroffen zouden medisch personeel naar de zwaarst getroffen regio’s kunnen sturen, niet alleen om hulp te bieden waar die zo hard nodig is, maar ook om waardevolle ervaring op te doen. Als het zwaartepunt van de epidemie later verschuift, kan de hulp in omgekeerde richting worden geboden.

Ook op economisch terrein is wereldwijde samenwerking van cruciaal belang. Gezien het globale karakter van de economie en alle aanvoerroutes zal er chaos ontstaan – met een nog ernstigere recessie tot gevolg – als elke overheid haar eigen plan trekt zonder zich ook maar iets aan te trekken van anderen. We hebben een wereldwijd actieplan nodig, en snel ook. Een andere voorwaarde is dat er wereldwijd afspraken worden gemaakt over reizen. Het internationale luchtverkeer maanden stilleggen zal tot ongekende problemen leiden en tevens de strijd tegen het coronavirus bemoeilijken. Landen moeten samenwerken om in ieder geval een select groepje cruciale reizigers de grenzen te laten overgaan: wetenschappers, artsen, journalisten, politici, zakenmensen. Dat kan door wereldwijde afspraken te maken dat elke reiziger vooraf door het thuisland wordt gescreend. Als iedereen weet dat alleen zorgvuldig gescreende mensen het vliegtuig mogen nemen, is men misschien eerder bereid ze in zijn of haar land toe te laten.

Helaas doen landen momenteel vrijwel niets van dit alles. De internationale gemeenschap lijkt in de greep van een collectieve verlamming. Niemand lijkt in staat het voortouw te nemen. Je zou denken dat er al weken geleden een spoedvergadering van de wereldleiders zou zijn geweest om een actieplan op te stellen. De G7-leiders hebben pas vorige week een videoconferentie weten te organiseren, en zonder een dergelijk plan tot gevolg.

In eerdere mondiale crises – zoals de recessie van 2008 en de ebola-epidemie van 2014 – heeft Amerika de rol van wereldleider op zich genomen. Maar de huidige Amerikaanse regering heeft bedankt voor die rol en maar al te duidelijk laten weten de greatness van Amerika veel belangrijker te vinden dan de toekomst van de mensheid.

De huidige Amerikaanse regering heeft zelfs zijn trouwste bondgenoten de rug toegekeerd. Toen er een inreisverbod werd afgekondigd voor inwoners van de EU, werd de EU hier niet eens van tevoren van op de hoogte gesteld – laat staan dat er met de EU werd overlegd voor het nemen van een dergelijke drastische maatregel. Amerika heeft Duitsland gechoqueerd door een Duits farmaceutisch bedrijf een miljard te bieden voor een monopolie op een nieuw Covid-10-vaccin. Zelfs als de huidige Amerikaanse regering eventueel een andere koers zou gaan varen en met een mondiaal actieplan komt, zullen maar weinigen bereid zijn een leider te volgen die nooit enige verantwoordelijkheid neemt, die weigert zijn fouten te erkennen en die stelselmatig alle eer naar zich toetrekt en alle schuld afschuift op anderen.

Elke crisis is een kans
Als de lacune die Amerika heeft achtergelaten niet wordt opgevuld door andere landen, zal het niet alleen veel moeilijker worden de huidige epidemie een halt toe te roepen, maar zal ook de nalatenschap van deze crisis nog vele jaren een giftige uitwerking hebben op de internationale betrekkingen.

Ondanks dit alles is elke crisis tevens een kans. Laten we hopen dat de huidige epidemie helpt om de mensheid te doordringen van het acute gevaar van mondiale verdeeldheid.
De mensheid staat voor een keuze. Gaan we verder op het pad van verdeeldheid of slaan we het pad in van wereldwijde solidariteit? Als we kiezen voor verdeeldheid zal dat niet alleen betekenen dat deze crisis langer aanhoudt, die keuze zal bovendien leiden tot nog grotere catastrofes in de toekomst. Als we kiezen voor wereldwijde solidariteit, zal dat niet alleen een overwinning zijn op het coronavirus, maar ook op alle toekomstige epidemieën en crises die de mensheid in de eenentwintigste eeuw zullen belagen.

Vertalers: Nicolette Hoekmeijer, Laura Weeda

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selecie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Plaats een reactie