Uit ons archief: De dichterlijke vadermoord van immigrantenzoon Yahya Hassan

Wereldwijd | Politiken  |  1 May 2020 - 13:00 1 May - 13:00

Controversiële dichter Yahya Hassan overlijdt op 24-jarige leeftijd.

Een mislukte schoolcarrière, opvoedingsgestichten en dan plotseling een debuut als dichter. Het helpt niet, Yahya Hassan blijft woedend op zijn ouders, door wie hij zich in de steek gelaten voelt. ‘Wij migrantenkinderen zijn een generatie van wezen.’

‘Ik ben fucking kwaad op de generatie van mijn ouders, die eind jaren tachtig naar Denemarken is gekomen. Op al die vluchtelingen die zichzelf ouders vonden, maar die hun kinderen totaal hebben laten zitten. Het was net alsof meteen na de landing op de luchthaven van Kastrup hun taak als ouders erop zat. Onze vaders namen het ervan, door met hun uitkeringen lekker op de bank te gaan zitten, met de afstands-bediening in de hand. Onze teleurgestelde moeders hadden totaal niets in te brengen. En wij, puistige pubers op het criminele pad of met een mislukte schoolcarrière, werden niet verraden door het systeem, maar door onze ouders. Wij migrantenkinderen zijn een generatie van wezen.’

Scherp contrast
Dat zegt Yahya Hassan, 19 jaar oud, van wie bij uitgeverij Gyldendal in Kopenhagen zojuist een eerste dichtbundel is verschenen. Eerder al was hij opgevallen op de schrijversvakschool in Kopenhagen. Dit plotselinge succes staat in scherp contrast met zijn situatie van een jaar geleden: hij was net weer van school gestuurd, nadat hij een jaar eerder vanwege diefstal in voorlopige hechtenis was genomen. Voor die tijd leefde hij uit zijn sporttas, waarin hij zijn hele hebben en houden propte, telkens als hij vanwege gedragsproblemen weer moest verkassen. Tegenwoordig zijn er heel wat lichtpuntjes in het leven van Yahya Hassan, maar die waren ver te zoeken in zijn treurige kindertijd vol geweld, angst en onzekerheid in de wijk Aarhus Vest waar hij opgroeide.

‘Als kind werd ik vaak geslagen. Systematisch geslagen. Al mijn vriendjes werden met slaag opgevoed. Mijn vader bracht zijn tijd door met het bedenken van straffen voor mij en mijn zusjes. Hij dwong ons urenlang op één been te staan, met ons gezicht naar de muur en onze armen zijwaarts gestrekt. Dat is toch ziek! Waar ik nu zo kwaad over ben, is eigenlijk niet dat ze ons niet konden helpen bij ons huiswerk of om klassieke gedichten op te zeggen, maar vooral dat ze geen enkele moeite voor ons hebben gedaan, dat ze niet voor hun eigen kinderen hebben gezorgd. Dat is wat ik in mijn gedichten aan 
de kaak stel. Ze waren alleen maar 
toeschouwers. Af en toe gaven ze ons een draai om de oren, alleen maar om het gevoel te krijgen dat ze nog in 
staat waren orde te houden.’

Orde te houden?
‘Ja, dat gaf ze het idee dat ze ouders waren. Het ergste was dat ze tijd zat hadden om voor ons te zorgen, maar die tijd besteedden ze aan allerlei andere dingen. De mannen speelden kaart, hingen rond, gingen naar de moskee en keken naar het nieuws uit het Midden-Oosten, terwijl de vrouwen het druk hadden met roddelen en 
speuren naar koopjes in de supermarkt. Als een rijkeluiszoontje nu klaagt dat zijn vader er nooit was omdat die tot laat in de avond werkte, dan zit daar een logica in die ik nog wel kan volgen: die vader was op zijn werk. In Aarhus Vest waren de meeste vaders werkloos of ze zaten in de bijstand. Ze hadden alle tijd, maar die besteedden ze niet aan ons. Toen mijn vader een baantje als taxichauffeur had bemachtigd, 
veranderde er maar één ding: vanaf 
die tijd was hij ook fysiek niet meer aanwezig.’

Op zijn dertiende werd Yahya Hassan gearresteerd, nadat hij een paar jaar in de criminaliteit had gezeten. De avond waarop twee agenten en een ambtenaar op de deur van hun flat klopten, staat hem nog helder voor de geest.
‘Mijn zusje rende met het snot aan haar neus en met wangen die nat waren van de tranen achter de politieauto aan en bonkte tegen het portier. Het was een soort apotheose van 
alle ellende, en het einde van mijn kindertijd.’

Je hebt een zware kindertijd gehad, maar ben je niet een ongelukkige uitzondering binnen veel achtergestelde gezinnen die wel goed functioneren?
‘Nee, overal in de getto’s zie je de 
verloedering. Kijk alleen maar hoe 
de kansarmen de verzorgingsstaat zien. De volwassen mannen zitten de hele Koran te reciteren, gaan elke dag naar de moskee en doen heel vroom, terwijl ze zonder enige scrupule frauderen en misbruik maken van het systeem – vooral om een vervroegd pensioen te krijgen. De sociale verloedering gaat ver. Een vervroegd pensioen binnenhalen is een doel op zich, 
en het wordt gevierd als dat is gelukt. De ‘nieuwe Denen’ zijn voor het overgrote deel werkende mensen en nette burgers, maar sommigen zijn gemarginaliseerd en zij vormen inmiddels 
zo’n grote groep, dat we ze niet langer kunnen negeren.’

Zijn er volgens jou onder de sociaal zwaksten verschillen tussen de etnische Denen en de ‘nieuwe Denen’?
‘De gemarginaliseerden van migranten-
afkomst hebben nog niet de ervaring van de Denen die al jaren op de hoogte zijn van alle sociale voorzieningen. Maar ze zijn wel veel hypocrieter, 
want ze gaan er prat op dat ze moslims zijn, terwijl ze tegelijk de samenleving belazeren.’

Op zijn dertiende werd Yahya Hassan voor het eerst in een opvoedingsgesticht geplaatst. Hij had moeite zich aan te passen en het lukte de leraren niet hem in te tomen. Dus ging hij naar 
een volgende instelling. En zo ging 
dat een aantal jaren door, totdat hij 
in Solhaven belandde, een internaat voor moeilijk opvoedbare kinderen 
en adolescenten in Zuid-Jutland. 
Daar ontdekte hij de literatuur.

Opstel
‘In Solhaven dachten ze eerst dat ik net zo was als de rest. Ze lieten me de hele dag naar Matador kijken [een Deense televisieserie uit 1978-1981 over het leven in een Deens provinciestadje in de jaren dertig]. Tot de dag dat we een opstel moesten maken over Facebook. Ik had er een heel weekend aan gewerkt. Toen ik het inleverde, las de lerares het vluchtig door en zei: “Waar heb je dit gejat? Dit heb jij niet zelf geschreven!” Ik was daar zo kwaad over dat ik tegen haar zei dat ik een nieuw opstel ging schrijven en dat ze het aan het eind van de dag zou krijgen. Dat heb ik ook gedaan. Ze kon haar ogen niet geloven. Vanaf die dag heb ik nooit meer naar Matador gekeken. Ze gaf me Deense klassieken te lezen, gedichten, korte verhalen en moeilijkere boeken. Daar ontdekte ik dat ik kon schrijven. In Solhaven heeft mijn lerares ervoor gezorgd dat ik verder kwam, dat ik lessen in schrijven nam en dat ik naar school bleef gaan.’

Ben je daar gedichten gaan schrijven?
‘Ja, het was net of er een oude wond in mij openging, waardoor de woorden gingen stromen. Woedende woorden. In de tijd dat ik mijn dichtbundel schreef, mocht ik de vierde klas op een school buiten Solhaven doen. Daar heb ik me echt buitengesloten gevoeld. Veel middenklasseouders wilden niet dat hun kinderen met me omgingen. Dus ik werd maar zelden voor feestjes gevraagd. Ik heb ze het leven vast niet gemakkelijk gemaakt, maar ik voelde me daar weer net een migrant.’

Hoezo?
‘Ik was daar, tussen al die jongeren die het goed deden, de enige leerling uit een kansarm milieu. Kort gezegd komt mijn leven erop neer dat ik van een achtergestelde migrant nu een bevoorrechte migrant ben geworden. De ene dag schud ik de politie nog van me af, de volgende dag ben ik te gast op de najaarsborrel van uitgeverij Gyldendal, waar ik met grote schrijvers sta te 
praten. Maar ik blijf een migrant. Zelfs in de ogen van de uitgever. Ze willen een voorbeeldmigrant. Maar ik ben nu eenmaal geen Naser Khader, Farshad Khoghi of een Hassan Preisler [Deense schrijvers en kunstenaars van migrantenafkomst], die toonbeelden van geslaagde integratie zijn. Mijn gedichten zijn de autobiografische gedichten van een maatschappelijke outcast over falende ouders.’

Volgens Yahya Hassan is het allerergste nog niet eens dat de ouders tekort zijn geschoten, maar vooral dat de verloren generatie niet in staat is geweest daar kritiek op te uiten.
‘Mijn generatie heeft niet weten af te rekenen met de overduidelijke tekortkomingen van de ouders. Vooral de goed opgeleide nieuwe Denen, de zogenaamde “intellectuelen”, hebben niet gedaan wat ze hoorden te doen, namelijk de problemen waarmee de meesten van hen te maken hadden publiekelijk benoemen, bekritiseren 
en ermee leren omgaan.’

Waarom is jouw generatie daar volgens jou niet in geslaagd?
‘Veel ouders hebben er bij hun kinderen ingestampt dat ze hun dankbaar moesten zijn, alleen al omdat ze naar Denemarken waren gevlucht. Want wat zou er van de kinderen terecht 
zijn gekomen als ze in het vluchtelingen-
kamp waren gebleven? Dat noem ik emotionele chantage.’

Denk je niet dat de goedopgeleide jongeren van jouw generatie vanwege de eenvoudige afkomst van hun migrantenouders consideratie hadden met de fouten en tekortkomingen?
‘Ja, veel jongeren vonden dat je iemand die al op de grond ligt, niet gaat schoppen. Maar ik denk ook dat het publieke debat in Denemarken een negatief effect heeft gehad. Nieuwe Denen zijn altijd in het defensief geweest. En vaak met reden. Maar als je in een minderheidsgroep altijd in het defensief bent, dan is er geen ontwikkeling, want zelfkritiek wordt dan gelijkgesteld met kritiek van “de vijand”. Allemaal waar, maar toch verbaast het me dat mijn generatie zijn mond niet heeft opengedaan.’

Nu schuif je de schuld helemaal op je ouders, maar ga je zo niet voorbij aan de persoonlijke verantwoordelijkheid van deze jongeren voor hun eigen toekomst?
‘Als je thuis nooit hebt geleerd wat goed is en wat slecht, dan is het als je jong bent lastig om de juiste beslissingen te nemen. Als je ouders je grootbrengen met slaag en koranverzen, en je nooit diepgaande gesprekken met ze hebt, dan is het moeilijk om klaar te zijn voor wat de maatschappij je te bieden heeft.’

Nu hebben we een getalenteerde 
jongen zoals jij om kritiek te leveren op de tekortkomingen van de ouders. Wat moet er gebeuren?
‘Ten eerste moeten we erkennen dat dit echt een groot probleem is. En met dat “we” bedoel ik de nieuwe Denen. Ten tweede is er bij het uit huis plaatsen van kinderen van migrantenouders te voorzichtig opgetreden, ook al konden die ouders hun taak duidelijk niet aan. Vanwege het cultuurverschil was er vaak te veel begrip voor het feit dat ze hun kinderen sloegen. Door daar overdreven veel rekening mee te houden, hebben de etnische Denen een fout gemaakt. Maar allereerst moet mijn generatie afrekenen met de tekort-komingen van onze ouders.’

Tarek Omar

Kindertijd, door Yahya Hassan

vijf kinderen op een rij en een vader met een knots
multigejank en pis op de grond
om beurten steken we een hand vooruit
vanwege de voorspelbaarheid
dat geluid als de slagen raak zijn
zusje dat zo snel
van de ene voet op de andere springt
de pis is een waterval langs haar been
eerst de ene hand vooruit, dan de andere
gaat dat te traag, dan vallen de 
slagen overal
een klap een schreeuw een getal 30 
of 40 zelfs 50
en een laatste schop onder de kont 
op weg naar de deur
hij pakt broer bij de schouders trekt hem overeind
blijft slaan en tellen
ik kijk naar de grond en wacht op mijn beurt
moeder breekt borden op de gang
terwijl Al-Jazeera beelden laat zien
van hyperactieve bulldozers en verontwaardigde lichaamsdelen
Gazastrook in de zon
vlaggen worden verbrand
als een zionist ons bestaan niet erkent
als zelfs wij bestaan
wanneer we angst en pijn ademen
wanneer we snakken naar lucht en betekenis
op school mag Arabisch praten niet
thuis mag Deens praten niet
een klap een schreeuw een getal

KADER: De auteur, zijn werk en de kritiek

De auteur
Yahya Hassan werd op 19 mei 1995 in Denemarken geboren in een Palestijns migrantengezin. Zijn vader woonde in een vluchtelingenkamp bij Baalbek in Libanon, totdat hij eind jaren tachtig naar Europa besloot te gaan. Yahya Hassan heeft een moeilijke puberteit gehad: zijn vader was gewelddadig, hijzelf werd opstandig, van de ene na de andere school getrapt en ging het criminele pad op.

Zijn werk
Yahya Hassan, zijn eerste bundel met gedichten, verscheen op 17 oktober bij Gyldendal, de belangrijkste uitgeverij van Denemarken. Het boek werd meteen een sensatie. Yahya Hassan vermengt het verhaal van zijn jeugdjaren in Aarhus met scherpe kritiek op de kansarmste migranten – een ongehoorde stellingname van een Deen van migrantenafkomst. Hij laat zich naar eigen zeggen inspireren door o.a. Dostojevski, Michael Strunge Jensen en vooral Karl Ove Knausgårds autobiografische boeken.
Het boek is zo’n groot succes dat het al verscheidene malen is herdrukt. Op dit moment zijn er al meer dan 11.000 exemplaren van verkocht. De schrijver zelf staat onder politiebescherming: vanwege zijn kritiek op de moslimmigranten is hij veelvuldig met de dood bedreigd.

De literaire kritiek
Meteen na verschijning staken de Deense literaire recensenten de loftrompet over de bundel van Yahya Hassan. Zo prijst het dagblad Berlingske ‘de heldere manier van schrijven en het perfecte gevoel voor ritme’ evenals ‘zijn brutale, op de rap geïnspireerde stijl’; ‘Het doet soms pijn om zijn gedichten te lezen.’ En de krant Politiken noemt het een boek ‘dat je handen doet tintelen’. ‘Wie weet lijden de woorden onder de heftige manier waarop Yahya Hassan met ze omgaat, maar dat geeft wel een schitterend en vruchtbaar resultaat, want hij weet met de Deense taal iets onder woorden te brengen waarvan wij niet wisten dat dat kon.’

Auteursfoto:
© Morten Holtum

Plaats een reactie