Vrijbuiters van het reuzenrad

Myanmar | Azië | Frontier Myanmar  |  1 July 2020 - 13:00 1 Jul - 13:00

Op zowat alle kermissen in Myanmar vind je wel een reuzenrad, aangedreven door de spierkracht van groepen behendige jonge mannen. Noeste werkers die een zwerversbestaan leiden en een hechte onderlinge band hebben.

» Lees dit artikel in de reader.

Ik kom het bonte gezelschap rondtrekkende kermiswerkers tegen op een kermisterrein in het stadsdeel North Okkalapa in de Myanmarese hoofdstad Yangon (het vormalige Rangoon). Veel bezoekers van Myanmar kijken hun ogen uit bij de door menskracht aangedreven reuzenraden die je op elke kermis in het land aantreft, maar ik wilde meer te weten komen over de mannen die hun leven op het spel zetten door aan deze oude constructies van hout en metaal te zeulen.

Ik verwachtte dat ze zouden lijken op de rondtrekkende groepen die ik aan het werk had gezien op gammele kermissen in Londen. En dat klopte ook wel: een nomadisch bestaan trekt een bepaald soort mensen aan. Sommigen verlaten huis en haard noodgedwongen en voor langere tijd, om werk te vinden, anderen gaan op zoek naar een nieuw leven, met een nieuw gezin, ver van waar ze zijn opgegroeid.

BESTE LEZER
Mogen we even je aandacht?
We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. En dat lijkt in deze tijd nog harder nodig dan anders. Daarom bieden we een deel van onze context gratis aan. Steun je onze missie? Deel dan dit artikel, en, nog beter: sluit je bij ons aan! Voor 30 euro ontvang je 3 maanden 360 thuis. Duurt enkele minuten, stopt automatisch.
Bedankt

Tempels
Het is januari en een vriend heeft me meegenomen naar de kermis op een stoffig veldje in de buurt van de Mae La Mu-pagode in North Okkalapa, in het noorden van de stad. Kermissen worden vaak gehouden in de buurt van boeddhistische tempels, tijdens religieuze feesten. Religieuze ceremonies en vrijetijdsbesteding lopen dan naadloos in elkaar over.

Het grote reuzenrad vormt het middelpunt van de kermis. Eronder zit een tiental jonge mannen ontspannen bij elkaar. Een aantal draagt alleen een longyi, het om het middel geknoopte, lakenachtige gewaad dat je veel ziet in Myanmar. Ze kijken wat argwanend wanneer ik hen nader met Sly, mijn vriend en gids, dus we zijn een beetje zenuwachtig. Hun baas is er niet, en ze blijken niet veel zin te hebben in een gesprek.

Het is mijn eerste ontmoeting met de groep. (De volgende is de maand daarop, op een kermis in het stadsdeel South Dagon, waar de foto’s voor dit artikel zijn gemaakt.)

Naast het reuzenrad in North Okkalapa staat een bamboehut die dienstdoet als slaapverblijf. Ko Yaw Ye, een man met gezichtspiercings en een grote tatoeage van een vogel op zijn borst, is bezig zijn was op te hangen over de stoelen van het rad. Andere leden van de groep doen een dutje, voor ze die avond weer vol aan de bak moeten.

De hut met slaapmatten is voor het grootste deel van het jaar hun thuis. Aan het einde van elke kermis breken ze het iele onderkomen af en nemen het mee naar de volgende kermis. Ko Ye Lin Ma, een van de leiders van de groep, zegt dat hij gewend is aan deze manier van leven. ‘Elk jaar volgen we hetzelfde patroon. Maar ik mis mijn familie wel.’

Ko Kyaw Mozin vangt mijn blik. Hij is een albino en lacht vriendelijk, zijn mond is rood uitgeslagen door de betelnoten waar hij op kauwt. Het woord ‘music’ staat op zijn rechterhand getatoeëerd. Hij rookt een sigaartje en lijkt het niet vervelend te vinden mijn vragen te beantwoorden.

‘We zijn zo’n beetje allemaal van dezelfde plek afkomstig,’ zegt hij. ‘Vrienden vertelden ons over dit werk, en we sloten ons bij hen aan.’

‘Soms sturen onze families ons,’ zegt Ye Lin Ma. ‘We reizen acht maanden lang door het hele land en gaan dan naar huis voor het regenseizoen.’ Het grootste deel van de groep is afkomstig uit het stadje Hinthada in de regio Ayeyarwady, ongeveer 160 kilometer ten noordwesten van Yangon.

» Abonneer u op onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks onze selectie uit 943 kranten wereldwijd in uw inbox.

Vrijbuiters
Baas van de groep is de 45-jarige Ko Maw Gyi. Hij begon bij het reuzenrad te werken toen hij veertien was. Uiteindelijk trouwde hij met de dochter van zijn baas, die hem vroeg om het bedrijf voort te zetten. Vroeger had hij een kleiner rad, maar dat is inmiddels vervangen door een groter, zelf ontworpen exemplaar.

Veel van de jonge mannen zitten vol tatoeages en piercings, en hebben diezelfde vrijbuiterachtige uitstraling die je bij nodamische gemeenschappen wereldwijd ziet. Het is alsof de Roma uit Rajasthan in India, die tegen het eind van het eerste millennium naar het Euraziatische continent trokken en nu vaak emplooi vinden op kermissen, ook in Myanmar zijn neergestreken.

Voor de voorstelling maken ze zich op, waarbij ze onder meer thanaka – een gelige pasta op basis van boomschors – aanbrengen, sieraden omdoen, en vers gestreken shirts uit een metalen koffertje halen om boven hun longyi’s te dragen. Wanneer tegen de achtergrond van een paars-oranje avondlucht de lichten en de muziek van het reuzenrad worden aangezet, drommen gezinnen samen en komen de jonge mannen in actie.

– Het reuzenrad draait op menselijke spierkracht, behendigheid en durf –

Angst en opwinding staan in de ogen van de kinderen te lezen wanneer ze zich in de gondels van het rad wringen, en met reden. Het reuzenrad ziet er oud uit en laat een angstaanjagend gekraak horen. Er zijn geen degelijke veiligheidsstangen om de kinderen op hun plaats te houden, de scharnieren van de gondels zitten los.

Het wiel heeft een doorsnee van ongeveer 15 meter en wordt geheel door spierkracht aangedreven. Voordat de bronnen van die spierkracht hun posities op het rad hebben ingenomen, is er tijd voor gebed. Elke medewerker buigt zijn hoofd tegen de voet van de constructie en mompelt een paar woorden. Ye Lin Ma, die al zes jaar op kermissen werkt, verzekert dat ze niet alleen bidden voor hun eigen veiligheid, maar ook voor die van hun klanten.

Ze werken snel en met vereende krachten om het rad te laten draaien. Vanuit hun posities bovenaan het gevaarte gebruiken ze hun gezamenlijke gewicht om de rotaties te versnellen terwijl ze aan de stoelen hangen. Wanneer ze de grond bereiken, springen ze er snel van af om ruimte te maken voor de volgende werker die het rad aandrijft. Deze manoeuvres verraden een door de nodige praktijkervaring opgebouwde behendigheid, maar het werk blijft overduidelijk gevaarlijk.

Waaghalzerij
Elke keer als het rad rondgaat, klampt een lid van het team zich eraan vast; de kinderen schreeuwe het uit terwijl ze de avondhemel in klimmen. Opzichtige waaghalzerij blijft niet achterwege. Op zeker moment wringt een teamlid zich tussen twee spaken van het wiel en draait zo een volledige omwenteling mee, waarbij hij op het hoogste punt volledig ondersteboven hangt. Een ander blijft rechtop door van de ene spaak op de andere stappen terwijl die ronddraaien, als iemand die een muur beklimt zonder ooit hogerop te komen.

Tegen het einde van de rit moeten de mannen het wiel afremmen en uiteindelijk tot stilstand brengen, voordat een nieuwe groep kinderen de stoelen in kan worden geloodst. Vanuit hun posities, hoog op het frame, krijgen de teamleden aanwijzingen van een collega op de grond die bij elke stoel die zich vult op een fluitje blaast. Het teamwerk en de organisatie achter deze schijnbare chaos vormen een indrukwekkend schouwspel.

– Ze bidden voor hun eigen veiligheid én voor die van hun klanten –

Volgens Maw Gyi zijn de jonge mannen die voor hem werken van arme komaf. ‘Soms, als hun families het echt moeilijk hebben, stuur ik rechtstreeks geld. Ik probeer ze te helpen, dus als ze hun loon eerder nodig hebben, geef ik het ze.’

De meeste leden van het team zijn halverwege de twintig. Niet één die ik het vraag heeft een vrouw of kinderen. Een gezin is ook nauwelijks te combineren met het zwerversbestaan.

‘Het is een zware baan, het loon is niet geweldig, maar het is voldoende,’ aldus Ye Lin Ma. ‘We kunnen in Ayeyarwady  zo’n 2000 kyat [1,20 euro] per dag verdienen, maar hier krijgen we meer.’ Hij wil niet kwijt wat de verdiensten op de kermis in Yangon zijn.

De volgende stop van het team is ergens in Ayeyarwady, een stap dichter bij huis. Daarna zullen ze het regenseizoen uitzitten, dat een paar maanden zal duren, waarna het jaarlijkse kermiscircuit weer van voren af aan zal beginnen, voortbewogen door menselijke spierkracht, behendigheid en durf.

Auteur: Ivan Ogilvie

Frontier Myanmar
Myanmar | weekblad | oplage onbekend

Frontier Myanmar is een actualiteiten- en zakenblad dat werd opgericht in 2015. Het wekelijkse tijdschrift wordt uitgegeven in het Engels, maar op de website verschijnen ook artikelen in het Birmaans.

» Lees 360 nu voordelig. 3 maanden papier en digitaal voor €30. Of 3 maanden digitaal voor €15.

Plaats een reactie

Het reuzenrad is in Myanmar het middelpunt van de kermis. De jonge mannen die de attractie met hun spierkracht en lichaamsgewicht voortbewegen, zijn vaak acht maanden van huis om met de kermis het hele land door te trekken. Tijdens het regenseizoen blijven ze thuis. Vaak bestaat een team uit mannen uit hetzelfde dorp, die worden geronseld door vrienden of gestuurd door familie. Het werk is gevaarlijk en betaalt maar net voldoende. © Ye Aung Thu / AFP / HH