‘Europa kan niet meer leven met grenzen’

Süddeutsche Zeitung / 360  |  2 juni 2019 - 10:15 2 jun - 10:15

Wat moet er van ons continent terechtkomen?

Op visite bij de man die jarenlang burgemeester van Schengen is geweest. Hij is een fervent voorstander van de Europese gedachte en een even fervent tegenstander van grenscontroles. 

» Lees dit artikel in de Reader

‘Paspoortcontrole. Iedereen lachen graag.’ Een jonge Duitse politieagent in een felgeel hesje komt wijdbeens voor in de groene touringcar staan. Met zijn wijsvingers maakt hij een gebaar van zijn mondhoeken naar zijn slapen en tekent zo een overdreven glimlach. ‘Smile please!’

Een maandagmiddag aan de grenspost Walserberg tussen Oostenrijk en Duitsland. Jarenlang kon je op dit stukje snelweg gewoon doorrijden, want beide landen behoren tot de 26 landen die het Verdrag van Schengen hebben ondertekend en dus afzien van paspoortcontroles aan de binnengrenzen. Maar nadat hier in het najaar van 2015 honderdduizenden vluchtelingen de grens passeerden, wordt er weer gecontroleerd. Ook nu deze aantallen allang verleden tijd zijn, heeft minister van Binnenlandse Zaken Horst See­hofer de grenscontroles onlangs opnieuw verlengd, tot november 2019.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Het biedt nieuwe invalshoeken op een werkelijkheid die overal anders is. Bovendien maken we relevante, originele en mooie verhalen graag toegankelijk voor een groot publiek. Deel dit artikel als onze missie je aan het hart gaat. Of, nog beter, sluit je aan bij 360 met een (proef / cadeau) – abonnement. Doneren kan ook als je niet genoeg tijd vindt om te lezen, maar 360 wil steunen in haar voortbestaan.
Bedankt

Het zou ‘om redenen van migratie- en veiligheidspolitiek’ nog niet verantwoord zijn daarvan af te zien, zei hij. Zeven andere landen, waaronder Frankrijk, Oostenrijk, Zweden en Denemarken, zien dat ook zo. Ze hebben allemaal weer grensbewaking ingesteld. Schengen is mislukt, roepen rechtse politici, zoals de cofractieleider van de AfD, Alice Weidel, en de voorzitter van het Rassemblement National, Marine Le Pen, die eisen dat de grenzen weer hermetisch gesloten worden.

Europamuseum

Roger Weber snuift als hij over Walserberg hoort en fronst zijn voorhoofd. ‘Europa kan niet meer leven met grenzen,’ zegt de 67-jarige Luxemburger in vloeiend Duits waar een vleugje Letzeburgs en Frans in te horen is, waardoor zijn ‘nicht’ als ‘nischt’ klinkt. Voor Weber zijn paspoortcontroles een relict uit lang vervlogen tijden. Dat die nu op veel plaatsen in de EU weer normaal zijn, ergert hem zichtbaar. Tien jaar is Weber burgemeester van Schengen geweest, het Luxemburgse dorp aan de Moezel bij het drielandenpunt met Frankrijk en Duitsland, waar het historische verdrag zijn naam aan ontleent. Nu zit hij in zijn blauwe pak, het dunne witte haar een beetje in de war, in het oudste gebouw van het 500 inwoners tellende plaatsje. Achter hem aan de muur hangen foto’s in gouden lijstjes: Weber met Jean-Claude Juncker, Weber met Martin Schulz, ook Angela Merkel en de paus zijn al op bezoek geweest.

Elk jaar komen er tegen de 40.000 bezoekers naar Schengen, waaronder veel politici. Maar ook toeristen uit China en Turkije, en natuurlijk nog veel meer uit de EU. Voor die laatste groep is Schengen bijna een bedevaartsoord. Voor de droom van een Europa zonder grenzen, met inbegrip van de Europese idealen van vrijheid en een naar elkaar toegegroeid Europa. ‘Schengen is het bekendste dorp ter wereld. Na Bethlehem dan,’ zegt hij met een ondeugend lachje. Je mag Weber gerust mister Schengen noemen, zo heftig roert hij zich over het verdrag.

Hij zorgde ervoor dat in het wijndorpje een Europamuseum werd opgericht, en een shop voor toeristen en Europagekken waar je uit een automaat een paars nuleurobiljet kunt kopen. Nu marcheert Weber langs de gietijzeren sterren die hij aan de oever van de Moezel heeft laten neerzetten en die Europa symboliseren.

Tegenwoordig doen 26 Europese landen mee aan Schengen. Het verdrag gold jarenlang als een succesverhaal. Maar na de terreuraanslagen en het toenemende aantal vluchtelingen in het najaar van 2015 nam het aantal landen dat zijn grenzen liever zelf wilde bewaken toe. Zoals Duitsland, ook al werd het daarvoor berispt door deskundigen en de Europese Commissie.

“Het gaat er niet zozeer om een daadwerkelijke, doelgerichte controle uit te voeren als wel om de bevolking een gevoel van veiligheid te geven”

Maar eigenlijk controleert Duitsland maar bij 3 van de 72 grensposten. Het gaat er niet zozeer om een daadwerkelijke, doelgerichte controle uit te voeren als wel om de bevolking een gevoel van veiligheid te geven. Dat het überhaupt doorging en niet als schending van het verdrag werd beschouwd, komt volgens Constantin Hruschka van het Max-Planck-Institut für Sozialrecht und Sozialpolitik in München, doordat het om landen gaat die in de EU veel gewicht in de schaal leggen en pal staan voor de Europese gedachte. Daarom heeft de Europese Commissie het tot nu toe bij woorden gelaten, zij het krachtige woorden: ‘Als Schengen sterft, sterft Europa,’ aldus de EU-commissaris voor Binnenlandse Zaken Dimitris Avramopoulos.

Dat het er werkelijk van zou komen, kan oud-burgemeester Weber bijna niet geloven. In Schengen zelf is er niets van te merken. Alleen door de verschillende verkeersborden kun je op het drielandenpunt zien dat je vanuit Duitsland Frankrijk of Luxemburg in rijdt. De grens zelf is onzichtbaar. En het enthousiasme voor Europa is hier in menige voortuin te zien: daar wappert de Europese vlag tussen de hortensia’s. 

Voor een klein land als Luxemburg zou een herbezinning op nationale grenzen dodelijk zijn, zegt Weber. Tenslotte pendelen er elke dag duizenden mensen uit de aangrenzende landen naar Luxemburg. ‘Wij maken geen enkel onderscheid meer, we hebben daar net zo goed familie als hier, en hier net zo goed vrienden als daar. ‘En dat moeten we in de toekomst zo houden.’

Auteur: Leila Al-Serori

Süddeutsche Zeitung
Duitsland | dagblad | oplage 445.000

Opgericht in 1945. De intellectuele, liberale krant van links Duitsland. Samen met de FAZ een van de belangrijkste dagbladen van het land. De SZ staat bekend om de drie-eenheid tolerantie, onafhankelijkheid en waakzaamheid.

BEELD: Grenspost Walserberg tussen Oostenrijk en Duitsland. – © HH

Plaats een reactie