Van populisme naar autocratie

Corriere della Serra / 360  | 20 juni 2019 - 10:0020 jun - 10:00

De regering van Matteo Salvini en Luigi Di Maio is een jaar oud en heeft nog weinig opgeleverd, behalve twee kibbelende vicepremiers die een bedreiging vormen voor de democratische instituties.

» Lees dit artikel in de Reader / op Blendle

Het eerste regeringsjaar zit erop: hoe is het verlopen?

De 65ste regering van de 73-jarige Italiaanse republiek werd beëdigd op 1 juni 2018, na een moeizame formatieperiode van drie maanden. De regering bestond op dat moment voor meer dan 40 procent uit leden van de Vijfsterrenbeweging, voor 30 procent uit vertegenwoordigers van de Lega en voor iets meer dan 30 procent uit ‘onafhankelijken’. Het percentage vrouwen bedroeg minder dan de helft van het landelijke percentage en de gemiddelde leeftijd was beduidend hoger dan het Italiaanse landelijke gemiddelde.

Op 5 juni vorig jaar, tijdens de presentatie van de regering aan het parlement, verklaarde premier Giuseppe Conte dat ‘de groeiende onvrede met bestaande instellingen en het toenemende prestigeverlies van degenen die de eer hebben daar posities te bekleden, ons allemaal moeten aanzetten tot het nemen van extra verantwoordelijkheid’. We kunnen inmiddels wel stellen dat er van een dergelijke ‘extra verantwoordelijkheid’ geen sprake is geweest. De regering bestaat uit twee nieuwe politieke partijen die worden omschreven als populistisch, maar die in feite autocratisch zijn: wie heeft er dit jaar ook maar iets van de bestuursorganen van de twee partijen vernomen?

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

Het lijkt erop dat het waarborgcomité en de raad van wijze mannen van de Vijfsterrenbeweging en de federale congressen en de federale raden van de Lega geen enkele zeggenschap hebben.

In de tweemansregering heeft het duo Salvini-Di Maio de ministerraad gaandeweg geheel naar de achtergrond gedrongen, in een toenemende verticalisering van de macht. De twee hebben talloze besluiten genomen en weer herroepen, ten koste van de ministers die ze moesten uitvoeren, omdat legitimatie ontbrak.

De twee partijleiders gedroegen zich voortdurend als hanen in het kippenhok, waarbij de wederzijdse beschuldigingen en meningsverschillen steeds hoger opliepen: het was volstrekt onduidelijk wie welke taken vervulde (Salvini zou minister van Binnenlandse Zaken moeten zijn, Di Maio minister van Economische Ontwikkeling en Werkgelegenheid), en ook het onderscheid tussen hun rol als politiek leider en hun functie binnen de regering was totaal onduidelijk (sterker nog, ze gebruikten hun regeringsambt als springplank om nieuwe aanhang te verwerven, ten koste van hun ‘bondgenoot’ in de regering).

Kortom, we hebben dit jaar gezien hoe je kunt regeren zonder op het pluche te zitten: namelijk door de straat op te gaan (een van de regeringsleiders zou niet meer dan drie dagen per maand op zijn kantoor doorbrengen), zonder dossiers te bestuderen, maar door middel van kretologie, zonder respect voor de andere instituties van de republiek of voor de eigen medewerkers, niet op basis van een bondgenootschap, maar van afspraken over de uitwisseling van wederzijdse diensten.

Het is dus niet vreemd dat de wetgevende productie van het afgelopen regeringsjaar ongeveer de helft lager ligt dan die van voorgaande regeringen. Los van de omzettingen van wetsdecreten en de ratificaties van verdragen en internationale overeenkomsten, zijn er amper twintig goedgekeurde wetten. Wél liggen er talloze wetsdecreten en wetgevende decreten. Dat betekent dat de wetgeving niet door het parlement, maar hoofdzakelijk door de regering is uitgevoerd, die op haar beurt – als gevolg van haar intrinsieke zwakte – niets anders doet dan de door het tweemanschap genomen besluiten bekrachtigen.

Door het beleid en de maatregelen van de regering hebben de Italianen het idee gekregen dat hun land een arme, corrupte samenleving is, in de ban van de misdaad; een land dat zich moet afsluiten om zich te beschermen tegen de invasie van immigranten en dat sterke mannen nodig heeft. Alsof Italië niet de zevende economie van de wereld is, er in werkelijkheid veel minder corruptie is dan wordt aangenomen, de criminaliteit afneemt, het aantal immigranten lager ligt dan in de grote Europese landen en de ‘autoritaire democratie’ verboden is door de Italiaanse grondwet en door de Europese wetgeving.

De regering is niet als enige verantwoordelijk voor deze situatie. Aangezien democratie ook – althans volgens sommigen –  concurrentie tussen politieke partijen is, is een deel van de verantwoordelijkheid voor dit wanbestuur tevens te wijten aan het feit dat de oppositiepartijen het laten afweten of niet in staat zijn met een authentiek alternatief politiek programma te komen, omdat ook zij doordrongen zijn van populistische sentimenten, dan wel in de greep zijn van individualisme en de eeuwige drang om zich op te splitsen.

“De Italianen hebben het idee gekregen dat hun land een arme, corrupte samenleving is”

Het constitutionele systeem maakt als gevolg van dit alles een ongekende draai. Het parlement wordt gecontroleerd door het Constitutionele Hof, dat de wetten toetst aan de grondwet. Maar wie houdt de regering in de gaten?

We ontberen nu een instantie die corrigeert en het evenwicht bewaart, een instantie die erop kan wijzen dat de voorzitter van de ministerraad ‘toeziet op het algemene beleid van de regering en daar verantwoordelijk voor is’ (artikel 95 van de Grondwet), en niet bemiddelt tussen ministers; dat ministers aan het hoofd staan van overheidsdiensten en hun plicht als bewindvoerder vervullen, en niet links en rechts verklaringen afleggen; dat de taakverdeling tussen ministers moet worden gerespecteerd; dat de minister van Binnenlandse Zaken geen machinegeweer ter hand neemt, omdat hij dan het risico loopt gewond te raken (en omdat het ministerie van Binnenlandse Zaken geen politiebureau is); dat wetgeving de taak is van het parlement en alleen ‘in gevallen van buitengewone noodzaak en urgentie’ (artikel 77 van de Grondwet) van de regering.

We willen niet eindigen als in de ‘Parabel van de blinden’, waarin, volgens de Amerikaanse dichter William Carlos Williams, ‘de een de ander volgt, met de stok in de hand, triomfantelijk naar de afgrond…’

Auteur: Sabino Cassese

Corriera della Sera
Italië | dagblad | oplage 715.000

In 1876 in Milaan opgericht, oorspronkelijk als avondkrant, vandaar ‘della sera’. Is een van de meest gelezen en gerespecteerde kranten van Italië die grote schrijvers (Pasolini) en journalisten (Mondranelli) aan zich zag verbonden. Was wat gematigd in zijn opvattingen maar is door de Berlusconi-jaren heen wat opgeschoven naar links.

Plaats een reactie