Gekwetste ziel gaf doorslag

Süddeutsche Zeitung / 360  | 24 juni 2019 - 10:0024 jun - 10:00

De Duitse regeringspartij SPD verkeert in zwaar weer. Na een historisch slechte uitslag van de Europese verkiezingen waarin de partij voorbijgestreefd werd door de Groenen, treedt Andrea Nahles af als partij- en fractievoorzitter.

» Lees dit artikel in de Reader

Het zal niet haar eerste prioriteit zijn geweest, maar door haar aftreden als fractie-voorzitter en partijleider heeft Andrea Nahles het einde ingeluid van de grote coalitie. Over een paar maanden zal de SPD een nieuwe leider, vrouw of man, hebben gekozen; daar zal eerst wel een ledenraadpleging aan voorafgaan. Als de stemming in de partij blijft zoals ze is, zal er geen kandidaat naar voren komen die vastbesloten is de coalitie met CDU/CSU voort te zetten.

Bovendien zal ook het komende buitengewone congres van de partij vermoedelijk eisen dat er een eind komt aan de grote coalitie, met of zonder de reeds afgesproken beoordeling (evaluatie) van de rol van de SPD in die coalitie. Door de uitslagen van de verkiezingen voor de Landsdag in september in Brandenburg en Sachsen, waar de SPD opnieuw onderuit zal gaan, zal deze gang van zaken nog versterkt worden.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

Conclusie: de grote coalitie zwalkt deze zomer nog door, maar dan is het afgelopen. Vermoedelijk zullen in de winter nieuwe verkiezingen plaatsvinden. De CDU moet een nieuwe kanselierskandidaat vinden, de SPD een voorzitter, een fractieleider en vooral zichzelf.

Dat laatste gaat niet lukken, en wie er kandidaat-kanselier wordt, maakt voor de sociaaldemocraten toch niet veel uit, want het kanselierschap is bij de volgende verkiezingen een tweestrijd tussen CDU en Grünen. De kans dat er zonder nieuwe verkiezingen een andere regeringsmeerderheid zal worden gevonden, is nul. Zwart-groen-geel (CDU/CSU-Grünen-FDP), een Jamaica-coalitie, zou kunnen. Maar noch de Grünen, die daar veel te sterk voor zijn, noch de FDP zullen dat willen.

Maar is dat niet allemaal ‘puur speculatie’ zoals politici graag zeggen als ze iets willen ontkennen dat ze wel vinden, maar niet willen toegeven?

Nee, dat is het niet. Het is in feite een nuchtere beschrijving van de situatie. Een ontwikkeling die door de beslissing van Nahles niet op gang is gebracht maar alleen versneld.

“De grote coalitie zwalkt deze zomer nog door, maar dan is het afgelopen”

Niet één van de grotere partijen in Duitsland gaat zo destructief en zo zelfdestructief met haar mensen om als de SPD. Het feit dat ze sinds de eeuwwisseling bij elkaar tien (waar-nemend) voorzitters hebben gehad, onderstreept dat alleen maar. Nahles’ aftreden betekent dat ze diep gekwetst is en dat het de betweters in de partij zijn die haar gekwetst hebben. In de SPD zitten verschrikkelijk veel mensen die precies weten hoe het niet moet. Hoe het wel moet, weten ze jammer genoeg niet. De SPD ervaart keihard wat sommige van haar zusterpartijen in Europa al eerder ervaren hebben.

Ze was altijd een partij van een bepaalde bevolkingsgroep, maar die groep is ze kwijtgeraakt. Het aantal kiezers dat SPD stemt ‘omdat je nu eenmaal SPD stemt’, is drastisch afgenomen. Onder arbeiders en leraren, bij de vakbonden en bij de clientèle die de gedigitaliseerde diensteneconomie vertegenwoordigen. In die zin is het tijdperk van de sociaaldemocratie voorbij: de Grünen hebben als partij een deel van haar erfgoed overgenomen. Veel van wat in de hoogtijdagen van de Duitse naoorlogse sociaaldemocratie specifiek leek voor de SPD, is tegenwoordig in bijna alle partijen te vinden.

De tijd van de SPD als volkspartij is voorbij. (Misschien zijn er over een paar jaar fusiegesprekken tussen SPD en USPD, voor de linkse partij dus.) Intussen heeft de CDU op middellange termijn hetzelfde vooruitzicht. Ook haar status als partij die voor een derde van de kiezers de aantrekkelijkste keus is, erodeert. Wie dat niet gelooft, moet in Italië of Frankrijk eens naar de oude, conservatieve volkspartijen gaan kijken.

Dat de CDU in elk opzicht van de SPD leert, blijkt ook uit hoe de CDU haar voorzitter Kramp-Karrenbauer behandelt. Noch Nahles, noch Kramp-Karrenbauer zijn stralende persoonlijkheden. Maar heel wat vroegere partijleiders waren dat evenmin. De bereidheid om mensen die zich in de politiek, met al hun zwakheden, engageren en blootstellen heel snel af te schieten is inmiddels sterk toegenomen. Dat heeft ook te maken met de giftige toon van het debat, die in politieke discussies op het internet zowel voor rechts, voor links als voor narcisten de garantie is om aandacht te krijgen. Juist gezien de omstandigheden waarin Nahles is afgetreden, ligt het voor de hand dat bij haar uiteindelijk niet politieke stress, maar een gekwetste ziel de doorslag heeft gegeven.

Auteur: Kurt Kister

Süddeutsche Zeitung
Duitsland | dagblad | oplage 445.000

Opgericht in 1945. De intellectuele, liberale krant van links Duitsland. Samen met de FAZ een van de belangrijkste dagbladen van het land. De SZ staat bekend om de drie-eenheid: tolerantie, onafhankelijkheid en waakzaamheid.

Plaats een reactie