Plastic gedemoniseerd

Frankfurter Allgemeine Zeitung / 360  | 29 June 2019 - 10:0029 Jun - 10:00

Plastic heeft een ontzettend slechte naam gekregen. Er is te veel van en het vergaat niet of nauwelijks. Nu blijkt het toch minder schadelijk voor het milieu te zijn dan alternatieve verpakkingen.

Dit artikel mag je gratis lezen omdat het is getipt door onze partner De Correspondent.

De demonisering van plastic is alomtegenwoordig. Ook in de kantoortorens van de Deutsche Bank ontkom je er niet aan.

Kunstenaar Gabriel Orozco heeft in een beschermd natuurgebied aan de Mexicaanse kust aangespoelde voorwerpen verzameld en op de foto gezet. Het water voor dit deel van de kust zou eigenlijk voorbehouden moeten zijn aan walvissen, maar er spoelen hier bouwhelmen, knopen en plastic flesjes aan – genoeg voor omvangrijke fotocollages, die nu in de Deutsche Bank hangen. Ze zijn al in 2012 gemaakt. Telkens weer treffen natuurbeschermingsorganisaties tegenwoordig op de kusten van de wereld gecrepeerde walvissen aan met plastic in hun maag. Niemand kan onaangedaan blijven bij die beelden.

En Europa komt in beweging: supermarkten geven hun klanten geen gratis plastic zakjes meer, de Europese Unie verbiedt plastic rietjes en als consumenten ergens komkommers zien die in plasticfolie zijn verpakt, kan de verkoper vrijwel meteen een medewerker voor de klachtenafhandeling aanstellen. Plastic heeft het totaal verbruid.

MOGEN WE EVEN JE AANDACHT?
Dit artikel krijg je van 360 cadeau. We geloven dat internationale context leidt tot een beter begrip van de wereld om ons heen. Daarom zijn we blij als je dit artikel voor ons deelt. Nog blijer zijn we als je je bij ons aansluit: Probeer nu 5 nummers voor maar 15 euro. Stopt automatisch.
Bedankt

Het is tijd voor een weerwoord. Zo schadelijk voor het milieu is plastic namelijk niet – en wie gedachteloos afziet van plastic en voor alternatieven kiest, brengt het milieu vaak nog ernstigere schade toe.

Het is inderdaad zo dat kunststof problemen geeft. Dat plastic in zee niet vergaat, maar steeds grotere afvaleilanden in het water en bergen op het strand vormt, is slechts het zichtbaarste gevolg. Bij de oliewinning wordt vaak bruut met het milieu omgesprongen. Kunststof deeltjes van autobanden, textielvezels en douchegels belanden als microplastic in het rioolwater, worden er in de zuiveringsinstallaties niet volledig uitgefilterd en dreigen in het voedsel van de mens terecht te komen. Maar plastic heeft ook veel voordelen. Die zijn de afgelopen maanden evenwel weggespoeld door de golf van woede en ten onder gegaan in het debat.

Dat geldt echter niet zozeer voor Duitsland als wel voor de buurlanden. In Zwitserland berekent milieuadviseur Carbotech de ecobalans voor de overheidsapparaten van de bondsregering en de kantons en voor ondernemingen, wat wil zeggen dat het bedrijf analyseert hoe schadelijk gebruikte mate-rialen voor het milieu zijn, van de productie tot de afvalverwerking. ‘De kunststofindustrie heeft de afgelopen twintig jaar in verschillende milieuvraagstukken zitten slapen,’ zegt senior partner Fredy Dinkel van Carbotech.

Uitstekende eigenschappen

Toch breekt hij een lans voor plastic. ‘We moeten grip krijgen op de vervuiling van de zee. Maar in Zwitserland en in Duitsland werkt het afvalsysteem goed. We helpen de zeeën niet door hier geen plastic meer te gebruiken.’ Dinkel prijst kunststof: ‘Plastic heeft voor veel dingen uitstekende eigenschappen, die goed zijn voor het milieu. Ook glas groeit niet zomaar aan de bomen, maar kost zowel bij de fabricage als bij de recycling ervan veel energie.’

De fabricage van glas is inderdaad niet bepaald milieuvriendelijk. Glas is weliswaar eenvoudig te recyclen, maar zelfs daarbij wordt het materiaal tot meer dan duizend graden verhit. Natuurlijk zijn er niet alleen maar wegwerpflessen. Veel glazen flessen worden als statiegeldfles hergebruikt, maar dan moeten ze eerst met heet water worden omgespoeld. Daarbij komt nog het transport, dat veel energie kost omdat glas zo zwaar is. Daarom beveelt zelfs de Naturschutzbund Deutschland (NABU) aan om uit milieuoogpunt geen dranken in glazen flessen te kopen, maar in plastic statiegeldflessen.

» ‘De kunststofindustrie heeft in verschillende milieuvraagstukken zitten slapen de afgelopen twintig jaar’

Soms wordt plastic vervangen door papier. Daarvoor worden bomen gerooid, in mootjes gehakt, de celstof wordt in kubieke meters water geweekt dat voorzien is van chemicaliën, het resultaat wordt met veel inzet van middelen in vorm gebracht en aansluitend met behulp van een warmtebron gedroogd. De fabricage van een ton papier, zo rekent het federale bureau voor milieuzaken voor, kost evenveel energie als de fabricage van een ton staal – terwijl die uit een hete hoogoven komt.

Dit betekent dat als ouders na een kinderverjaardag de afscheidscadeautjes in een papieren in plaats van een plastic tasje meegeven, ze alleen iets goeds hebben gedaan voor hun geweten en misschien voor hun aanzien bij de andere ouders, en niet voor het wereldwijde klimaat en niet voor het milieu.

Functioneel
Zelfs het plastic tasje, dat in Duitsland een bijzonder slechte reputatie heeft en al uit veel supermarkten is verbannen, kan functioneel zijn. Die signalen komen uit Denemarken, ook niet bepaald de bakermat van de industrielobby. De Deense milieu-autoriteit heeft afgelopen jaar vergeleken hoe milieuvriendelijk verschillende tasjes gedurende hun hele levenscyclus zijn. Het resultaat: in veel gevallen is het eenvoudige plastic tasje het milieuvriendelijkst. De fabricage van een papieren tasje is zo bewerkelijk dat het tot 43 keer moet worden hergebruikt voordat het zo milieuvriendelijk is als een plastic tasje – afhankelijk van naar welke milieuschade je kijkt.

Zelfs de duurzame plastic tassen van gerecycled PET moeten 84 keer worden hergebruikt voordat alle milieuschade is gecompenseerd – ongeveer een jaar lang. Het ergst is echter een tas van biologisch katoen: die moet maar liefst 149 keer worden hergebruikt om de schade aan het klimaat te compenseren – of 20.000 keer, als je naar het verbruik van land en water kijkt.

Waarom is plastic zo vaak een goede keus?

Kunststoffen kunnen heel licht en sterk zijn. Bij transport van de verpakte producten wordt dan minder energie verbruikt. De fabricage van een plastic verpakking kost minder energie en water. Bovendien is de olie waaruit de kunststof wordt gewonnen niet meer zo schaars – tenslotte waarschuwen wetenschappers al lange tijd dat de bekende olievoorraden niet volledig tot benzine moeten worden verwerkt: dat is schadelijk voor het klimaat.

Uiteindelijk draagt plastic zelfs bij aan de bestrijding van een andere grote milieuvervuiler: de verspilling van levensmiddelen. Yoghurt in glas wordt vaak vanaf een halve liter verkocht. Niet iedereen krijgt zo veel yoghurt op voordat die niet goed meer is. Kleine porties yoghurt zijn vaak alleen lonend in een plastic bakje, weet Benedikt Kauertz van het Institut für Energie- und Umweltforschung in Heidelberg: bij kleine porties yoghurt zou het glas soms haast zwaarder zijn dan de inhoud.

Plasticfolie is zelfs vaak een betere bescherming voor groente en fruit dan hun eigen schil of schaal. Komkommers in plasticfolie mogen dan verbazing wekken, maar die verpakking heeft zin: onverpakt gaan komkommers na een paar dagen verschrompelen en in het plasticfolie blijven ze twee tot drie weken goed. Als appels niet met kennis van zaken worden opgeslagen, blijven ze onverpakt twee weken lang mooi – met verpakking minstens vier. Benedikt Kauertz wijst erop dat de handel zelf een beetje van die tijd verbruikt door de waren inmiddels langer op te slaan en verder te transporteren. Tegelijkertijd zegt hij ook: ‘Het verlies aan levensmiddelen is in de regel altijd schadelijker voor het milieu dan de verpakking. In veel gezinnen werken vandaag de dag beide ouders, die minder levensmiddelen zelf verbouwen en minder koken dan vroeger – aan die levensstijl zal niet zo snel iets te veranderen zijn.’    

Tofu
Er zijn winkels die levensmiddelen vrijwel helemaal zonder plastic verkopen. Milena Glimbovski is de initiatiefneemster van de eerste verpakkingsloze winkel in het Berlijnse Kreuzberg, waar klanten de producten in zelf meegebrachte tasjes of potjes kunnen doen. Sommigen hebben zakjes met trekkoord genaaid van oude stoffen, waarin ze rijst en andere droge waren kunnen doen. Dan hoef je het zakje niet elke keer te wassen.

Op die manier zijn de meeste producten inderdaad milieuvriendelijker dan de verpakte, wees een onderzoek uit – maar ook niet alle. Tofoe is weer uit het assortiment gehaald, vertelt eigenaresse Glimbovski, omdat ze er niet in slaagde die milieuvriendelijker aan te bieden dan andere winkels. Zelfs zij denkt inmiddels dat plastic niet altijd slecht is. ‘Je moet je goed afvragen welke acties alleen maar goed zijn voor je geweten en welke het milieu echt helpen,’ zegt ze.

Wat rest er als aanbeveling voor mensen die de wereld in het dagelijks leven een klein beetje beter willen maken? Een heel eenvoudige: maak geregeld eens gebruik van plastic!

Natuurlijk kun je overwegen om verpakkingen in het algemeen te vermijden. Bananen hoeven niet nog eens in een plastic tasje te worden verpakt. Wie water uit de kraan drinkt, bespaart een fles en bovendien het gezeul ermee. Wie boodschappen gaat doen met een rugzak hoeft geen plastic tasje te nemen – maar dat doet de grote meerderheid van de Duitsers tegenwoordig toch al. Niemand zou echter plastic moeten vermijden door iets extra’s aan te schaffen, of het nu een tupperwaredoos of een katoenen draagtas is. Wie ondanks alle goede voornemens toch zijn rugzak is vergeten bij het boodschappen doen, vraagt om een plastic tas en gebruikt die thuis als vuilniszak.

Het belangrijkste is echter het devies: goed verwerkt plastic is een klein milieuprobleem, plastic in het milieu is een groot milieuprobleem. Gelukkig is de afvalverwerking in Duitsland al tamelijk goed georganiseerd, aldus Sébastien Humbert van de Zwitserse milieuadviseur Quantis. ‘In Duitsland belandt het plastic niet in zee.’ Negentig procent van het plastic in de wereldzeeën komt uit tien rivieren in Azië en Afrika. Menig milieubeschermer is bang dat zich daaronder ook plastic uit Duitsland bevindt dat voor recycling naar Azië is geëxporteerd. Maar dat is onwaarschijnlijk, meent Humbert: dat recyclebare plastic is waardevol en wordt niet achteloos in de rivier gegooid.

» ‘In veel gevallen is het eenvoudige plastic tasje het milieuvriendelijkst’

Recyclen is goed, maar afvalverbranding is ook niet altijd slecht: op die manier zijn de verpakkingen uiteindelijk altijd nog goed voor warmte of stroom, en verbrand plastic belandt zeker niet in zee. ‘Neem in Stuttgart of München geen afscheid van plastic,’ zegt Humbert. ‘Als je hier de strijd aanbindt met plastic, wordt het vervangen door glas en dat is slechter.’ Humbert beveelt daarentegen aan om de algehele weigering van plastic voor de vakantie te bewaren. ‘Doe dat als je door China of Thailand reist of in Griekenland bent. In een land met een slechte afvalverwerking kun je met plastic in een week tijd alles kapotmaken wat je de rest van het jaar thuis aan goeds hebt gedaan.’

Wie dus in Duitsland heel praktisch iets tegen de plasticvervuiling in zee wil doen, moet zo nu en dan bij een beekje of op het strand een beetje afval oprapen – zodat kunstenaar Gabriel Orozco de volgende keer het liefst een leeg strand aantreft.

En daarbij gaat het niet alleen om plastic. Orozco’s collages laten namelijk duidelijk zien dat de zeeën ook het een en ander aan glas bevatten.

Auteur: Patrick Bernau

Frankfurter Allgemeine Zeitung
Duitsland | dagblad | oplage 382.000

Een van de belangrijkste kranten van Duitsland. Hoewel politiek onafhankelijk, wordt de FAZ over het algemeen een gematigd conservatief profiel toegedicht.

» Lees dit artikel in de Reader

Plaats een reactie